Bilyalı Yatak Rulmanları
Bilyalı yatak rulmanları, farklı tipteki yatak gövdelerinin içerisine monte edilerek mili destekleyen ve dönme hareketinin düşük sürtünmeyle gerçekleşmesini sağlayan rulmanlardır. Dış bileziklerindeki küresel yüzey sayesinde yatak gövdesi içerisinde kendini hizalayabilir ve küçük montaj kaçıklıklarını tolere edebilir.
Genellikle UC, UK, SA, SB ve HC serileri ile tanımlanan bilyalı yatak rulmanları; konveyörler, tarım makineleri, fanlar, tekstil makineleri, paketleme hatları ve genel endüstriyel ekipmanlarda yaygın olarak kullanılır.
Makparsan bilyalı yatak rulmanları kategorisinde farklı mil çaplarına, kilitleme sistemlerine ve çalışma koşullarına uygun ürünleri inceleyebilir; mevcut yatak gövdeniz veya uygulamanız için doğru rulmanı belirleyebilirsiniz.
Hazır gövdeli rulman ünitelerini incelemek için
yataklı rulmanlar,
ayaklı yataklı rulmanlar,
flanşlı yataklı rulmanlar
ve
kızaklı yataklı rulmanlar
kategorilerimizi inceleyebilirsiniz.
Bilyalı Yatak Rulmanı Nedir?
Bilyalı yatak rulmanı; dış yüzeyi küresel biçimde tasarlanan, farklı yatak gövdelerinin içerisine yerleştirilerek kullanılan özel bir bilyalı rulman çeşididir. İngilizcede insert bearing olarak adlandırılan bu rulmanlar, tek başına kullanılabildiği gibi ayaklı, flanşlı veya kızaklı gövdelerle birleştirilerek komple yataklı rulman ünitesi oluşturur.
Standart sabit bilyalı rulmanlardan farklı olarak bilyalı yatak rulmanlarının dış bileziği çoğunlukla küresel bir yüzeye sahiptir. Bu yapı, rulmanın uygun yatak gövdesi içerisinde küçük açısal kaçıklıklara uyum sağlamasına yardımcı olur.
Bilyalı yatak rulmanlarında iç bilezik genellikle standart rulmanlara göre daha geniştir. Geniş iç bilezik, rulmanın mil üzerine daha güvenli biçimde sabitlenmesine ve farklı kilitleme sistemlerinin kullanılmasına imkân verir.
Bir bilyalı yatak rulmanı temel olarak aşağıdaki parçalardan meydana gelir:
Rulmanın dış yüzeyi, yatak gövdesinin içindeki küresel yuvaya oturur. Böylece rulman, gövde içerisinde belirli ölçüde yönlenebilir ve küçük hizalama hatalarının etkisini azaltabilir.
Bilyalı yatak rulmanı ve yataklı rulman ifadeleri çoğu zaman birbiriyle karıştırılır. Bilyalı yatak rulmanı, yatak gövdesinin içine yerleştirilen rulmanın kendisidir. Yataklı rulman ise rulman ve gövdenin birleşmesiyle oluşan komple ünitedir.
Örneğin UC205 rulmanı P205 tipi ayaklı gövdeye yerleştirildiğinde UCP205 yataklı rulman ünitesi oluşabilir. Aynı rulman uygun F205 flanşlı gövdeyle birleştirildiğinde ise UCF205 tipi bir ünite meydana gelebilir.
UC serisi, endüstride en yaygın kullanılan bilyalı yatak rulmanı gruplarından biridir. İç bilezik üzerinde bulunan iki setskur yardımıyla mile sabitlenir.
Setskur vidaları mile karşılıklı olarak sıkılarak rulmanın mil üzerinde kayması ve dönmesi önlenir. Montajının kolay olması nedeniyle konveyörler, tarım makineleri, fanlar ve genel üretim ekipmanlarında yaygın olarak tercih edilir.
UC serisi rulmanlar;
UCP ayaklı,
UCF kare flanşlı,
UCFL oval flanşlı,
UCFC yuvarlak flanşlı
ve
UCT kızaklı
gövdelerde kullanılabilir.
