Makaralı rulmanlar; yükü bilyalar yerine silindirik,
konik, fıçı biçimli veya iğne formundaki makaralar aracılığıyla taşıyan
rulman çeşitleridir. Makaralar ile yuvarlanma yolları arasında daha
geniş bir temas alanı oluşması sayesinde ağır yüklerin bulunduğu
makinelerde yüksek taşıma kapasitesi sağlayabilirler.
Silindirik, konik, oynak, iğneli ve eksenel makaralı rulmanlar;
taşıdıkları yükün yönüne, çalışma devrine, montaj alanına ve hizalama
koşullarına göre farklı avantajlar sunar. Redüktörlerden iş makinelerine,
çelik fabrikalarından tarım makinelerine kadar birçok ağır hizmet
uygulamasında kullanılırlar.
Makaralı Rulman Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?
- Radyal, eksenel veya kombine yük miktarı
- Silindirik, konik, oynak, iğneli veya eksenel rulman tipi
- Rulmanın iç çap, dış çap ve genişlik ölçüleri
- Makinenin normal ve maksimum çalışma devri
- Darbe, titreşim ve hizalama hatası ihtimali
- Silindirik veya konik delik yapısı
- Normal, C3 veya farklı iç boşluk sınıfı
- Açık, keçeli veya özel sızdırmazlık yapısı
- Yağlama yöntemi ve çalışma sıcaklığı
- Mil ve yatak yuvasının geçme toleransları
- Makine üreticisinin önerdiği rulman kodu
Doğru makaralı rulman seçiminde yalnızca rulman ölçüsüne bakılması
yeterli değildir. Yük yönü, devir, hizalama şartları, iç boşluk ve
yağlama sistemi de birlikte değerlendirilmelidir.
Aradığınız makaralı rulmanın tam kodunu, ölçülerini veya kullanılacağı
makinenin bilgilerini bize ileterek uygulamanıza uygun ürün seçenekleri
hakkında teknik destek alabilirsiniz.
Makaralı rulmanlar, iç ve dış bilezikler arasındaki yükü farklı
geometrilerde üretilen makaralar aracılığıyla taşıyan yuvarlanmalı
yatak elemanlarıdır. Kullanılan makara şekli, rulmanın hangi yöndeki
yükleri taşıyabileceğini ve hangi çalışma koşullarında kullanılacağını
belirler.
Bilyalı rulmanlarda yük bilya ile yuvarlanma yolu arasındaki daha küçük
bir temas bölgesine aktarılır. Makaralı rulmanlarda ise temas daha geniş
bir hat boyunca gerçekleşir. Bu yapı, yükün daha geniş bir yüzeye
dağılmasına ve rulmanın daha yüksek yükleri taşımasına yardımcı olur.
Makaralı rulmanların çeşitleri, avantajları ve kullanım alanları
hakkında ayrıntılı bilgi için
Makaralı Rulmanlar Nedir?
başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Alternatif içerik olarak
Makaralı Rulmanların Özellikleri ve Kullanım Alanları
yazımızdan da yararlanabilirsiniz.
Makaralı Rulmanlar Nasıl Çalışır?
Mil döndüğünde rulmanın iç bileziği de mil ile birlikte hareket eder.
İç ve dış bilezikler arasında bulunan makaralar, yuvarlanma yolları
üzerinde dönerek hareketin düşük sürtünmeyle gerçekleşmesini sağlar.
Makaraların geometrisi ve bileziklerdeki flanş yapısı, yükün rulman
içerisinde hangi yönde aktarılacağını belirler. Silindirik makaralar
ağırlıklı olarak radyal yük taşırken konik makaralar radyal ve eksenel
yükleri birlikte karşılayabilir.
Oynak makaralı rulmanlar küresel dış bilezik yolları sayesinde
hizalama farklılıklarını tolere edebilir. İğneli rulmanlar ise ince
ve uzun makaraları sayesinde dar bir kesit içerisinde yüksek radyal
yük kapasitesi sunabilir.
Makaralı Rulmanların Avantajları
- Yüksek radyal yük kapasitesi sağlayabilir.
- Rulman tipine göre yüksek eksenel yükleri taşıyabilir.
