Pimli ve salınımlı bağlantılarda en sık kullanılan yataklama çözümleri arasında dana gözü rulmanlar ve burçlar yer alır. Her iki ürün de yüksek yükleri kaymalı temas üzerinden taşıyabilir. Ancak yapıları, hareket kabiliyetleri, hizasızlığa karşı davranışları, montaj ihtiyaçları ve kullanım alanları birbirinden farklıdır.
Dana gözü rulman ile burç arasında seçim yapılırken yalnızca ürün fiyatına veya bağlantı piminin çapına bakılması yeterli değildir. Bağlantıda açısal hareket bulunup bulunmadığı, pim ile yuva eksenlerinin ne kadar doğru hizalandığı, yükün yönü, çalışma ortamı, bakım imkânı ve izin verilen boşluk birlikte değerlendirilmelidir.
Genel olarak;
daha uygun bir seçenek olabilir.
Ancak bu yaklaşım genel bir ön seçim kuralıdır. Kesin karar, makinenin yük hesabına ve bağlantı geometrisine göre verilmelidir.
Dana gözü rulman, küresel dış yüzeye sahip bir iç bilezik ile bu yüzeyi çevreleyen dış bilezikten oluşan kaymalı yataklama elemanıdır.
İç ve dış bilezik arasındaki küresel yüzey sayesinde rulman;
Dana gözü rulmanlar özellikle hidrolik silindir uçlarında, iş makinesi bomlarında, vinçlerde, preslerde, tarım makinelerinde ve ağır hizmetli mafsal bağlantılarında kullanılır.
Ürünün yapısı hakkında ayrıntılı bilgi için Dana Gözü Rulman Nedir? başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Burç, bir pim veya mil ile gövde arasına yerleştirilen silindirik kaymalı yatak elemanıdır. Burç içerisinde bilya veya makara bulunmaz. Pim, burcun iç yüzeyinde dönerek veya salınım yaparak çalışır.
Burçların temel görevleri şunlardır:
Burçlar metalik veya kompozit malzemelerden üretilebilir.
Yaygın burç türleri şunlardır:
İki ürün arasındaki temel fark, bağlantıdaki açısal harekete ve eksen kaçıklığına karşı gösterdikleri davranıştır.
Dana gözü rulmanda iç ve dış bilezik arasındaki yüzey küreseldir. Bu nedenle iç bilezik yalnızca dönmez; aynı zamanda dış bileziğe göre belirli bir açı içinde eğilebilir.
Burçta ise iç yüzey çoğunlukla silindiriktir. Pim burç içerisinde dönebilir veya salınım yapabilir ancak pim ekseninin burç eksenine göre belirgin biçimde eğilmesi beklenmez.
Bu nedenle burç kullanılan bağlantılarda pim, burç ve bağlantı kulaklarının daha doğru hizalanması gerekir.
| Özellik | Dana gözü rulman | Burç |
|---|---|---|
| Kayma yüzeyi | Küresel | Silindirik |
| Açısal hareket | Belirli bir açı içinde karşılayabilir | Çok sınırlıdır |
| Eksen kaçıklığı | Küçük kaçıklıkları tolere edebilir | Doğru hizalama gerektirir |
| Ana kullanım | Mafsallı ve hizasız bağlantılar | Tek eksenli pim bağlantıları |
| Kenar yükü riski | Doğru seçimde daha düşüktür | Hizasızlıkta artabilir |
| Yapı | İç ve dış bilezikten oluşur | Genellikle tek parçalıdır |
| Montaj alanı | Daha büyük dış çap gerekebilir | Daha kompakt olabilir |
| Maliyet | Genellikle daha yüksektir | Genellikle daha ekonomiktir |
| Yuva yapısı | Rulmanın dış bileziğine uygun yuva gerekir | Daha basit silindirik yuva kullanılabilir |
| Bakım | Kayma yüzeyine göre değişir | Malzemeye göre değişir |
| Değişim | Standart seri ürünle değiştirilebilir | Standart veya özel ölçü üretilebilir |
| Kirli ortam | Uygun conta ve yağlama gerekebilir | Özel ağır hizmet burçları avantajlı olabilir |
| Darbeli yük | Uygun çelik-çelik tipler kullanılabilir | Kalın cidarlı burçlar kullanılabilir |
Aşağıdaki çalışma koşullarında dana gözü rulman daha uygun olabilir:
Dana gözü rulmanın en önemli avantajlarından biri, bağlantıdaki küçük eksen kaçıklıklarını kayma yüzeyinde karşılayabilmesidir. Bu özellik, özellikle uzun hidrolik silindirlerde ve esneyen makine kollarında önemlidir.