UK serisi bilyalı yatak rulmanları, konik iç deliğe sahiptir ve çoğunlukla sıkma manşonu yardımıyla düz millere monte edilir. Manşonlu bağlantı, rulmanın mil çevresinde dengeli biçimde sıkılmasını sağlar.
UK serisi ürünlerde rulman, uygun sıkma manşonu ve tespit somunuyla birlikte kullanılmalıdır. Manşonun gereğinden fazla sıkılması rulmanın iç boşluğunu azaltabilir; yetersiz sıkılması ise rulmanın mil üzerinde hareket etmesine neden olabilir.
Bu nedenle UK serisi rulman montajında üretici tarafından belirtilen sıkma yöntemi ve tork değerleri dikkate alınmalıdır.
SA serisi bilyalı yatak rulmanlarında genellikle eksantrik kilitleme bileziği kullanılır. Bilezik, milin dönüş yönünde çevrilerek iç bileziğe kilitlenir ve üzerindeki setskurla sabitlenir.
Eksantrik bilezikli rulmanlar çoğunlukla sabit dönüş yönüne sahip hafif ve orta yükteki makinelerde kullanılır.
SB serisi bilyalı yatak rulmanları daha kompakt bir iç bilezik yapısına sahip olabilir. Ürün tasarımına bağlı olarak setskurla sabitlenir ve dar montaj alanlarının bulunduğu makinelerde tercih edilebilir.
SA ve SB serileri seçilirken dış çap, iç çap, toplam genişlik ve kilitleme yapısının mevcut yatak gövdesiyle uyumlu olması gerekir.
Bilyalı yatak rulmanlarında seri harfleri rulmanın temel yapısını ve kilitleme yöntemini, rakamlar ise ölçü serisini ve iç çap grubunu belirtir.
Kodun son iki hanesi çoğu metrik rulmanda iç çap grubunun belirlenmesinde kullanılabilir. Ancak küçük ölçülerde, inç ölçülü ürünlerde ve üreticiye özel serilerde farklı kodlama yöntemleri bulunabilir.
Bu nedenle ürün seçiminde yalnızca kod benzerliğine göre karar verilmemeli; iç çap, dış çap, genişlik, keçe yapısı ve kilitleme sistemi kontrol edilmelidir.
Kodların genel yapısı hakkında daha fazla bilgi için
rulman seri numaraları rehberimizi
inceleyebilirsiniz.
Bilyalı yatak rulmanları, kolay montaj ve bakım gerektiren çok sayıda endüstriyel makinede kullanılabilir.
Konveyör sistemlerinde bilyalı yatak rulmanları; tambur, makara ve tahrik millerinin desteklenmesinde kullanılabilir. Konveyör uygulamaları hakkında daha fazla bilgi için
konveyör rulmanları
rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Doğru rulman seçimi için yalnızca iç çap veya eski rulmanın kodu yeterli olmayabilir. Rulmanın kullanılacağı gövde ve çalışma koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
Rulmanın iç çapı mil çapıyla uyumlu olmalıdır. İnç ve metrik ölçülü rulmanların kodları birbirine benzeyebileceği için iç çap mutlaka ölçülmelidir.
Bilyalı yatak rulmanının dış çapı, genişliği ve küresel dış yüzeyi kullanılacağı gövdeyle uyumlu olmalıdır. Aynı iç çapa sahip iki rulman farklı dış çap veya genişliğe sahip olabilir.
Setskurlu, eksantrik bilezikli veya manşonlu bağlantı yöntemlerinden uygulamaya en uygun olanı seçilmelidir. Dönüş yönünün değiştiği makinelerde kilitleme sisteminin uygunluğu ayrıca kontrol edilmelidir.
Bilyalı yatak rulmanları genellikle hafif ve orta seviyedeki radyal yükler için uygundur. Ağır, darbeli veya yüksek eksenel yüklerin bulunduğu uygulamalarda farklı rulman ve gövde çözümleri gerekebilir.
Rulmanın izin verilen devir sınırı, makinenin çalışma hızına uygun olmalıdır. Keçenin sürtünmesi, yağlama yapısı ve mil sabitleme yöntemi ulaşılabilecek devri etkileyebilir.