- Ağır hizmet koşullarına uygun modelleri bulunur.
- Darbe ve titreşim yüklerine karşı dayanıklı olabilir.
- Yüksek rijitlik sağlayabilir.
- Uzun servis ömrü sunabilir.
- Farklı yük yönlerine uygun birçok çeşidi vardır.
- Dar montaj alanları için iğneli seçenekler bulunur.
- Hizalama hatalarını karşılayan oynak modelleri vardır.
- Parçalı yapıları sayesinde kolay monte edilebilen tipleri bulunur.
Bu avantajların elde edilebilmesi için rulmanın doğru seçilmesi,
uygun toleranslarla monte edilmesi ve çalışma koşullarına uygun
biçimde yağlanması gerekir.
Makaralı Rulmanlar Nerelerde Kullanılır?
- Redüktörler ve endüstriyel dişli kutuları
- Çelik fabrikaları ve haddehaneler
- Madencilik ve kırma-eleme makineleri
- İş ve inşaat makineleri
- Tarım makineleri
- Konveyör ve taşıma sistemleri
- Vinç ve kaldırma ekipmanları
- Otomotiv tekerlek göbekleri
- Diferansiyel ve şanzımanlar
- Endüstriyel pompalar
- Kompresörler
- Büyük elektrik motorları
- Jeneratörler
- Takım tezgâhları
- Kağıt, tekstil ve üretim makineleri
- Enerji ve rüzgâr türbini sistemleri
Tarım ekipmanlarındaki kullanım şartları hakkında daha fazla bilgi için
Tarım Makinelerinde Rulmanlar
başlıklı içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Konveyör uygulamalarındaki rulman seçimi için
Konveyör Rulmanları
yazımızdan yararlanabilirsiniz.
Makaralı Rulman Çeşitleri
Makaralı rulmanlar makara geometrisine, yük yönüne ve iç tasarımına
göre farklı gruplara ayrılır.
Rulman türü
Makara yapısı
Taşıdığı temel yük
Öne çıkan özelliği
Silindirik makaralı rulman
Silindir biçimli
Yüksek radyal yük
Yüksek rijitlik ve devir kapasitesi
Konik makaralı rulman
Konik biçimli
Radyal ve eksenel yük
Kombine yük taşıma kabiliyeti
Oynak makaralı rulman
Fıçı biçimli
Çok yüksek radyal ve eksenel yük
Kendinden hizalanma özelliği
İğneli rulman
İnce ve uzun
Yüksek radyal yük
Dar kesit içerisinde yüksek kapasite
Eksenel makaralı rulman
Silindirik, konik veya oynak
Yüksek eksenel yük
Ağır aksiyel yükleri taşıma
Türleri karşılaştırmalı olarak incelemek için
Makaralı Rulman Çeşitleri Nelerdir?
başlıklı içeriğimizi okuyabilirsiniz.
Silindirik Makaralı Rulmanlar
Silindirik makaralı rulmanlar, iç ve dış bilezikler arasında silindir
biçimli makaralar bulunan rulmanlardır. Makaralar ile yuvarlanma yolları
arasındaki geniş çizgisel temas sayesinde çok yüksek radyal yükleri
taşıyabilirler.
Yüksek rijitlik ve uygun devir kapasitesi sağlamaları nedeniyle büyük
elektrik motorları, redüktörler, takım tezgâhları, kompresörler ve
ağır sanayi makinelerinde kullanılırlar.
NU ve N tipi modeller milin eksenel yönde hareket etmesine izin
verebilir. NJ ve NUP tipleri ise tasarımlarına göre belirli yönlerdeki
eksenel yükleri taşıyabilir ve milin konumlandırılmasına yardımcı olabilir.
