Tarım Makinelerinde Mafsallı Rulmanlar

Tarım makineleri; toz, çamur, su, gübre kalıntıları, titreşim, darbeli yükler ve sürekli değişen arazi koşulları altında çalışan ağır hizmet ekipmanlarıdır. Traktörler, biçerdöverler, pulluklar, ekim makineleri, balya makineleri ve ilaçlama ekipmanlarında hareketli parçaların güvenli biçimde bağlanabilmesi için dayanıklı mafsallı bağlantı elemanlarına ihtiyaç duyulur.

Mafsallı rulmanlar, diğer adıyla dana gözü rulmanlar veya spherical plain bearing, tarım makinelerinde bağlantı noktalarında oluşan açısal hareketleri ve küçük eksen kaçıklıklarını karşılamak için kullanılan önemli makine elemanlarıdır.

Doğru seçilen bir mafsallı rulman; bağlantı pimlerinin daha dengeli yüklenmesini, mekanizmanın sıkışmadan hareket etmesini ve tarım ekipmanının uzun süre güvenli biçimde çalışmasını sağlar. Yanlış ürün seçimi ise boşluk, ses, aşırı aşınma, pim deformasyonu ve bağlantı kulağında ovalleşme gibi sorunlara neden olabilir.

Mafsallı Rulman Nedir?

Mafsallı rulman, küresel dış yüzeye sahip bir iç bilezik ile bu bileziği çevreleyen dış bilezikten oluşur. Küresel temas yüzeyi sayesinde rulman yalnızca dönme hareketine değil, belirli bir açı aralığında salınım ve hizalanma hareketine de izin verir.

Bu özelliği sayesinde mafsallı rulmanlar, bağlantı noktalarının çalışma sırasında tam eksende kalmadığı tarım makinelerinde önemli avantaj sağlar.

Ürünün yapısı ve çalışma prensibi hakkında ayrıntılı bilgi için Dana Gözü Rulman Nedir? başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Tarım Makinelerinde Mafsallı Rulman Neden Kullanılır?

Tarla zemini tamamen düz değildir. Traktör ve ekipmanlar çukur, tümsek ve eğimli yüzeylerde çalışırken şasi, bağlantı kolları ve hidrolik mekanizmalar sürekli açı değiştirir.

Mafsallı rulmanlar bu hareketleri karşılayarak şu avantajları sağlar:

• Bağlantı noktalarındaki açısal hareketlere izin verir.
• Küçük eksen kaçıklıklarını tolere eder.
• Pim üzerindeki tek taraflı yüklenmeyi azaltır.
• Bağlantı kulağındaki kenar yükünü sınırlar.
• Hidrolik silindir milinin yan yük altında kalmasını azaltır.
• Salınımlı mekanizmaların daha rahat hareket etmesini sağlar.
• Darbe ve titreşim etkilerinin bağlantı parçalarına aktarılmasını düzenler.

Tarım Makinelerinde Mafsallı Rulman Nerelerde Kullanılır?

Mafsallı rulmanlar, tarım makinelerindeki çok sayıda pimli ve açısal hareketli bağlantıda kullanılabilir.

Traktör Üç Nokta Askı Sistemleri

Traktörlerin üç nokta askı sistemi; pulluk, kültivatör, mibzer, rotovatör ve diğer ekipmanların traktöre bağlanmasını sağlar.

Bu sistemde bağlantı kolları tarla şartlarına göre sürekli açı değiştirir. Mafsallı rulmanlar veya mafsallı bağlantı başlıkları;

• ekipmanın araziye uyum sağlamasına,
• bağlantı kollarındaki zorlanmanın azalmasına,
• pimlerin daha dengeli yüklenmesine,
• montaj ve sökme işlemlerinin kolaylaşmasına

yardımcı olabilir.

Hidrolik Silindir Bağlantıları

Tarım makinelerinde hidrolik silindirler; kaldırma, indirme, katlama, açma, kapama ve yönlendirme işlemlerinde yaygın olarak kullanılır.