Aşağıdaki çalışma koşullarında burç daha uygun ve ekonomik bir çözüm olabilir:
Burçlar iş makinelerinin kepçe, kova, bom ve şasi bağlantılarında yaygın olarak kullanılabilir. Bu uygulamalarda pim ve bağlantı kulakları yeterli rijitlikteyse burç ekonomik ve dayanıklı bir çözüm sağlayabilir.
Eksen kaçıklığı, pim ekseni ile rulman veya burç yuvasının ekseninin tam olarak aynı doğrultuda olmamasıdır.
Eksen kaçıklığı şu nedenlerle oluşabilir:
Dana gözü rulmanlar belirli bir salınım açısı içerisinde bu kaçıklığı karşılayabilir. Burçta ise pim ekseni burç ekseninden saptığında yük burcun bütün genişliğine eşit dağılmayabilir.
Burç ve pim aynı eksende değilse temas, burcun bütün iç yüzeyine yayılmak yerine kenar bölgelerde yoğunlaşabilir.
Bu duruma kenar yükü adı verilir.
Kenar yükü sonucunda;
Dana gözü rulmanın küresel yüzeyi, izin verilen açı sınırları içerisinde iç bileziğin pime göre hizalanmasını sağlayarak kenar yükünü azaltabilir.
Hayır. Dana gözü rulmanın hizalama özelliği sınırsız değildir.
Her ürünün katalogda belirtilen bir maksimum salınım veya eğiklik açısı bulunur. Bu açı;
göre değişebilir.
İzin verilen açı aşılırsa iç bilezik dış bileziğin kenarına veya bağlantı kulağına dayanabilir. Bu durumda dana gözü rulmanda da kenar yükü, sıkışma ve hızlı aşınma oluşabilir.
Dana gözü rulman ile burcun yük kapasitesi yalnızca ürün türüne bakılarak karşılaştırılamaz.
Taşınabilecek yük;
bağlıdır.
Kalın cidarlı, geniş ve sertleştirilmiş bir çelik burç çok yüksek yükleri taşıyabilir. Benzer şekilde ağır hizmet tipi çelik-çelik dana gözü rulmanlar da yüksek statik ve darbeli yüklerde kullanılabilir.
Temel fark çoğu zaman yalnızca yük miktarı değil, yükün yüzeye nasıl dağıldığıdır. Hizasız bir bağlantıda katalog kapasitesi yüksek olan bir burç, kenar yükü nedeniyle erken aşınabilir.
Yük hesabı hakkında ayrıntılı bilgi için Dana Gözü Rulmanlarda Yük Kapasitesi Nasıl Hesaplanır? içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Darbe yüklerinde her iki ürün de uygun tasarım ve malzemeyle kullanılabilir.
Çelik-çelik dana gözü rulmanlar;
bulunan ağır hizmet uygulamalarında avantaj sağlayabilir.
Kalın cidarlı çelik veya bronz burçlar ise;
nedeniyle darbeli pim bağlantılarında kullanılabilir.
Bağlantıda darbe ile birlikte hizasızlık da bulunuyorsa dana gözü rulman daha uygun olabilir. Bağlantı eksenleri rijit ve doğru hizalanmışsa ağır hizmet burcu yeterli olabilir.
Hidrolik silindir bağlantılarında tercih, silindir ile makine gövdesi arasındaki hareket geometrisine göre yapılmalıdır.
Silindir bağlantısında aşırı hizasızlık varsa burç yüzeyinde tek taraflı aşınma ve silindir milinde yan yük oluşabilir.
Bu uygulamalar için Hidrolik Silindirlerde Dana Gözü Rulmanlar yazımızı inceleyebilirsiniz.
İş makinelerinde iki ürün de farklı bağlantı noktalarında kullanılabilir.
Bu noktalarda bağlantılar çoğunlukla büyük çaplı pimlere, kalın bağlantı kulaklarına ve değiştirilebilir ağır hizmet burçlarına göre tasarlanır.