Tip
Flanş yapısı
Eksenel davranış
Genel kullanım
NU
Dış bilezikte iki flanş
Milin eksenel hareketine izin verir
Serbest yataklama tarafı
N
İç bilezikte iki flanş
Milin eksenel hareketine izin verir
Isıl genleşmenin bulunduğu sistemler
NJ
Tek yönde eksenel kılavuzlama
Tek yönlü sınırlı eksenel yük
Mil konumlandırma uygulamaları
NUP
İki yönlü eksenel kılavuzlama
Her iki yönde sınırlı eksenel yük
Sabit yataklama tarafı
Tipler ve kullanım alanları hakkında ayrıntılı bilgi için
Silindirik Makaralı Rulmanlar Nedir?
başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Konik Makaralı Rulmanlar
Konik makaralı rulmanlarda makaralar ile iç ve dış bilezik yolları
konik biçimde tasarlanır. Bu geometri, radyal ve eksenel yüklerin
aynı anda taşınmasına imkân verir.
Tek sıralı konik makaralı rulmanlar eksenel yükü temel olarak tek
yönde taşır. Çift yönlü eksenel yataklama gereken uygulamalarda
rulmanlar karşılıklı çiftler halinde kullanılabilir veya çift sıralı
modeller tercih edilebilir.
Tekerlek göbekleri, diferansiyeller, şanzımanlar, ağır iş makineleri,
tarım ekipmanları ve endüstriyel redüktörlerde yaygın olarak kullanılırlar.
Konik makaralı rulmanların yapısı ve seçim kriterleri için
Konik Makaralı Rulman Nedir?
başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Konik makaralı ve bilyalı rulmanların farklarını görmek için
Konik Makaralı Rulman ile Bilyalı Rulman Arasındaki Farklar
rehberimizden yararlanabilirsiniz.
Oynak Makaralı Rulmanlar
Oynak makaralı rulmanlar, iki sıra fıçı biçimli makaraya ve küresel
dış bilezik yuvarlanma yoluna sahiptir. Küresel dış bilezik yapısı,
rulmanın kendinden hizalanmasına ve belirli seviyedeki mil eğilmeleriyle
montaj kaçıklıklarını tolere etmesine yardımcı olur.
Çok yüksek radyal yüklerin yanında önemli miktarda iki yönlü eksenel
yükü de taşıyabilirler. Bu nedenle madencilik, çimento, çelik, kağıt,
konveyör, kırıcı ve ağır sanayi uygulamalarında sıkça tercih edilirler.
Silindirik ve konik delikli seçenekleri bulunur. Konik delikli
modeller adaptör veya sökme manşonlarıyla birlikte kullanılabilir.
Oynak ve silindirik makaralı rulmanların farkları için
Oynak Makaralı Rulman ile Silindirik Makaralı Rulman Arasındaki Farklar
başlıklı karşılaştırmamızı inceleyebilirsiniz.
İğneli Rulmanlar
İğneli rulmanlar, çapına göre oldukça uzun ve ince makaralar kullanan
kompakt makaralı rulmanlardır. Küçük dış çaplarına rağmen yüksek
radyal yükleri taşıyabilirler.
Otomotiv şanzımanları, redüktörler, mafsallar, kompresörler, el
aletleri ve dar montaj alanına sahip çeşitli mekanizmalarda kullanılırlar.
İç bilezikli, iç bileziksiz, çekme kaplı, kafesli, kombine ve eksenel
iğneli rulman seçenekleri bulunur. İç bileziksiz modellerde makaralar
doğrudan mil yüzeyi üzerinde çalıştığından milin yeterli sertlik ve
yüzey hassasiyetine sahip olması gerekir.
İğneli rulmanların çeşitlerini incelemek için
İğneli Rulmanlar Nedir?
başlıklı rehberimizi okuyabilirsiniz.
Kullanım alanlarına göre seçim yapmak için
İğneli Rulman Kullanım Alanları
yazımızdan yararlanabilirsiniz.
İç bileziksiz modellerin teknik özellikleri için
İç Bileziksiz İğneli Rulmanlar Nedir?
içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Eksenel Makaralı Rulmanlar
Eksenel makaralı rulmanlar, mil ekseni doğrultusunda oluşan yüksek
aksiyel yükleri taşımak için tasarlanmış rulmanlardır. Makaraların
şekline göre silindirik, konik, iğneli veya oynak eksenel rulman
çeşitleri bulunabilir.
Presler, vinçler, redüktörler, döner tablalar, ağır sanayi makineleri
ve enerji sistemlerinde yüksek eksenel yük kapasitesi gereken
uygulamalarda tercih edilirler.