Tozlu, nemli, sıcak veya kirli çalışma ortamlarında uygun keçe ve yağlayıcı özelliklerine sahip ürünler tercih edilmelidir. Gıda ve kimya sektörlerinde ortamla uyumlu özel malzeme veya yağlama seçenekleri gerekebilir.
Genel rulman seçim kriterleri için
hangi rulmanı seçmeliyim?
rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Yatak gövdesi sağlam durumdaysa, aşınan bilyalı yatak rulmanı gövdeden çıkarılarak yenisiyle değiştirilebilir. Ancak yeni rulmanın dış ölçüleri ve küresel dış yüzeyi mevcut gövdeyle tam uyumlu olmalıdır.
Rulman gövdeye yerleştirilirken çekiçle doğrudan vurulmamalı ve keçelere zarar verilmemelidir. Uygun pres, mandrel veya montaj ekipmanı kullanılması rulmanın zarar görme riskini azaltır.
Ayrıntılı uygulama bilgisi için
rulman montajı nasıl yapılır?
rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Setskurlu rulmanlarda mil yüzeyi temiz, düzgün ve çapaksız olmalıdır. Rulman mile geçirildikten sonra gövde doğru hizaya getirilir ve taban veya flanş bağlantıları sabitlenir.
Setskur vidaları üreticinin önerdiği tork değerine göre sıkılmalıdır. Vidaların yetersiz sıkılması rulmanın mil üzerinde kaymasına, aşırı sıkılması ise vida veya iç bilezikte hasar oluşmasına neden olabilir.
İki yatakla desteklenen millerde rulmanlar aynı doğrultuda bulunmalı ve mil sıkışmadan dönebilmelidir. Gövde bağlantıları tamamen sıkılmadan önce mil birkaç tur çevrilerek hizalama kontrol edilmelidir.
Eksantrik bilezikli rulmanlarda kilitleme bileziği, milin normal dönüş yönünde çevrilerek iç bilezik üzerindeki eksantrik yüzeye oturtulur. Ardından bilezik üzerindeki setskur sıkılarak bağlantı güvence altına alınır.
Bileziğin yanlış yönde kilitlenmesi veya yeterince oturtulmaması rulmanın mil üzerinde gevşemesine neden olabilir. Dönüş yönünün sık sık değiştiği uygulamalarda ürünün uygunluğu üretici verilerine göre kontrol edilmelidir.
UK serisi konik delikli rulmanlarda sıkma manşonu mil üzerine yerleştirilir. Rulman manşon üzerine geçirilir ve tespit somunu sıkılarak iç bileziğin konik yüzey üzerinde ilerlemesi sağlanır.
Somun sıkıldıkça rulman iç boşluğu azalır. Aşırı sıkma, rulmanın yüksek sıcaklıkta çalışmasına ve erken hasar görmesine yol açabilir. Bu nedenle somun sıkma açısı veya iç boşluk azalması üreticinin talimatlarına göre kontrol edilmelidir.
Bilyalı yatak rulmanlarının büyük bölümü üretim sırasında greslenir ve keçelerle kapatılır. Yeniden yağlanabilir modellerde dış bilezik üzerinde yağlama deliği veya kanalı bulunabilir.
Yatak gövdesindeki gresörlükten verilen gres, gövde ve rulmandaki yağlama kanalları üzerinden rulman içerisine ulaşır. Rulman ile gövdenin yağlama deliklerinin birbiriyle uyumlu olması gerekir.
Fazla gres, rulman içerisindeki sürtünmeyi ve sıcaklığı artırabilir. Yetersiz yağlama ise ses, aşınma ve erken yorulmaya neden olabilir.
Setskur veya kilitleme bileziğinin yetersiz sıkılması, mil çapının küçük olması ya da mil yüzeyinin aşınması rulmanın mil üzerinde kaymasına neden olabilir.
Fazla gres, yanlış hizalama, aşırı yük, çok sıkı manşon montajı veya keçe sürtünmesi rulman sıcaklığının yükselmesine yol açabilir.
Yuvarlanma yollarındaki hasar, kirlenmiş gres, gevşek gövde bağlantısı veya mil eğriliği olağan dışı ses ve titreşim oluşturabilir.