Bir iş makinesinde bütün burçların dana gözü rulmana veya bütün dana gözü rulmanların burca dönüştürülmesi doğru değildir. Her bağlantı noktası kendi geometrisine göre değerlendirilmelidir.
Vinç ve kaldırma sistemlerinde bom pimleri, destek ayakları, hidrolik silindirler ve yardımcı bağlantılar farklı hareket şartlarına sahiptir.
Dana gözü rulman;
kullanılabilir.
Burç ise;
tercih edilebilir.
Detaylı bilgi için Vinç ve Kaldırma Sistemlerinde Dana Gözü Rulmanlar yazımızı inceleyebilirsiniz.
Tarım makinelerinde toz, çamur, darbe ve düzensiz zemin şartları önemli seçim kriterleridir.
Basit pim bağlantılarında çelik veya polimer burçlar ekonomik ve kolay değiştirilebilir bir çözüm sunabilir.
Aşağıdaki noktalarda ise dana gözü rulman değerlendirilebilir:
Yoğun çamur ve toz bulunan sistemlerde dana gözü rulmanın conta ve yağlama yapısı çalışma ortamına uygun olmalıdır.
Preslerde yük çok yüksek olabilir ve bağlantıların rijitliği önemlidir.
Pim ve bağlantı kolları aynı eksende çalışıyor, hareket tek düzlemde gerçekleşiyor ve geniş yataklama yüzeyi isteniyorsa burç kullanılabilir.
Silindir veya bağlantı kolunda açı değişimi ve küçük hizasızlık bulunuyorsa dana gözü rulman daha uygun olabilir.
Pres uygulamalarında yük yalnızca nominal pres tonajına göre değerlendirilmemelidir. Bağlantı geometrisi ve kol oranları hesaba katılmalıdır.
Bronz burçlar yüksek yüzey basınçları, düşük hızlı hareketler ve yağlamalı bağlantılar için yaygın çözümlerden biridir.
| Özellik | Dana gözü rulman | Bronz burç |
|---|---|---|
| Eksen kaçıklığı | Belirli açı içinde karşılayabilir | Sınırlıdır |
| Hareket | Salınım ve açısal hareket | Tek eksenli dönme veya salınım |
| Yağlama | Ürün tipine göre değişir | Çoğunlukla yağlama gerekir |
| Özel ölçü | Standart seriler yaygındır | Kolayca özel ölçü üretilebilir |
| Montaj alanı | Daha büyük dış çap gerekebilir | Daha kompakt olabilir |
| Kenar yükü | Hizasızlıkta daha avantajlıdır | Hizasızlıkta tek taraflı aşınabilir |
| Maliyet | Genellikle daha yüksektir | Ölçüye göre ekonomik olabilir |
PTFE veya polimer esaslı kompozit burçlar bakım gerektirmeyen, korozyona dayanıklı ve düşük sürtünmeli bağlantılarda kullanılabilir.
Kompozit burçların avantajları şunlardır:
Bununla birlikte kompozit burçlar da doğru hizalanmış pim ve yuva ister. Ayrıca yük, sıcaklık, kayma hızı ve yüzey basıncı sınırları malzemeye göre değişebilir.
PTFE veya kompozit kayma yüzeyli dana gözü rulman ise bakım gerektirmeyen çalışma özelliğini açısal hareket kabiliyetiyle birleştirebilir.
Bakım ihtiyacı ürünün yalnızca dana gözü rulman veya burç olmasına değil, kayma yüzeyi malzemesine bağlıdır.
Bakım gerektirmeyen ifadesi, ürünün kontrol edilmesine gerek olmadığı anlamına gelmez. Boşluk, aşınma, sıcaklık, pim yüzeyi ve bağlantı güvenliği periyodik olarak kontrol edilmelidir.
Çamur, kum ve metal parçacıkları kayma yüzeylerinde aşındırıcı etki oluşturabilir.
Basit ve açık ağır hizmet burçları, kirli iş makinesi bağlantılarında sık yağlama ile avantaj sağlayabilir. Yeni gres, eski gresle birlikte kirin dışarı atılmasına yardımcı olabilir.
Dana gözü rulman kullanılacaksa;
seçilmelidir.
