SKF dana gözü rulmanları; yüksek yüklerin, düşük hızlı salınım hareketlerinin ve bağlantı noktalarında meydana gelen küçük eksen kaçıklıklarının karşılanması için kullanılan küresel kaymalı rulmanlardır.
Endüstride dana gözü rulman, mafsallı rulman, küresel kaymalı rulman veya spherical plain bearing olarak adlandırılan bu ürünler; bilya veya makara yerine birbiri üzerinde kayan küresel yüzeylerle çalışır.
SKF ürün gamında farklı yük yönlerine ve çalışma şartlarına uygun çok sayıda mafsallı rulman seçeneği bulunur. Bunların başlıcaları şunlardır:
SKF dana gözü rulman seçerken yalnızca iç çap ve dış çap ölçülerine bakmak yeterli değildir. Yük yönü, çalışma hareketi, darbe miktarı, salınım açısı, kayma hızı, yağlama imkânı, ortam şartları ve istenen çalışma ömrü birlikte değerlendirilmelidir.
Mafsallı rulmanların temel yapısını öğrenmek için Dana Gözü Rulman Nedir? başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
SKF dana gözü rulman, küresel dış yüzeye sahip bir iç bilezik ile buna uyumlu küresel iç yüzeye sahip bir dış bilezikten oluşur.
İç ve dış bilezik arasındaki küresel kayma yüzeyi sayesinde rulman:
Taşınabilecek yükün yönü ve miktarı, seçilen SKF mafsallı rulmanın radyal, açısal temaslı veya eksenel yapıda olmasına bağlıdır.
SKF mafsallı rulmanların öne çıkan genel özellikleri şunlardır:
Bu özellikler ürün ailesine ve kayma yüzeyine göre değişir. Her SKF mafsallı rulman aynı yük, hız ve çalışma ortamı için uygun değildir.
Radyal mafsallı rulmanlar, SKF dana gözü rulman ürün gamının en yaygın bölümünü oluşturur. Bu rulmanlar öncelikli olarak radyal yükleri taşımak için tasarlanır.
Radyal SKF mafsallı rulmanlar, ürün yapısına bağlı olarak sınırlı miktarda çift yönlü eksenel yükü de karşılayabilir. Ancak eksenel yük oranı yükseldiğinde açısal temaslı veya eksenel mafsallı rulmanlar değerlendirilmelidir.
Radyal seriler şu uygulamalarda kullanılabilir:
SKF açısal temaslı mafsallı rulmanların kayma yüzeyleri rulman eksenine belirli bir temas açısıyla yerleştirilmiştir.
Bu yapı sayesinde rulman:
taşıyabilir.
Tek bir açısal temaslı mafsallı rulman genellikle eksenel yükü bir yönde karşılar. İki yönlü eksenel yüklerin bulunduğu bağlantılarda rulmanların karşılıklı düzenlenmesi gerekebilir.
Eksenel mafsallı rulmanlar, temel olarak rulman ekseni doğrultusunda oluşan yükleri taşımak için tasarlanır.
Bu rulmanlarda küresel kayma yüzeyi sayesinde belirli bir açısal hareket ve hizalama kabiliyeti bulunabilir.
Eksenel tipler şu durumlarda değerlendirilebilir:
SKF rot başları, mafsallı rulmanın dişli bir gövde içerisine yerleştirildiği bağlantı elemanlarıdır.
Rot başları:
farklı yapılarda üretilebilir.
Rot başlarının kullanım alanları ve seçim kriterleri için Rot Başı Nedir? başlıklı içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
SKF radyal mafsallı rulmanlarda ürün yapısını tanımlamak için GE, GEH, GEM, GEG ve GEC gibi farklı seri kodlarıyla karşılaşılabilir.
| SKF serisi | Genel ürün yapısı | Temel kullanım özelliği |
|---|---|---|
| GE | Standart radyal mafsallı rulman | Genel amaçlı radyal yataklama |
| GEH | Daha büyük dış çaplı ağır seri | Daha yüksek yük kapasitesi gereken bağlantılar |
| GEM | Bir tarafa uzatılmış iç bilezikli yapı | Özel bağlantı ve mesafe ihtiyacı |
| GEG | İki tarafa uzatılmış veya geniş iç bilezikli yapı | Geniş bağlantı aralığı ve özel pim geometrisi |
| GEC | Büyük ölçülü radyal mafsallı rulman ailesi | Ağır sanayi ve büyük makine bağlantıları |
Serilerin ölçü aralıkları, kayma yüzeyleri ve son ekleri modele göre değişebilir. Bir serinin bütün ölçülerinde aynı özelliklerin bulunduğu varsayılmamalıdır.