Mafsallı rulmanlar şu bağlantılarda görev yapabilir:

• Silindir gövde kulağı
• Piston kolu uç bağlantısı
• Katlanır ekipman bağlantıları
• Hidrolik kaldırma sistemleri
• Yönlendirme ve dengeleme silindirleri

Bu kullanım alanı hakkında daha kapsamlı bilgi için Hidrolik Silindirlerde Dana Gözü Rulmanlar yazımızı inceleyebilirsiniz.

Pulluk ve Kültivatör Bağlantıları

Pulluk, çizel ve kültivatör gibi toprak işleme makineleri yüksek darbe ve değişken yükler altında çalışır. Toprağın sertliği, taşlar ve ani engeller bağlantı noktalarında şok yükleri oluşturabilir.

Uygun mafsallı rulman kullanımı;

• bağlantının açısal harekete uyum sağlamasına,
• pimlerin tek taraflı aşınmasının azalmasına,
• mekanizmanın sıkışmadan çalışmasına

yardımcı olabilir.

Ekim ve Dikim Makineleri

Mibzer, pnömatik ekim makinesi ve fide dikim makinelerinde çok sayıda hareketli kol, baskı tekeri ve sıra ünitesi bulunur.

Mafsallı rulmanlar bu sistemlerde;

• sıra ünitelerinin arazi yüzeyine uyum sağlamasında,
• baskı kollarının hareketinde,
• katlama mekanizmalarında,
• ayar bağlantılarında

kullanılabilir.

Balya Makineleri

Balya makinelerinde sıkıştırma, bağlama, kapak açma ve kaldırma mekanizmaları sürekli yük ve titreşim altında çalışır.

Mafsallı rulmanlar;

• hidrolik kapak bağlantılarında,
• bağlama mekanizmalarında,
• gergi ve ayar kollarında,
• salınımlı bağlantılarda

kullanılabilir.

Biçerdöverler

Biçerdöverler çok sayıda hareketli ve titreşimli mekanizmaya sahiptir. Tabla bağlantıları, yönlendirme sistemleri, hidrolik silindirler ve salınımlı kollar mafsallı rulmanların kullanılabileceği başlıca bölgelerdir.

Bu uygulamalarda rulmanın toz, saman parçacıkları ve yüksek titreşime uygun olması gerekir.

İlaçlama Makineleri

Geniş bomlu ilaçlama makinelerinde bomlar çalışma sırasında sürekli salınım yapar. Katlama ve dengeleme mekanizmalarında kullanılan bağlantılar açısal harekete izin vermelidir.

Mafsallı rulmanlar;

• bom katlama noktalarında,
• denge kollarında,
• hidrolik silindir uçlarında,
• titreşim azaltıcı bağlantılarda

kullanılabilir.

Gübre Serpme ve Yem Karma Makineleri

Gübre serpme ve yem karma makinelerinde kapak, yönlendirme, ayar ve hidrolik bağlantı mekanizmaları bulunur. Nem, gübre ve kimyasal maddeler nedeniyle korozyon dayanımı bu uygulamalarda önem kazanır.

Hangi Tarım Makinelerinde Mafsallı Rulman Kullanılır?

• Traktörler
• Biçerdöverler
• Pulluklar
• Kültivatörler
• Çizeller
• Rotovatörler
• Mibzerler
• Pnömatik ekim makineleri
• Balya makineleri
• İlaçlama makineleri
• Gübre serpme makineleri
• Yem karma makineleri
• Çayır biçme makineleri
• Silaj makineleri
• Patates ve pancar hasat makineleri
• Tarım römorkları

Tarım Makinelerinde Hangi Mafsallı Rulman Serileri Kullanılır?

GE Serisi Dana Gözü Rulmanlar

GE serisi, en yaygın kullanılan mafsallı rulman serilerinden biridir. Kompakt yapısı ve geniş ölçü seçenekleri sayesinde hidrolik bağlantılarda, pimli mekanizmalarda ve ayar sistemlerinde kullanılabilir.