Birçok eksenel makaralı rulman radyal yük taşımak için uygun değildir.
Uygulamada radyal kuvvet bulunuyorsa ayrı bir radyal rulman veya
kombine yük taşıyabilen uygun bir rulman tipi kullanılmalıdır.
Çeşitleri ve seçim kriterleri hakkında ayrıntılı bilgi için
Eksenel Makaralı Rulmanlar Nedir?
başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Silindirik ve Konik Makaralı Rulman Arasındaki Fark
Özellik
Silindirik makaralı rulman
Konik makaralı rulman
Makara şekli
Silindirik
Konik
Temel yük
Çok yüksek radyal yük
Radyal ve eksenel kombine yük
Devir kapasitesi
Genellikle daha yüksek
Yüke ve ayara bağlı olarak daha sınırlı
Boşluk ayarı
Genellikle iç boşluk sınıfıyla belirlenir
Montaj sırasında ayarlanabilir
Isıl genleşme
NU ve N tipleri avantaj sağlayabilir
Karşılıklı yataklamayla değerlendirilir
Genel kullanım
Motor, redüktör ve ağır makine
Tekerlek, diferansiyel ve şanzıman
Ayrıntılı karşılaştırma için
Silindirik Makaralı Rulman ile Konik Makaralı Rulman Arasındaki Farklar
yazımızı inceleyebilirsiniz.
Bilyalı Rulman ile Makaralı Rulman Arasındaki Fark
Özellik
Bilyalı rulman
Makaralı rulman
Yuvarlanma elemanı
Bilya
Makara
Temas yapısı
Daha küçük temas alanı
Daha geniş çizgisel temas
Yük kapasitesi
Düşük ve orta yükler
Orta, yüksek ve çok yüksek yükler
Devir kapasitesi
Genellikle daha yüksek
Rulman tipine göre daha düşük olabilir
Sürtünme
Genellikle daha düşük
Yük ve tasarıma bağlı olarak daha yüksek olabilir
Genel kullanım
Motor, fan ve hassas sistemler
Ağır sanayi ve yüksek yük uygulamaları
Uygulamaya göre iki grup arasında seçim yapmak için
Bilyalı Rulman ile Makaralı Rulman Arasında Nasıl Seçim Yapılır?
başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Makaralı Rulmanlar Hangi Yükleri Taşır?
Makaralı rulmanın taşıyabileceği yük yönü, makara geometrisine ve
bilezik yapısına bağlıdır.
- Silindirik makaralı rulmanlar ağırlıklı olarak radyal yük taşır.
- Konik makaralı rulmanlar radyal ve eksenel yükleri birlikte taşır.
- Oynak makaralı rulmanlar çok yüksek radyal ve iki yönlü eksenel yük taşıyabilir.
- İğneli rulmanlar dar kesitte yüksek radyal yük taşır.
- Eksenel makaralı rulmanlar yüksek aksiyel yükler için kullanılır.
Mile dik yönde oluşan kuvvetler hakkında bilgi için
Radyal Yük Nedir?
başlıklı içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Mil doğrultusunda oluşan kuvvetler için
Eksenel Aksiyel Yük Nedir?
yazımızdan yararlanabilirsiniz.
İki kuvvetin aynı anda bulunduğu uygulamalar için
Kombine Yük Nedir?
rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Makaralı Rulmanlarda İç Boşluk
Rulman iç boşluğu, iç ve dış bileziklerin birbirlerine göre sahip
olduğu hareket miktarını ifade eder. Makaralı rulmanlarda normal
boşluğun yanı sıra C3, C4 ve farklı uygulamalara uygun özel boşluk
sınıfları bulunabilir.
Sıkı geçme, yüksek çalışma sıcaklığı ve mil ile bilezik arasındaki
sıcaklık farkları rulmanın çalışma boşluğunu azaltabilir. Bu şartlarda
artırılmış boşluk gerekebilir.
Gereğinden fazla boşluk ise ses, titreşim, dengesiz yük dağılımı ve
yuvarlanma yolu hasarı oluşturabilir. C3 boşluk her uygulamada daha
iyi bir seçenek değildir.