Yüksek devir, yanlış montaj, mil yüzeyindeki hasar veya kirli ortam keçelerin aşınmasına neden olabilir. Keçe bozulduğunda rulman içerisine su, toz ve yabancı madde girebilir.
Rulmanın dış çapı gövdeyle uyumlu değilse veya gövdenin küresel yuvası aşınmışsa rulman gövde içerisinde gereğinden fazla hareket edebilir. Bu durumda yalnızca rulmanın değil, gövdenin de değiştirilmesi gerekebilir.
Her iki rulman tipi de bilyalı yapıya sahip olsa da montaj şekilleri ve kullanım alanları farklıdır.
Makine gövdesinde hassas işlenmiş bir rulman yuvası bulunuyorsa
tek sıralı sabit bilyalı rulmanlar
tercih edilebilir. Hazır ve kolay monte edilen bir yataklama ünitesi gerekiyorsa bilyalı yatak rulmanları uygun gövdelerle birlikte kullanılabilir.
Bilyalı yatak rulmanının kullanılacağı gövde, makinedeki montaj yüzeyine ve çalışma amacına göre seçilir.
Yatay montaj uygulamaları için
ayaklı yataklı rulmanları,
dikey yüzey montajları için
flanşlı yataklı rulmanları,
gerginlik ayarı gereken makineler için ise
kızaklı yataklı rulmanları
inceleyebilirsiniz.
Bilyalı yatak rulmanı fiyatları; ürün serisine, mil çapına, iç ve dış ölçülere, kilitleme sistemine, keçe yapısına ve markaya göre değişebilir.
Ürün seçerken yalnızca fiyat karşılaştırması yapılmamalıdır. Rulmanın mevcut yatak gövdesine uyumu, yük kapasitesi, çalışma devri ve çevresel koşullara uygunluğu da değerlendirilmelidir.
Makparsan’da farklı ölçülerdeki UC, UK, SA, SB ve diğer bilyalı yatak rulmanı çeşitlerini inceleyebilir; stok, ölçü eşleştirmesi ve teknik uygunluk konusunda destek alabilirsiniz.
Yatak gövdesinin içerisine yerleştirilerek dönen mili destekler, sürtünmeyi azaltır ve makinedeki radyal yüklerin gövdeye aktarılmasını sağlar.
UC, geniş iç bileziğe ve küresel dış yüzeye sahip, genellikle iki setskur yardımıyla mile sabitlenen bilyalı yatak rulmanı serisidir.
UC rulman uygun bir yatak gövdesiyle birlikte kullanılmak üzere tasarlanır. UCP, UCF, UCFL, UCFC veya UCT gibi üniteler oluşturmak için uygun gövdeye yerleştirilebilir.
UC205 yalnızca bilyalı yatak rulmanını ifade eder. UCP205 ise UC205 rulman ile P205 tipi ayaklı yatak gövdesinin birleşmesinden oluşan komple ünitedir.
Uygun yapıdaki gövdelerde rulman belirli bir açıya çevrilerek çıkarılabilir ve yenisiyle değiştirilebilir. Gövde yuvası aşınmış veya hasarlıysa gövdenin de değiştirilmesi gerekir.
UC rulmanlar genellikle setskurla doğrudan mile sabitlenir. UK rulmanlar ise konik iç deliğe sahiptir ve sıkma manşonu yardımıyla mile monte edilir.
Mil çapı, rulmanın dış ölçüleri, kullanılacak yatak gövdesi, kilitleme yöntemi, yük, devir, keçe yapısı ve çalışma ortamı birlikte değerlendirilmelidir.
İç çap, dış çap, genişlik, küresel dış yüzey ve yağlama kanalları tamamen uyumluysa farklı marka bir rulman kullanılabilir. Yalnızca seri kodunun benzer olması yeterli değildir.
Yeniden yağlanabilir modellerde dış bilezik üzerinde yağlama deliği bulunabilir. Rulman ve gövdenin yağlama kanallarının birbirine uygun olması gerekir.
Mevcut gövdenize uygun bilyalı yatak rulmanını belirlemek için eski rulmanın kodunu, mil çapını ve gövde kodunu Makparsan teknik ekibiyle paylaşarak destek alabilirsiniz.