GE serisi ürünler farklı kayma yüzeyleriyle üretilebilir:

• Çelik-çelik
• Çelik-bronz
• PTFE kaplamalı
• Kompozit kayma yüzeyli

Serinin özelliklerini daha ayrıntılı incelemek için GE Serisi Dana Gözü Rulmanlar yazımızı okuyabilirsiniz.

GEG Serisi Dana Gözü Rulmanlar

GEG serisi, GE serisine göre daha geniş iç bilezik veya farklı gövde ölçülerine sahip olabilir. Geniş yataklama yüzeyinin gerekli olduğu ağır hizmet tarım makinelerinde değerlendirilebilir.

Aynı iç çapa sahip GE ve GEG rulmanların dış çapları ve genişlikleri farklı olabileceğinden doğrudan birbirlerinin yerine kullanılmamalıdır.

Detaylı bilgi için GEG Serisi Dana Gözü Rulmanlar içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

GEEW Serisi Dana Gözü Rulmanlar

GEEW serisi, iki taraftan uzatılmış iç bilezik yapısıyla bağlantı noktalarında ilave yataklama yüzeyi sağlayabilir.

Bu yapı;

• pim bağlantısında mesafe oluşturabilir,
• ara burç ihtiyacını azaltabilir,
• yükün daha geniş yüzeye aktarılmasına yardımcı olabilir.

Seri hakkında daha fazla bilgi için GEEW Serisi Dana Gözü Rulmanlar yazımıza göz atabilirsiniz.

GEH Serisi Ağır Hizmet Mafsallı Rulmanlar

GEH serisi, daha güçlü kesit yapısına sahip ağır hizmet tipi mafsallı rulman seçenekleri arasında yer alır. Toprak işleme makineleri, ağır hidrolik sistemler ve yüksek darbeli bağlantılarda değerlendirilebilir.

Dış çap ve genişlik ölçüleri standart GE serisinden büyük olabileceği için yuva ölçüsü teknik katalogdan kontrol edilmelidir.

GE…ES ve GE…UK Serileri Tarım Makinelerinde Nasıl Seçilir?

GE…ES Çelik-Çelik Mafsallı Rulmanlar

GE…ES tipi ürünler çoğunlukla çelik-çelik kayma yüzeyine sahip, bakım gerektiren mafsallı rulmanlardır.

Tarım makinelerinde başlıca avantajları şunlardır:

• Yüksek statik yük kapasitesi
• Darbeli ve değişken yüklere dayanıklı yapı
• Düzenli yağlamayla uzun servis ömrü
• Ağır toprak işleme ekipmanlarına uygunluk

Bu ürünlerin gres kanalları ve yağlama noktaları düzenli olarak kontrol edilmelidir.

GE…UK Bakım Gerektirmeyen Mafsallı Rulmanlar

GE…UK tipi ürünler genellikle PTFE veya kompozit kayma yüzeyine sahip bakım gerektirmeyen modellerdir.

Başlıca avantajları:

• Periyodik gresleme gerektirmez.
• Bakım erişiminin zor olduğu noktalarda kullanılabilir.
• Düşük sürtünmeyle çalışır.
• Gresin ürün veya tarım malzemesine bulaşmasının istenmediği sistemlerde avantaj sağlayabilir.

Bununla birlikte yoğun darbe, çamur ve aşındırıcı toz bulunan uygulamalarda ürünün katalog sınırları dikkatle değerlendirilmelidir.

İki seri arasındaki farklar için GE…ES ve GE…UK Serileri Arasındaki Farklar yazımızı inceleyebilirsiniz.

Tarım Makineleri İçin Mafsallı Rulman Nasıl Seçilir?

1. Çalışma Yükü Belirlenmelidir

Rulmanın maruz kalacağı maksimum çalışma yükü belirlenmelidir. Tarım makinelerinde yalnızca normal çekme ve itme kuvvetleri değil, taş, sert toprak ve ani engeller nedeniyle oluşan darbeler de hesaba katılmalıdır.