Bakım gerektirmeyen ürünler kirli ortamda kullanılırken parçacıkların kayma tabakasına girmesini önleyen koruma sistemi değerlendirilmelidir.
Su, nem, tuz ve kimyasal maddelerin bulunduğu ortamlarda malzeme seçimi kritik öneme sahiptir.
Uygulamaya göre;
değerlendirilebilir.
Ürünün yalnızca ana malzemesi değil; pim, yuva, sabitleme elemanları ve yağlayıcının korozyon dayanımı da kontrol edilmelidir.
Her iki yataklama türünde de belirli bir çalışma boşluğu bulunabilir.
Dana gözü rulmanda boşluk;
oluşabilir.
Burçlu bağlantıda boşluk;
oluşabilir.
Burçta hizasızlık varsa boşluk tek taraflı aşınma nedeniyle hızlı artabilir. Dana gözü rulmanda ise yanlış yük, yetersiz yağlama veya izin verilen salınım açısının aşılması kayma yüzeyini aşındırabilir.
Detaylı bilgi için Dana Gözü Rulmanlarda Boşluk Neden Oluşur? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Burçlar genellikle silindirik bir yuvaya preslenerek monte edilir. Ancak presleme sonrasında burcun iç çapı küçülebilir. Bu nedenle yuva toleransı, burç malzemesi ve pim boşluğu birlikte değerlendirilmelidir.
Dana gözü rulman da dış bileziği üzerinden uygun aparatlar kullanılarak yuvaya monte edilir. Montaj kuvvetinin iç bilezik üzerinden aktarılması kayma yüzeyine zarar verebilir.
Her iki üründe de;
önemlidir.
Dana gözü rulman montajı için Dana Gözü Rulman Montajı Nasıl Yapılır? rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Standart bir burç, benzer iç çaptaki dana gözü rulmana göre genellikle daha düşük ürün maliyetine sahip olabilir.
Ancak toplam maliyet hesabında yalnızca satın alma fiyatı dikkate alınmamalıdır.
Şu maliyetler birlikte değerlendirilmelidir:
Hizasız bir bağlantıda ucuz bir burcun sık sık değiştirilmesi, başlangıçta daha pahalı olan dana gözü rulmandan daha yüksek toplam maliyet oluşturabilir.
Burç için tasarlanmış bir bağlantıya doğrudan dana gözü rulman takılması çoğunlukla mümkün değildir.
Çünkü dana gözü rulmanın;
Dönüşüm yapılacaksa bağlantı kulağının et kalınlığı, yuva dayanımı, pim ölçüsü ve yük dağılımı yeniden hesaplanmalıdır.
Dana gözü rulman için tasarlanmış bir bağlantıda burç kullanılması, bağlantının açısal hareket kabiliyetini ortadan kaldırabilir.
Bu değişiklik sonucunda;
Bağlantının açısal hareket yapmadığı mühendislik hesabıyla doğrulanmadan böyle bir dönüşüm yapılmamalıdır.
| Ürün | Temel yapı | Uygun kullanım |
|---|---|---|
| Dana gözü rulman | Yuvaya takılan küresel iç ve dış bilezik | Açısal hareketli ağır mafsallar |
| Rot başı | Dişli gövde içinde mafsallı rulman | Ayarlanabilir bağlantı kolları ve aktüatör uçları |
| Burç | Silindirik kaymalı yatak | Tek eksenli pim ve mil bağlantıları |
Ayarlanabilir bir bağlantı kolu gerekiyorsa Rot Başı Nedir? başlıklı içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
| Çalışma koşulu | Öncelikli seçenek |
|---|---|
| Küçük eksen kaçıklığı var | Dana gözü rulman |
| Bağlantı çalışma sırasında açı değiştiriyor | Dana gözü rulman |
| Hareket yalnızca tek eksende | Burç |
| Çok kompakt dış ölçü gerekiyor | Burç |
| Basit ve düşük maliyetli bağlantı gerekiyor | Burç |
| Hidrolik silindir yan yükten korunacak | Dana gözü rulman |
| Çok kirli ağır hizmet pim bağlantısı | Uygun ağır hizmet burcu veya korumalı dana gözü rulman |
| Ayarlanabilir dişli bağlantı gerekiyor | Rot başı |
| Bakım erişimi yok | Uygun bakım gerektirmeyen dana gözü rulman veya kompozit burç |
| Bağlantıda yüksek hizalama hassasiyeti sağlanamıyor | Dana gözü rulman |
Dana gözü rulman ile burç arasında seçim yapılırken temel olarak bağlantının hareket geometrisi değerlendirilmelidir.