SKF GE serisi, standart radyal mafsallı rulman ailesidir. Koddaki sayı çoğunlukla rulmanın mil veya pim deliğini milimetre cinsinden ifade eder.
Örneğin:
Ancak tam dış çap, iç bilezik genişliği, dış bilezik genişliği ve yük kapasitesi ürün tablosundan kontrol edilmelidir.
GE serisi hakkında ayrıntılı bilgi için GE Serisi Dana Gözü Rulmanlar yazımızı inceleyebilirsiniz.
SKF GEH serisi, aynı iç çap sınıfındaki standart GE serisine göre genellikle daha büyük dış çapa ve daha geniş bir kesite sahip ağır seri radyal mafsallı rulmanları kapsar.
Daha büyük kayma yüzeyi sayesinde uygun çalışma şartlarında daha yüksek yük kapasitesi sağlanabilir.
GEH serisi şu uygulamalarda değerlendirilebilir:
Aynı iç çapa sahip GE ve GEH rulmanlar dış çap ve genişlik açısından farklı olduğundan doğrudan birbirinin yerine kullanılamaz.
SKF GEM serisi, iç bileziği bir tarafta uzatılmış radyal mafsallı rulman yapısına sahip olabilir.
Uzatılmış iç bilezik:
GEM serisi standart GE rulmandan farklı montaj genişliğine sahip olabileceği için yuva ve bağlantı kulakları ölçülmeden ürün değişimi yapılmamalıdır.
SKF GEG serisi, çoğunlukla iki tarafa uzatılmış veya daha geniş iç bilezikli radyal mafsallı rulmanları ifade eder.
GEG serisinin geniş iç bileziği:
GEG serisi hakkında daha fazla bilgi için GEG Serisi Dana Gözü Rulmanlar yazımızı inceleyebilirsiniz.
SKF GEC serisi, büyük çaplı ve ağır sanayi uygulamalarına yönelik radyal mafsallı rulman ailelerinden biridir.
Büyük mafsallı rulmanlar şu sistemlerde kullanılabilir:
Bu ölçülerde yük dağılımı, yuva deformasyonu, montaj yöntemi ve yeniden yağlama sistemi özel mühendislik hesabı gerektirebilir.
SKF mafsallı rulmanın çalışma karakterini belirleyen en önemli özelliklerden biri iç ve dış bilezik arasındaki kayma yüzeyi kombinasyonudur.
Çelik/çelik SKF mafsallı rulmanlarda sertleştirilmiş çelik iç bilezik, çelik dış bileziğin küresel iç yüzeyi üzerinde kayar.
Bu yapı genellikle:
kullanılır.
Standart çelik/çelik rulmanlar çoğunlukla düzenli yağlama gerektirir. Gres, metal yüzeyler arasındaki sürtünmeyi ve aşınmayı azaltmaya yardımcı olur.
Bakım gerektirmeyen SKF mafsallı rulmanlarda çelik iç bilezik, PTFE esaslı kumaş veya kompozit bir kayma tabakası üzerinde hareket edebilir.
Bu yüzeylerin temel avantajları şunlardır:
PTFE ve benzeri astarların çalışma prensibi için Dana Gözü Rulmanlarda PTFE Astar Ne İşe Yarar? yazımızı inceleyebilirsiniz.
TX ifadesi, SKF’nin bakım gerektirmeyen mafsallı rulman ürünlerinde kullanılan kayma yüzeyi ve ürün ailesi tanımlarından biridir.
TX kayma yüzeyli ürünler, düzenli yeniden yağlamanın yapılamadığı ve düşük sürtünmenin önemli olduğu uygulamalarda değerlendirilebilir.
TX, TXE ve ilgili diğer SKF son ekleri birbirinden farklı ürün yapılarını gösterebilir. Kesin kayma yüzeyi, conta ve ölçü bilgisi ürünün tam koduna göre SKF kataloğundan kontrol edilmelidir.
SKF mafsallı rulman kodu genel olarak şu bölümlerden oluşur:
Ana seri + iç çap veya ölçü numarası + kayma yüzeyi eki + conta ya da ilave yapı eki
Örnek:
GE 30 ES-2RS
Bir başka örnek:
GEH 60 ES-2RS
SKF mafsallı rulmanlarda ES eki, bakım gerektiren çelik/çelik kayma yüzeyine sahip ürünlerde kullanılabilir.
Bu rulmanlarda genellikle:
bulunur.
Yağlama deliği ve kanal yapısı ürün ölçüsüne göre değişebilir. Bu nedenle yağlama noktası ürün kataloğundan veya rulmanın fiziksel yapısından kontrol edilmelidir.
2RS eki, SKF mafsallı rulmanın iki tarafında temaslı conta bulunduğunu gösterir.
Contaların temel görevleri:
şeklinde sıralanabilir.