Yük değerlendirmesinde şu faktörler dikkate alınmalıdır:

• Ekipmanın çalışma ağırlığı
• Hidrolik silindirin oluşturduğu kuvvet
• Traktörün çekiş kuvveti
• Mekanizmanın kaldıraç oranı
• Toprak direnci
• Darbe ve titreşim

2. Statik ve Dinamik Yük Kapasiteleri Kontrol Edilmelidir

Düşük hızlı fakat ağır yüklü bağlantılarda statik yük kapasitesi önemlidir. Sürekli salınım yapan mekanizmalarda ise dinamik yük kapasitesi, hareket açısı ve kayma hızı birlikte değerlendirilmelidir.

3. Pim ve İç Çap Uyumlu Olmalıdır

Rulmanın iç çapı bağlantı pimine uygun seçilmelidir. Fazla boşluk vuruntuya, yetersiz boşluk ise sıkışma ve montaj sorunlarına neden olabilir.

Pimde şu özellikler kontrol edilmelidir:

• Çap ölçüsü
• Yüzey sertliği
• Yüzey pürüzlülüğü
• Aşınma ve ovalleşme
• Sabitleme yöntemi

4. Dış Çap ve Genişlik Yuvaya Uygun Olmalıdır

Aynı iç çapa sahip farklı mafsallı rulman serileri farklı dış çap ve genişliklere sahip olabilir. Bu nedenle eski ürün değiştirilirken iç çap, dış çap ve bilezik genişlikleri birlikte ölçülmelidir.

5. Salınım Açısı Kontrol Edilmelidir

Bağlantının çalışma sırasında yaptığı açısal hareket, rulmanın izin verilen salınım açısının içinde kalmalıdır.

Yetersiz salınım açısı;

• kenar yüküne,
• rulman yüzeyinde ezilmeye,
• pim aşınmasına,
• bağlantı kulağı deformasyonuna,
• hidrolik piston kolunda yan yüke

neden olabilir.

6. Toz, Çamur ve Su Koşulları Değerlendirilmelidir

Tarım makineleri rulmanları yoğun kirlenmeye maruz kalabilir. Toprak, kum ve su kayma yüzeyine ulaştığında aşınma hızlanabilir.

Zorlu ortamlarda;

• keçeli ürünler,
• uygun dış koruyucular,
• korozyona dayanıklı kaplamalar,
• düzenli gresleme

tercih edilebilir.

7. Kimyasal ve Korozyon Etkileri Kontrol Edilmelidir

Gübre, ilaç ve nemli bitki kalıntıları metal yüzeylerde korozyona neden olabilir. Bu uygulamalarda paslanmaz veya yüzeyi korumalı ürünler değerlendirilebilir.

8. Yağlama İmkânı Belirlenmelidir

Düzenli gresleme yapılabilen ağır hizmet bağlantılarında çelik-çelik ürünler avantajlı olabilir.

Bakım erişiminin zor olduğu, gres kullanımının istenmediği veya daha temiz çalışmanın gerekli olduğu sistemlerde bakım gerektirmeyen PTFE kaplamalı ürünler tercih edilebilir.

Mafsallı Rulman mı, Düz Burç mu Kullanılmalıdır?

Özellik	Mafsallı rulman	Düz burç
Açısal hareket	Belirli bir açı içinde karşılayabilir	Sınırlıdır
Eksen kaçıklığı	Küçük kaçıklıkları tolere eder	Kenar yükü oluşabilir
Yapı	Küresel kayma yüzeyli	Silindirik kayma yüzeyli
Bakım	Seriye göre gresli veya bakımsız olabilir	Malzemeye göre değişir
Ağır kirli ortam	Uygun koruma ve yağlama ister	Özel tasarımlarda avantajlı olabilir
Hizalama kabiliyeti	Yüksektir	Düşüktür

Makine üreticisinin düz burç kullandığı bir bağlantı, teknik değerlendirme yapılmadan mafsallı rulmana dönüştürülmemelidir. Yuva ölçüsü, yük yönü ve bağlantı geometrisi buna uygun olmayabilir.