Bağlantı yalnızca tek eksen etrafında dönüyor veya salınıyor, pim ve yuva eksenleri doğru biçimde hizalanabiliyor ve kompakt bir yapı isteniyorsa burç ekonomik ve dayanıklı bir çözüm olabilir.
Bağlantıda açı değişimi, küçük eksen kaçıklığı, gövde esnemesi veya hidrolik silindirde yan yük riski varsa dana gözü rulman daha uygun olabilir. Küresel kayma yüzeyi, iç bileziğin bağlantı pimine göre hizalanmasını sağlayarak kenar yüklerini azaltabilir.
Her iki ürün de yüksek yükler için üretilebilir. Bu nedenle doğru seçim yalnızca katalog yük kapasitesine göre yapılmamalıdır. Yük yönü, hareket açısı, pim çapı, yataklama genişliği, yüzey basıncı, yağlama, sıcaklık, kirlenme ve bakım imkânı birlikte değerlendirilmelidir.
Burç için tasarlanmış bir bağlantıya doğrudan dana gözü rulman veya dana gözü rulman için tasarlanmış bir bağlantıya doğrudan burç takılması doğru değildir. Böyle bir değişiklik yapılacaksa yuva geometrisi, bağlantı kulağı dayanımı, pim yapısı ve hareket açısı yeniden hesaplanmalıdır.
Doğru ürün seçimi; pim, yuva ve bağlantı parçalarının ömrünü uzatabilir, boşluk oluşumunu azaltabilir ve makinenin daha dengeli çalışmasına yardımcı olabilir.
Dana gözü rulman küresel kayma yüzeyine sahip olduğu için belirli açısal hareketleri ve küçük eksen kaçıklıklarını karşılayabilir. Burç silindirik yapıdadır ve daha doğru eksen hizası gerektirir.
Yük kapasitesi ürünün ölçüsüne, malzemesine, kayma yüzeyine, genişliğine ve çalışma şartlarına bağlıdır. Her iki ürün de yüksek yükler için üretilebilir.
Doğrudan takılması genellikle mümkün değildir. Yuva çapı, et kalınlığı, rulman genişliği, pim yapısı ve salınım alanı yeniden tasarlanmalıdır.
Bağlantı açısal hareket yapıyorsa önerilmez. Burç, açısal hareketi karşılayamayarak kenar aşınmasına ve pim üzerinde ek yüke neden olabilir.
Silindir bağlantısı çalışma sırasında açı değiştiriyor veya hizasızlık oluşuyorsa dana gözü rulman tercih edilebilir. Hareket tamamen tek eksenli ve bağlantı doğru hizalanmışsa burç kullanılabilir.
Burçlar basit, sağlam, kompakt ve kolay değiştirilebilir yapıdadır. Büyük çaplı pim bağlantılarında geniş yataklama yüzeyi sağlayabilir.
En önemli avantajı, belirli açı sınırları içinde eksen kaçıklığını ve açısal hareketi karşılayabilmesidir.
Burç daha basit, kompakt ve ekonomik olabilir. Ayrıca özel ölçülerde üretilmesi ve aşınma durumunda değiştirilmesi kolaydır.
Evet. PTFE kaplamalı, polimer ve kompozit burçların birçok türü ilave gres kullanılmadan çalışabilir. Yük ve sıcaklık sınırları üretici kataloğundan kontrol edilmelidir.
Çelik-çelik ürünler genellikle düzenli yağlama gerektirir. PTFE veya kompozit kayma yüzeyli ürünlerin bazıları bakım gerektirmeden çalışabilir.
Pim ve burç eksenlerinin hizasız olması, pimin eğilmesi veya yükün merkezden kaçık uygulanması temasın burcun bir kenarında yoğunlaşmasına neden olabilir.
Çalışma şartına bağlıdır. Basit ağır hizmet burçları sık yağlama yapılan kirli ortamlarda avantajlı olabilir. Dana gözü rulman kullanılacaksa uygun conta ve koruma sistemi seçilmelidir.