Contalı rulmanlar tamamen su geçirmez kabul edilmemelidir. Basınçlı su, yoğun çamur veya kimyasal yıkama bulunan ortamlarda ilave koruyucu önlemler gerekebilir.
2LS eki, SKF’nin bazı mafsallı rulmanlarında iki tarafta ağır hizmet tipi conta bulunduğunu gösterebilir.
LS tipi contalar özellikle:
değerlendirilebilir.
2RS ve 2LS ürünler aynı ölçüde olsa bile conta yapıları ve bağlantı ölçüleri kontrol edilmeden birbirinin yerine kullanılmamalıdır.
Yağlama gereksinimi rulmanın kayma yüzeyine bağlıdır.
Standart SKF çelik/çelik mafsallı rulmanlar çoğunlukla montaj sırasında ve çalışma süresince yeniden yağlanmalıdır.
Yağlama aralığını etkileyen başlıca faktörler şunlardır:
SKF’nin bakım gerektirmeyen kompozit kayma yüzeyli rulmanları normal çalışma süresince yeniden yağlanmak üzere tasarlanmaz.
Üretici talimatı bulunmadan bu rulmanların kayma yüzeyine gres uygulanmamalıdır. Yanlış yağlama kayma tabakasının sürtünme ve aşınma davranışını değiştirebilir.
Detaylı bilgi için Dana Gözü Rulman Yağlaması Nasıl Yapılır? yazımızı inceleyebilirsiniz.
SKF mafsallı rulman tablolarında temel dinamik yük kapasitesi C ve temel statik yük kapasitesi C0 değerleri bulunabilir.
Dinamik yük kapasitesi, rulmanın yük altında salınım veya kayma hareketi yaptığı çalışma şartlarında kullanılır.
Dinamik seçimde yalnızca C değeri değil;
birlikte değerlendirilmelidir.
Statik yük kapasitesi, rulmanın hareketsizken veya çok küçük hizalama hareketleri yaparken taşıdığı maksimum yüklerin kontrolünde kullanılır.
Statik emniyet katsayısı genel olarak şu şekilde ifade edilebilir:
s0 = C0 / P0
Burada P0, eşdeğer maksimum statik yüktür.
SKF yük kapasiteleri başka üreticilerin katalog değerleriyle yalnızca sayı üzerinden karşılaştırılmamalıdır. Mafsallı rulmanlarda yük kapasitesi tanımları ve hesap yöntemleri üreticilere göre farklılık gösterebilir.
Hesaplama adımları için Dana Gözü Rulmanlarda Yük Kapasitesi Nasıl Hesaplanır? rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Öncelikle yükün radyal, eksenel veya birleşik olduğu belirlenmelidir.
değerlendirilebilir.
Makinenin nominal kapasitesi her zaman doğrudan rulman yükü değildir. Hidrolik silindir kuvveti, kaldıraç oranı, bağlantı açısı ve darbe etkileri dikkate alınmalıdır.
Rulmanın:
belirlenmelidir.
Düzenli gresleme yapılabiliyorsa çelik/çelik SKF mafsallı rulman değerlendirilebilir. Yağlama erişimi yoksa bakım gerektirmeyen kayma yüzeyli ürünler daha uygun olabilir.
Toz, çamur, su, kimyasal maddeler ve yüksek sıcaklık rulman seçimini doğrudan etkiler.
Kirli ortamda:
gerekebilir.
SKF ürün tablosunda en az aşağıdaki ölçüler karşılaştırılmalıdır:
Yalnızca iç çapın uygun olması, rulmanın mevcut yuvaya uyacağı anlamına gelmez.
Genel seçim rehberi için Dana Gözü Rulman Nasıl Seçilir? içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
SKF mafsallı rulmanlar, hidrolik silindirin gövde ve piston kolu bağlantılarında kullanılabilir.
Küresel yapı, bağlantıdaki küçük açı değişimlerinin karşılanmasına ve silindir miline gelen yan yükün azaltılmasına yardımcı olabilir.
Ekskavatör, yükleyici, greyder ve benzeri iş makinelerinde:
SKF mafsallı rulmanlar kullanılabilir.
Vinç bomları, destek ayakları, kaldırma silindirleri ve dengeleme mekanizmaları yüksek statik ve değişken yüklere maruz kalabilir.
Bu uygulamalarda rulmanın yük kapasitesi, conta yapısı ve yağlama düzeni dikkatle seçilmelidir.
Tarım makinelerinde toz, çamur, darbe ve düzensiz yükler bulunabilir. SKF mafsallı rulman kullanılacaksa çalışma ortamına uygun conta ve bakım sistemi seçilmelidir.
Presler, hadde makineleri ve çelik üretim ekipmanlarında yüksek yük taşıyan bağlantılar için ağır seri SKF mafsallı rulmanlar değerlendirilebilir.