İç boşluk sınıfları hakkında bilgi için
C3 Boşluklu Rulman Nedir?
başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Silindirik ve Konik Delikli Makaralı Rulmanlar
Makaralı rulmanlar silindirik veya konik delikli olarak üretilebilir.
Silindirik delikli modeller doğrudan uygun ölçüdeki mile monte edilir.
Konik delikli rulmanların kodunda çoğunlukla K eki bulunur. Bu modeller
konik bir mile doğrudan veya adaptör manşonu aracılığıyla silindirik
bir mile monte edilebilir.
Konik delikli rulmanın mil üzerinde ilerletilmesi, rulman iç boşluğunu
azaltır. Gereğinden fazla sıkma rulmanın ısınmasına ve erken arızaya
neden olabilir. Montaj sırasında boşluk azalması veya eksenel ilerleme
miktarı üretici talimatlarına göre kontrol edilmelidir.
Makaralı Rulman Ölçüsü Nasıl Belirlenir?
Yeni rulman seçerken mevcut ürünün tam kodunun kullanılması en güvenilir
yöntemdir. Kod okunamıyorsa iç çap, dış çap ve genişlik hassas biçimde
ölçülmelidir.
- Rulmanın iç çapını ölçün.
- Dış çapını belirleyin.
- Rulmanın toplam genişliğini kontrol edin.
- Makara şeklini ve rulman türünü belirleyin.
- Silindirik veya konik delik yapısını kontrol edin.
- Tek sıralı veya çift sıralı olduğunu belirleyin.
- Varsa K, C3, W33 ve diğer ek kodları kaydedin.
- Üretici katalog ölçüleriyle karşılaştırın.
Genel ölçüm yöntemleri için
Rulman Ölçüleri Nasıl Okunur?
başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Önemli: Yalnızca iç çapı aynı olan rulmanlar birbirinin
yerine kullanılamaz. Rulman tipi, dış çap, genişlik, yük kapasitesi,
boşluk sınıfı ve devir sınırı da uyumlu olmalıdır.
Makaralı Rulman Nasıl Seçilir?
- Radyal, eksenel ve kombine yükleri belirleyin.
- Yükün sürekli, değişken veya darbeli olduğunu değerlendirin.
- Makinenin normal ve maksimum devrini belirleyin.
- Montaj alanını ve izin verilen dış ölçüleri kontrol edin.
- Uygun makaralı rulman tipini seçin.
- Hizalama hatası ve mil eğilmesi ihtimalini değerlendirin.
- Uygun iç boşluk sınıfını belirleyin.
- Mil ve yuva geçme toleranslarını kontrol edin.
- Yağlama ve sızdırmazlık yöntemini belirleyin.
- Dinamik ve statik yük değerlerini üretici kataloğundan karşılaştırın.
Genel seçim kriterleri hakkında ayrıntılı bilgi için
Rulman Seçerken Dikkat Edilmesi Gerekenler
başlıklı içeriğimizi okuyabilirsiniz.
Makaralı Rulmanların Montajı
Makaralı rulmanların montajında uygun ekipman kullanılması, bileziklerin
ve yuvarlanma elemanlarının zarar görmemesi açısından önemlidir.
- Mil, yuva ve rulman yüzeyleri temizlenmelidir.
- Montaj kuvveti sıkı geçen bileziğe uygulanmalıdır.
- Kuvvet makaralar üzerinden aktarılmamalıdır.
- Rulmana doğrudan çekiçle vurulmamalıdır.
- Büyük rulmanlarda uygun ısıtıcı veya hidrolik ekipman kullanılmalıdır.
- Konik delikli modellerde iç boşluk azalması kontrol edilmelidir.
- Parçalı rulman bileşenleri karıştırılmamalıdır.
- Mil ve yuva toleransları ölçülmelidir.
- Montaj sonrasında dönme direnci ve boşluk kontrol edilmelidir.
- İlk çalıştırmada sıcaklık, ses ve titreşim takip edilmelidir.
Montaj yöntemleri hakkında ayrıntılı bilgi için
Rulman Montajı Nasıl Yapılır?
başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Mil ve yatak toleransları için
Rulman Montajında Geçme Türleri Nelerdir?
yazımızdan yararlanabilirsiniz.
