Tarım makineleri; toz, çamur, su, gübre kalıntıları, titreşim, darbeli yükler ve sürekli değişen arazi koşulları altında çalışan ağır hizmet ekipmanlarıdır. Traktörler, biçerdöverler, pulluklar, ekim makineleri, balya makineleri ve ilaçlama ekipmanlarında hareketli parçaların güvenli biçimde bağlanabilmesi için dayanıklı mafsallı bağlantı elemanlarına ihtiyaç duyulur.
Mafsallı rulmanlar, diğer adıyla dana gözü rulmanlar veya spherical plain bearing, tarım makinelerinde bağlantı noktalarında oluşan açısal hareketleri ve küçük eksen kaçıklıklarını karşılamak için kullanılan önemli makine elemanlarıdır.
Doğru seçilen bir mafsallı rulman; bağlantı pimlerinin daha dengeli yüklenmesini, mekanizmanın sıkışmadan hareket etmesini ve tarım ekipmanının uzun süre güvenli biçimde çalışmasını sağlar. Yanlış ürün seçimi ise boşluk, ses, aşırı aşınma, pim deformasyonu ve bağlantı kulağında ovalleşme gibi sorunlara neden olabilir.
Mafsallı rulman, küresel dış yüzeye sahip bir iç bilezik ile bu bileziği çevreleyen dış bilezikten oluşur. Küresel temas yüzeyi sayesinde rulman yalnızca dönme hareketine değil, belirli bir açı aralığında salınım ve hizalanma hareketine de izin verir.
Bu özelliği sayesinde mafsallı rulmanlar, bağlantı noktalarının çalışma sırasında tam eksende kalmadığı tarım makinelerinde önemli avantaj sağlar.
Ürünün yapısı ve çalışma prensibi hakkında ayrıntılı bilgi için Dana Gözü Rulman Nedir? başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Tarla zemini tamamen düz değildir. Traktör ve ekipmanlar çukur, tümsek ve eğimli yüzeylerde çalışırken şasi, bağlantı kolları ve hidrolik mekanizmalar sürekli açı değiştirir.
Mafsallı rulmanlar bu hareketleri karşılayarak şu avantajları sağlar:
Mafsallı rulmanlar, tarım makinelerindeki çok sayıda pimli ve açısal hareketli bağlantıda kullanılabilir.
Traktörlerin üç nokta askı sistemi; pulluk, kültivatör, mibzer, rotovatör ve diğer ekipmanların traktöre bağlanmasını sağlar.
Bu sistemde bağlantı kolları tarla şartlarına göre sürekli açı değiştirir. Mafsallı rulmanlar veya mafsallı bağlantı başlıkları;
yardımcı olabilir.
Tarım makinelerinde hidrolik silindirler; kaldırma, indirme, katlama, açma, kapama ve yönlendirme işlemlerinde yaygın olarak kullanılır.
Mafsallı rulmanlar şu bağlantılarda görev yapabilir:
Bu kullanım alanı hakkında daha kapsamlı bilgi için Hidrolik Silindirlerde Dana Gözü Rulmanlar yazımızı inceleyebilirsiniz.
Pulluk, çizel ve kültivatör gibi toprak işleme makineleri yüksek darbe ve değişken yükler altında çalışır. Toprağın sertliği, taşlar ve ani engeller bağlantı noktalarında şok yükleri oluşturabilir.
Uygun mafsallı rulman kullanımı;
yardımcı olabilir.
Mibzer, pnömatik ekim makinesi ve fide dikim makinelerinde çok sayıda hareketli kol, baskı tekeri ve sıra ünitesi bulunur.
Mafsallı rulmanlar bu sistemlerde;
kullanılabilir.
Balya makinelerinde sıkıştırma, bağlama, kapak açma ve kaldırma mekanizmaları sürekli yük ve titreşim altında çalışır.
Mafsallı rulmanlar;
kullanılabilir.
Biçerdöverler çok sayıda hareketli ve titreşimli mekanizmaya sahiptir. Tabla bağlantıları, yönlendirme sistemleri, hidrolik silindirler ve salınımlı kollar mafsallı rulmanların kullanılabileceği başlıca bölgelerdir.
Bu uygulamalarda rulmanın toz, saman parçacıkları ve yüksek titreşime uygun olması gerekir.
Geniş bomlu ilaçlama makinelerinde bomlar çalışma sırasında sürekli salınım yapar. Katlama ve dengeleme mekanizmalarında kullanılan bağlantılar açısal harekete izin vermelidir.
Mafsallı rulmanlar;
kullanılabilir.
Gübre serpme ve yem karma makinelerinde kapak, yönlendirme, ayar ve hidrolik bağlantı mekanizmaları bulunur. Nem, gübre ve kimyasal maddeler nedeniyle korozyon dayanımı bu uygulamalarda önem kazanır.
