Dana gözü rulmanlar (Spherical Plain Bearings), yüksek yük taşıma kapasitesi ve açısal hareket kabiliyeti sayesinde hidrolik silindirlerden iş makinelerine, tarım ekipmanlarından otomasyon sistemlerine kadar birçok farklı uygulamada kullanılmaktadır. Ancak doğru rulmanın seçilebilmesi için yalnızca mil çapını bilmek yeterli değildir.
Çalışma yükü, hareket tipi, çalışma açısı, bakım ihtiyacı, malzeme yapısı ve çevresel koşullar birlikte değerlendirilmelidir. Yanlış seçilen bir dana gözü rulman; erken aşınma, boşluk oluşumu, yüksek sürtünme ve plansız makine duruşlarına neden olabilir.
Bu rehberde doğru dana gözü rulmanı seçerken dikkat edilmesi gereken temel kriterleri inceleyeceğiz.
İlk olarak rulmanın nasıl çalışacağı belirlenmelidir.
Her dana gözü rulman aynı çalışma şartı için üretilmez.
Örneğin;
aynı rulman tipini kullanmayabilir.
Bu nedenle önce makinenin çalışma şekli analiz edilmelidir.
Seçimde ilk belirlenen ölçü mil çapıdır.
İç bilezik çapı mil ile tamamen uyumlu olmalıdır.
Yanlış iç çap seçimi;
gibi problemlere neden olabilir.
Eski rulmanın kodu okunamıyorsa mil çapı hassas kumpas ile ölçülmelidir.
Dış çap, rulmanın bağlanacağı gövde ölçüsünü belirler.
İç çap aynı olsa bile farklı seriler farklı dış çapa sahip olabilir.
Bu nedenle yalnızca mil çapına bakılarak sipariş verilmesi doğru değildir.
Dana gözü rulmanlarda;
uygulamaya göre önem taşır.
Özellikle mevcut gövde içerisine yeni rulman takılacaksa tüm ölçüler karşılaştırılmalıdır.
Dana gözü rulmanlar esas olarak radyal yük taşımak için tasarlanmıştır.
Makinenin sürekli taşıdığı yük bilinmelidir.
Seçilecek rulmanın;
uygulamanın üzerinde olmalıdır.
Ağır darbeli sistemlerde emniyet payı bırakılması tavsiye edilir.
Bazı uygulamalarda radyal yükün yanında eksenel kuvvetler de oluşabilir.
Bu durumda standart radyal mafsallı rulman yerine;
tercih edilebilir.
Dana gözü rulmanların en büyük avantajlarından biri belirli açılarda hareket edebilmesidir.
Ancak her seri aynı açıyı sağlayamaz.
Makinedeki maksimum salınım açısı bilinmeli ve üreticinin izin verdiği değerlerle karşılaştırılmalıdır.
Sürekli limit açıya yakın çalıştırılan rulmanların ömrü kısalabilir.
Her uygulamada hareket aynı değildir.
Örneğin;
farklı yüzey yapıları gerektirebilir.
Bu nedenle rulmanın hangi hareket tipinde çalışacağı mutlaka belirlenmelidir.
Çelik/çelik temas yüzeyine sahip klasik GE serileri düzenli gresleme ister.
Avantajları;
olarak özetlenebilir.
Ancak periyodik yağlama yapılmalıdır.
PTFE astarlı modeller;
Özellikle erişimi zor makinelerde tercih edilmektedir.
Üreticinin tavsiyesi dışında bu rulmanlara gres uygulanmamalıdır.
Seçim yapılırken ortam koşulları göz önünde bulundurulmalıdır.
Örneğin;
rulmanın malzemesini ve kayma yüzeyini doğrudan etkiler.
Gerekirse paslanmaz veya özel kaplamalı modeller tercih edilmelidir.
Dana gözü rulmanlarda farklı temas yüzeyleri kullanılabilir.
En yaygın seçenekler;
şeklindedir.
Her malzeme farklı çalışma şartları için geliştirilmiştir.
Genel endüstriyel uygulamalar.
Ağır hizmet uygulamaları.
Yüksek yük kapasitesi gereken sistemler.
Radyal ve eksenel yüklerin birlikte bulunduğu uygulamalar.
OEM makine üretiminde sık kullanılan özel seri.
Dişli gövdeye sahip rot başı (rod end) uygulamalarında kullanılır.
Mafsallı bağlantı gereken mekanizmalar için uygundur.
Eski rulmanın kodu okunabiliyorsa seçim çok daha kolaydır.
Örneğin;
gibi kodlar üretici kataloglarından doğrulanabilir.
Kod okunamıyorsa tüm ölçüler tek tek alınmalıdır.
Yanlış seçilen dana gözü rulman;
neden olabilir.
Bazı uygulamalarda yalnızca mafsallı rulman gerekir.
Bazılarında ise dişli bağlantı elemanı da istenir.
Bu durumda;
Dana gözü rulman seçiminde yalnızca iç çapın uygun olması yeterli değildir. Mil ölçüsü, dış çap, çalışma açısı, yük yönü, bakım ihtiyacı, malzeme yapısı ve çalışma ortamı birlikte değerlendirilmelidir.
Doğru seçilmiş bir dana gözü rulman daha uzun servis ömrü, daha düşük bakım maliyeti ve daha güvenilir makine performansı sağlar.
Makparsan'da GE, GEG, GEEW, GAC, GACZ, PHS, POS ve diğer mafsallı rulman serileri için teknik destek alabilir, uygulamanıza uygun ürünü güvenle seçebilirsiniz.
İlk olarak mil çapı (iç çap) belirlenmeli, ardından dış çap ve genişlik ölçüleri kontrol edilmelidir.
GE serisi genel amaçlı radyal mafsallı rulmandır. GEG serisi ise daha ağır yükler ve zorlu çalışma koşulları için geliştirilmiş güçlendirilmiş bir seridir.
Hayır. Bakım gerektirmeyen PTFE astarlı rulmanlara üretici tavsiyesi dışında gres uygulanmamalıdır.
Radyal yüklerin yanında eksenel yüklerin de bulunduğu mafsallı bağlantılarda tercih edilir.
GE serisi yalnızca dana gözü rulmandır. PHS serisi ise aynı mafsallı yapının dişli bir gövde içerisine yerleştirilmiş rot başı (rod end) çözümüdür.