Kontrollü montaj ekipmanı seçmek için
Rulman Montaj Presi Nasıl Seçilir?
içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Makaralı Rulmanlarda Yağlama
Makaralı rulmanlar yüksek yükler altında çalıştığı için doğru yağlama
büyük önem taşır. Uygulamaya göre gres, yağ banyosu, sirkülasyonlu yağ
veya yağ-hava sistemi kullanılabilir.
Ağır yük altında yağ filmi yeterli kalınlıkta olmalıdır. Çok düşük
viskoziteli yağlayıcı metal yüzeylerin birbirine yaklaşmasına neden
olabilir. Gereğinden yüksek viskozite ise sürtünmeyi ve çalışma
sıcaklığını artırabilir.
Fazla gres makaraların hareket direncini yükseltirken yetersiz gres
aşınmaya ve yüzey yorulmasına neden olabilir.
Uygun yağlayıcı seçimi için
Rulman Gresi Nasıl Seçilir?
başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Makaralı Rulman Neden Isınır?
- Rulmanın kapasitesinin üzerinde yüklenmesi
- Yanlış rulman tipinin seçilmesi
- Aşırı sıkı mil veya yuva geçmesi
- Uygun olmayan iç boşluk sınıfı
- Konik delikli rulmanın fazla sıkılması
- Gereğinden fazla veya yetersiz yağlama
- Uygun olmayan yağ viskozitesi
- Mil ve yatak yuvasının hizasız olması
- Çalışma devrinin sınır değeri aşması
- Kirlenme veya yuvarlanma yolu hasarı
Rulman sıcaklığının diğer nedenleri için
Rulman Neden Isınır?
başlıklı içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Makaralı Rulman Neden Ses Yapar?
- Yuvarlanma yollarında aşınma veya soyulma
- Makara yüzeylerinde hasar
- Kirlenmiş veya özelliğini kaybetmiş yağlayıcı
- Yanlış montaj ve geçme toleransları
- Fazla çalışma boşluğu
- Yetersiz çalışma boşluğu
- Mil eğriliği veya balans bozukluğu
- Kafes hasarı
- Aşırı yük ve darbe
- Rulmanın kullanım ömrünü tamamlaması
Ses ve titreşim belirtilerini değerlendirmek için
Rulman Neden Ses Yapar?
başlıklı rehberimizden yararlanabilirsiniz.
Makaralı Rulman Seçiminde Sık Yapılan Hatalar
- Yalnızca rulmanın iç çapına göre seçim yapılması
- Radyal ve eksenel yük yönlerinin karıştırılması
- Silindirik ve konik makaralı rulmanların aynı kabul edilmesi
- Hizalama hatası bulunan yerde sabit yapılı rulman kullanılması
- C3 boşluklu rulmanın her zaman daha iyi olduğunun düşünülmesi
- Konik delikli rulmanın gereğinden fazla sıkılması
- Yağlayıcı viskozitesinin yük ve devre göre seçilmemesi
- Rulman kodundaki K, C3, W33 ve kafes eklerinin göz ardı edilmesi
- Montaj kuvvetinin makaralar üzerinden aktarılması
- İlk çalıştırmada sıcaklık ve titreşim kontrolü yapılmaması
Makparsan Makaralı Rulman Çözümleri
Makparsan olarak redüktörler, iş makineleri, tarım ekipmanları,
konveyörler, çelik fabrikaları, otomotiv sistemleri ve farklı ağır
sanayi uygulamaları için makaralı rulman çözümleri sunuyoruz.
Elinizdeki rulmanın tam kodunu, iç çap, dış çap ve genişlik ölçülerini
veya kullanılacağı makinenin bilgilerini paylaşarak ihtiyacınıza uygun
ürün seçenekleri hakkında teknik destek alabilirsiniz.
Doğru Makaralı Rulmanı Birlikte Belirleyelim
Rulman kodunu veya ölçülerini bize gönderin; silindirik, konik,
oynak, iğneli ve eksenel makaralı rulman seçeneklerini uygulamanızın
yük, devir, montaj ve çalışma ortamına göre birlikte değerlendirelim.