GE serisi, en yaygın kullanılan mafsallı rulman serilerinden biridir. Kompakt yapısı ve geniş ölçü seçenekleri sayesinde hidrolik bağlantılarda, pimli mekanizmalarda ve ayar sistemlerinde kullanılabilir.
GE serisi ürünler farklı kayma yüzeyleriyle üretilebilir:
Serinin özelliklerini daha ayrıntılı incelemek için GE Serisi Dana Gözü Rulmanlar yazımızı okuyabilirsiniz.
GEG serisi, GE serisine göre daha geniş iç bilezik veya farklı gövde ölçülerine sahip olabilir. Geniş yataklama yüzeyinin gerekli olduğu ağır hizmet tarım makinelerinde değerlendirilebilir.
Aynı iç çapa sahip GE ve GEG rulmanların dış çapları ve genişlikleri farklı olabileceğinden doğrudan birbirlerinin yerine kullanılmamalıdır.
Detaylı bilgi için GEG Serisi Dana Gözü Rulmanlar içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
GEEW serisi, iki taraftan uzatılmış iç bilezik yapısıyla bağlantı noktalarında ilave yataklama yüzeyi sağlayabilir.
Bu yapı;
Seri hakkında daha fazla bilgi için GEEW Serisi Dana Gözü Rulmanlar yazımıza göz atabilirsiniz.
GEH serisi, daha güçlü kesit yapısına sahip ağır hizmet tipi mafsallı rulman seçenekleri arasında yer alır. Toprak işleme makineleri, ağır hidrolik sistemler ve yüksek darbeli bağlantılarda değerlendirilebilir.
Dış çap ve genişlik ölçüleri standart GE serisinden büyük olabileceği için yuva ölçüsü teknik katalogdan kontrol edilmelidir.
GE…ES tipi ürünler çoğunlukla çelik-çelik kayma yüzeyine sahip, bakım gerektiren mafsallı rulmanlardır.
Tarım makinelerinde başlıca avantajları şunlardır:
Bu ürünlerin gres kanalları ve yağlama noktaları düzenli olarak kontrol edilmelidir.
GE…UK tipi ürünler genellikle PTFE veya kompozit kayma yüzeyine sahip bakım gerektirmeyen modellerdir.
Başlıca avantajları:
Bununla birlikte yoğun darbe, çamur ve aşındırıcı toz bulunan uygulamalarda ürünün katalog sınırları dikkatle değerlendirilmelidir.
İki seri arasındaki farklar için GE…ES ve GE…UK Serileri Arasındaki Farklar yazımızı inceleyebilirsiniz.
Rulmanın maruz kalacağı maksimum çalışma yükü belirlenmelidir. Tarım makinelerinde yalnızca normal çekme ve itme kuvvetleri değil, taş, sert toprak ve ani engeller nedeniyle oluşan darbeler de hesaba katılmalıdır.
Yük değerlendirmesinde şu faktörler dikkate alınmalıdır:
Düşük hızlı fakat ağır yüklü bağlantılarda statik yük kapasitesi önemlidir. Sürekli salınım yapan mekanizmalarda ise dinamik yük kapasitesi, hareket açısı ve kayma hızı birlikte değerlendirilmelidir.
Rulmanın iç çapı bağlantı pimine uygun seçilmelidir. Fazla boşluk vuruntuya, yetersiz boşluk ise sıkışma ve montaj sorunlarına neden olabilir.
Pimde şu özellikler kontrol edilmelidir:
Aynı iç çapa sahip farklı mafsallı rulman serileri farklı dış çap ve genişliklere sahip olabilir. Bu nedenle eski ürün değiştirilirken iç çap, dış çap ve bilezik genişlikleri birlikte ölçülmelidir.
Bağlantının çalışma sırasında yaptığı açısal hareket, rulmanın izin verilen salınım açısının içinde kalmalıdır.
Yetersiz salınım açısı;
neden olabilir.
Tarım makineleri rulmanları yoğun kirlenmeye maruz kalabilir. Toprak, kum ve su kayma yüzeyine ulaştığında aşınma hızlanabilir.
Zorlu ortamlarda;
tercih edilebilir.
Gübre, ilaç ve nemli bitki kalıntıları metal yüzeylerde korozyona neden olabilir. Bu uygulamalarda paslanmaz veya yüzeyi korumalı ürünler değerlendirilebilir.
Düzenli gresleme yapılabilen ağır hizmet bağlantılarında çelik-çelik ürünler avantajlı olabilir.