Tarım Makinelerinde Mafsallı Rulman Montajı

Yanlış montaj, doğru seçilmiş bir rulmanın kısa sürede zarar görmesine neden olabilir.

Montaj sırasında şu noktalara dikkat edilmelidir:

• Rulman ve yuva ölçüleri kontrol edilmelidir.
• Montaj kuvveti dış bileziğe uygulanmalıdır.
• Rulmana doğrudan çekiçle vurulmamalıdır.
• Rulman yuvaya eğik yerleştirilmemelidir.
• Yağlama deliği gövdedeki kanal ile hizalanmalıdır.
• Pim yüzeyi temizlenmeli ve aşınma açısından kontrol edilmelidir.
• Montajdan sonra iç bileziğin salınım hareketi kontrol edilmelidir.
• Kaynak çapakları ve ısı etkisi rulmandan uzak tutulmalıdır.

Ayrıntılı montaj bilgileri için Dana Gözü Rulman Montajı Nasıl Yapılır? rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Tarım Makinelerinde Mafsallı Rulman Yağlaması

Çelik-çelik kayma yüzeyine sahip bakım gerektiren mafsallı rulmanlarda düzenli gresleme büyük önem taşır.

Yağlama aralığı şu koşullara göre belirlenmelidir:

• Çalışma süresi
• Yük seviyesi
• Darbe miktarı
• Toz ve çamur yoğunluğu
• Su ile temas
• Çalışma sıcaklığı
• Sezonluk kullanım sıklığı

Yoğun çamur ve toz altında çalışan ekipmanlarda gres, kayma yüzeyini yağlamanın yanında kir ve suyun dışarı atılmasına da yardımcı olabilir.

Ancak PTFE kaplamalı bakım gerektirmeyen rulmanlara üretici tarafından açıkça izin verilmedikçe gres uygulanmamalıdır.

Tarım Makinesi Mafsallı Rulmanı Neden Boşluk Yapar?

• Aşırı yük ve darbe
• Yetersiz yük kapasitesine sahip ürün seçimi
• Eksik veya gecikmiş yağlama
• Toprak, kum ve su girişi
• Aşınmış veya ovalleşmiş pim
• Yanlış yuva toleransı
• Rulmanın yuva içerisinde dönmesi
• Aşırı salınım açısı
• Korozyon
• Kayma yüzeyinin servis ömrünü tamamlaması

Boşluk oluştuğunda yalnızca rulman değil, pim ve bağlantı yuvası da kontrol edilmelidir.

Arıza nedenleri ve belirtileri hakkında ayrıntılı bilgi için Dana Gözü Rulman Arızaları ve Aşınma Belirtileri yazımızı okuyabilirsiniz.

Mafsallı Rulmanın Değişmesi Gerektiğini Gösteren Belirtiler

• Bağlantı noktasından tıkırtı gelmesi
• Pim ile rulman arasında hissedilir boşluk
• Hareket başlangıcında vuruntu
• İç bileziğin sert veya takılarak hareket etmesi
• Rulmanın yuva içinde dönmesi
• Paslanma ve yüzey bozulması
• Gres içinde metal parçacıkları görülmesi
• Bağlantı kulağında ovalleşme
• PTFE yüzeyin parçalanması

Tarım Makinelerinde Sık Yapılan Mafsallı Rulman Hataları

• Yalnızca iç çapa göre rulman seçmek
• Darbe yükleri için güvenlik payı bırakmamak
• GE, GEG ve GEH serilerini aynı kabul etmek
• Salınım açısını kontrol etmemek
• Aşınmış pime yeni rulman takmak
• Yağlama deliğini kanal ile hizalamamak
• Yanlış gres kullanmak
• PTFE kaplamalı ürünü gereksiz yere yağlamak
• Rulmanı çekiçle monte etmek
• Kimyasal ve korozyon etkisini dikkate almamak
• Yuva ovalleşmesini kontrol etmemek