Bakım gerektirmeyen ve düşük sürtünmeli SKF mafsallı rulmanlar robot, aktüatör ve otomasyon bağlantılarında kullanılabilir.
Doğru ürün seçilmediğinde veya bakım şartları sağlanmadığında şu sorunlar oluşabilir:
Arıza nedenleri hakkında ayrıntılı bilgi için Dana Gözü Rulman Arızaları ve Aşınma Belirtileri yazımızı inceleyebilirsiniz.
Montaj adımları için Dana Gözü Rulman Montajı Nasıl Yapılır? rehberimizi inceleyebilirsiniz.
SKF ürün satın alırken yalnızca kutu rengine veya ürün üzerindeki logoya güvenilmemelidir.
Şu noktalar kontrol edilebilir:
Orijinallik konusunda şüphe bulunuyorsa ürün kullanılmadan önce SKF veya yetkili satış kanalı üzerinden doğrulama yapılmalıdır.
SKF dana gözü rulmanları; radyal, açısal temaslı ve eksenel yüklerin taşınması için farklı ürün ailelerinde sunulan küresel kaymalı rulmanlardır.
GE, GEH, GEM, GEG ve GEC gibi radyal seri kodları; rulmanın standart, ağır, uzatılmış iç bilezikli veya büyük ölçülü bir yapıda olduğunu gösterebilir.
SKF ürün gamında ağır statik, alternatif ve darbeli yükler için çelik/çelik kayma yüzeyli bakım gerektiren rulmanların yanında, yeniden yağlama gerektirmeyen PTFE veya kompozit yüzeyli seçenekler de bulunur.
ES, 2RS, 2LS, TX ve TXE gibi son ekler rulmanın kayma yüzeyi, bakım ihtiyacı veya conta yapısı hakkında bilgi verebilir. Bu ekler SKF ürün tanımlarına göre değerlendirilmelidir. Başka üreticilerde aynı harflerin anlamları farklı olabilir. Üreticiye göre değişebilir.
Doğru SKF mafsallı rulman seçimi için ürün koduyla birlikte iç çap, dış çap, genişlik, yük kapasitesi, kayma yüzeyi, conta yapısı, yağlama talimatı ve çalışma sıcaklığı kontrol edilmelidir.
Yüksek tonajlı, darbeli veya güvenlik açısından kritik sistemlerde rulman seçimi SKF teknik kataloğu ve uygulamaya ait mühendislik hesabı üzerinden doğrulanmalıdır.
SKF dana gözü rulman, küresel iç ve dış bilezik yüzeyleri üzerinden kayarak çalışan, yüksek yük ve salınım hareketleri için kullanılan mafsallı rulmandır.
GE, SKF’nin standart radyal mafsallı rulman serilerinden biridir. Kodun arkasındaki sayı çoğunlukla nominal iç çapı gösterir.
GEH serisi genellikle standart GE serisine göre daha büyük dış çapa ve daha yüksek yük kapasitesine sahip ağır seri yapıdır.
GEG serisi çoğunlukla geniş veya iki tarafa uzatılmış iç bileziğe sahip radyal mafsallı rulmanları ifade eder.
GE standart radyal seriyi, 30 nominal 30 mm iç çapı, ES bakım gerektiren çelik/çelik kayma yüzeyini ve 2RS iki taraflı contayı ifade eder.
ES eki SKF’nin bakım gerektiren çelik/çelik mafsallı rulmanlarında kullanılan yapı tanımlarından biridir.
2RS, rulmanın her iki tarafında temaslı conta bulunduğunu gösterir.
2LS, bazı SKF mafsallı rulmanlarda her iki tarafta ağır hizmet tipi conta bulunduğunu ifade eder.
Standart çelik/çelik SKF mafsallı rulmanlar çoğunlukla montaj sırasında ve kullanım süresince yeniden yağlama gerektirir.
Bakım gerektirmeyen PTFE veya kompozit kayma yüzeyli ürünler normal kullanım sırasında yeniden yağlanmaz. Üretici talimatı olmadan gres uygulanmamalıdır.
Taşınabilecek yük rulmanın koduna, ölçüsüne, kayma yüzeyine, hareket türüne ve emniyet katsayısına bağlıdır. Yalnızca iç çapa bakılarak tonaj belirlenemez.
Hidrolik silindirlerde, iş makinelerinde, vinçlerde, preslerde, tarım makinelerinde, çelik tesislerinde ve endüstriyel otomasyon sistemlerinde kullanılabilir.
Temel ölçüler aynı görünse bile yük kapasitesi, kayma yüzeyi, boşluk ve conta yapısı farklı olabilir. Teknik katalog karşılaştırması yapılmadan marka değişimi yapılmamalıdır.