Bakım erişiminin zor olduğu, gres kullanımının istenmediği veya daha temiz çalışmanın gerekli olduğu sistemlerde bakım gerektirmeyen PTFE kaplamalı ürünler tercih edilebilir.
| Özellik | Mafsallı rulman | Düz burç |
|---|---|---|
| Açısal hareket | Belirli bir açı içinde karşılayabilir | Sınırlıdır |
| Eksen kaçıklığı | Küçük kaçıklıkları tolere eder | Kenar yükü oluşabilir |
| Yapı | Küresel kayma yüzeyli | Silindirik kayma yüzeyli |
| Bakım | Seriye göre gresli veya bakımsız olabilir | Malzemeye göre değişir |
| Ağır kirli ortam | Uygun koruma ve yağlama ister | Özel tasarımlarda avantajlı olabilir |
| Hizalama kabiliyeti | Yüksektir | Düşüktür |
Makine üreticisinin düz burç kullandığı bir bağlantı, teknik değerlendirme yapılmadan mafsallı rulmana dönüştürülmemelidir. Yuva ölçüsü, yük yönü ve bağlantı geometrisi buna uygun olmayabilir.
Yanlış montaj, doğru seçilmiş bir rulmanın kısa sürede zarar görmesine neden olabilir.
Montaj sırasında şu noktalara dikkat edilmelidir:
Ayrıntılı montaj bilgileri için Dana Gözü Rulman Montajı Nasıl Yapılır? rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Çelik-çelik kayma yüzeyine sahip bakım gerektiren mafsallı rulmanlarda düzenli gresleme büyük önem taşır.
Yağlama aralığı şu koşullara göre belirlenmelidir:
Yoğun çamur ve toz altında çalışan ekipmanlarda gres, kayma yüzeyini yağlamanın yanında kir ve suyun dışarı atılmasına da yardımcı olabilir.
Ancak PTFE kaplamalı bakım gerektirmeyen rulmanlara üretici tarafından açıkça izin verilmedikçe gres uygulanmamalıdır.
Boşluk oluştuğunda yalnızca rulman değil, pim ve bağlantı yuvası da kontrol edilmelidir.
Arıza nedenleri ve belirtileri hakkında ayrıntılı bilgi için Dana Gözü Rulman Arızaları ve Aşınma Belirtileri yazımızı okuyabilirsiniz.
Tarım makinelerinde mafsallı rulmanlar; hidrolik silindirler, üç nokta askı sistemleri, katlama mekanizmaları, yönlendirme kolları ve salınımlı bağlantılarda önemli görevler üstlenir.
Küresel kayma yüzeyleri sayesinde açısal hareketleri ve küçük eksen kaçıklıklarını karşılayan bu rulmanlar, pim ve bağlantı kulağındaki düzensiz yüklenmeyi azaltabilir.
Doğru ürün seçimi yapılırken yalnızca rulman iç çapı değil; yük kapasitesi, darbe miktarı, salınım açısı, dış ölçüler, yağlama imkânı, toz, çamur, su ve kimyasal etkiler birlikte değerlendirilmelidir.
Düzenli yağlama yapılabilen ağır hizmet bağlantılarında çelik-çelik GE…ES tipi rulmanlar avantaj sağlayabilir. Bakım erişiminin zor olduğu veya gres kullanımının istenmediği noktalarda ise uygun yük sınırları içinde PTFE veya kompozit yüzeyli bakım gerektirmeyen ürünler tercih edilebilir.
Rulman değişimi sırasında aşınmış pim, ovalleşmiş yuva ve bağlantı kulağı mutlaka kontrol edilmelidir. Aksi halde yeni rulman kısa süre içinde yeniden boşluk yapabilir.
Bağlantı noktalarındaki açısal hareketleri ve küçük eksen kaçıklıklarını karşılar. Pim ve bağlantı kulağı üzerindeki düzensiz yüklenmenin azalmasına yardımcı olur.
Üç nokta askı sistemi, hidrolik kaldırma mekanizması, direksiyon bağlantıları ve çeşitli ekipman bağlantılarında kullanılabilir.
Bağlantı tasarımına göre kullanılabilir. Özellikle açısal hareket ve hizasızlığın bulunduğu pimli bağlantılarda avantaj sağlayabilir.
Ağır, darbeli ve düzenli yağlama yapılabilen uygulamalarda GE…ES tipi çelik-çelik ürünler tercih edilebilir. Bakımın zor olduğu sistemlerde GE…UK tipi bakım gerektirmeyen ürünler değerlendirilebilir.
Aşırı yük, darbe, yetersiz yağlama, toprak ve su girişi, aşınmış pim, hatalı montaj veya uygun olmayan yuva toleransı nedeniyle kısa sürede boşluk oluşabilir.
Uygun yük ve ortam şartlarında kullanılabilir. Ancak yoğun darbe, çamur ve aşındırıcı toz bulunan uygulamalarda üretici katalog değerleri dikkatle kontrol edilmelidir.
Yağlama aralığı çalışma süresi, yük, darbe, toz, su ve kullanılan gres türüne göre değişir. Makine ve rulman üreticisinin bakım talimatları esas alınmalıdır.
Evet. Aşınmış, çizilmiş veya ovalleşmiş bir pim yeni rulmanın kısa sürede zarar görmesine neden olabilir.