Tarım Makinesi Mafsallı Rulman Seçim Kontrol Listesi

• Makinenin marka ve modeli
• Rulmanın kullanıldığı bağlantı noktası
• Eski rulmanın seri kodu
• İç çap
• Dış çap
• İç ve dış bilezik genişliği
• Pim çapı
• Maksimum çalışma yükü
• Darbe ve titreşim durumu
• Maksimum salınım açısı
• Yağlama imkânı
• Toz, çamur ve su yoğunluğu
• Kimyasal temas durumu
• Korozyon riski
• Conta veya dış koruma ihtiyacı

Sonuç

Tarım makinelerinde mafsallı rulmanlar; hidrolik silindirler, üç nokta askı sistemleri, katlama mekanizmaları, yönlendirme kolları ve salınımlı bağlantılarda önemli görevler üstlenir.

Küresel kayma yüzeyleri sayesinde açısal hareketleri ve küçük eksen kaçıklıklarını karşılayan bu rulmanlar, pim ve bağlantı kulağındaki düzensiz yüklenmeyi azaltabilir.

Doğru ürün seçimi yapılırken yalnızca rulman iç çapı değil; yük kapasitesi, darbe miktarı, salınım açısı, dış ölçüler, yağlama imkânı, toz, çamur, su ve kimyasal etkiler birlikte değerlendirilmelidir.

Düzenli yağlama yapılabilen ağır hizmet bağlantılarında çelik-çelik GE…ES tipi rulmanlar avantaj sağlayabilir. Bakım erişiminin zor olduğu veya gres kullanımının istenmediği noktalarda ise uygun yük sınırları içinde PTFE veya kompozit yüzeyli bakım gerektirmeyen ürünler tercih edilebilir.

Rulman değişimi sırasında aşınmış pim, ovalleşmiş yuva ve bağlantı kulağı mutlaka kontrol edilmelidir. Aksi halde yeni rulman kısa süre içinde yeniden boşluk yapabilir.

Sık Sorulan Sorular

Tarım makinelerinde mafsallı rulman ne işe yarar?

Bağlantı noktalarındaki açısal hareketleri ve küçük eksen kaçıklıklarını karşılar. Pim ve bağlantı kulağı üzerindeki düzensiz yüklenmenin azalmasına yardımcı olur.

Traktörlerde mafsallı rulman nerelerde kullanılır?

Üç nokta askı sistemi, hidrolik kaldırma mekanizması, direksiyon bağlantıları ve çeşitli ekipman bağlantılarında kullanılabilir.

Pulluklarda dana gözü rulman kullanılır mı?

Bağlantı tasarımına göre kullanılabilir. Özellikle açısal hareket ve hizasızlığın bulunduğu pimli bağlantılarda avantaj sağlayabilir.

Tarım makinelerinde GE…ES mi, GE…UK mi tercih edilmelidir?

Ağır, darbeli ve düzenli yağlama yapılabilen uygulamalarda GE…ES tipi çelik-çelik ürünler tercih edilebilir. Bakımın zor olduğu sistemlerde GE…UK tipi bakım gerektirmeyen ürünler değerlendirilebilir.

Mafsallı rulman neden kısa sürede boşluk yapar?

Aşırı yük, darbe, yetersiz yağlama, toprak ve su girişi, aşınmış pim, hatalı montaj veya uygun olmayan yuva toleransı nedeniyle kısa sürede boşluk oluşabilir.

PTFE kaplamalı mafsallı rulman tarım makinelerinde kullanılır mı?

Uygun yük ve ortam şartlarında kullanılabilir. Ancak yoğun darbe, çamur ve aşındırıcı toz bulunan uygulamalarda üretici katalog değerleri dikkatle kontrol edilmelidir.

Mafsallı rulman ne sıklıkla yağlanmalıdır?

Yağlama aralığı çalışma süresi, yük, darbe, toz, su ve kullanılan gres türüne göre değişir. Makine ve rulman üreticisinin bakım talimatları esas alınmalıdır.

Rulman değişiminde pim de kontrol edilmeli midir?

Evet. Aşınmış, çizilmiş veya ovalleşmiş bir pim yeni rulmanın kısa sürede zarar görmesine neden olabilir.