Kanallı kayış kasnağı seçerken öncelikle kullanılacak Poly-V kayışın profili ve kanal sayısı belirlenmeli; ardından kasnak çapı, devir oranı, aktarılacak güç, mil çapı ve göbek bağlantısı kontrol edilmelidir.
Doğru seçim yalnızca mevcut kasnağın dış çapını ölçerek yapılmaz.
Temel seçim sırası:
Kayış profili → Kanal sayısı → Güç → Kasnak çapı → Devir oranı → Mil çapı → Göbek bağlantısı → Çalışma şartları
şeklinde uygulanabilir.
Özellikle PJ, PK, PL ve PM profilleri birbirinden farklıdır. Aynı kanal sayısına sahip olmaları bu kasnakların birbirlerinin yerine kullanılabileceği anlamına gelmez.
Kanallı kayış kasnağı, yüzeyinde çok sayıda ince ve paralel V kanalı bulunan, Poly-V kayışlarla birlikte çalışan güç aktarma kasnağıdır.
Piyasada:
Poly-V kasnak
Çok kanallı kasnak
Çok kanallı kayış kasnağı
Ribbed pulley
Poly-V pulley
olarak da adlandırılabilir.
Klasik V-kayışı kasnağındaki birkaç büyük V kanalı yerine çok sayıda ince kanal bulunur.
İlk olarak kayış profili belirlenmelidir.
Sistemde hangi Poly-V kayışı kullanılacaksa kasnağın kanal geometrisi de aynı profile uygun olmalıdır.
Yaygın profiller:
PJ
PK
PL
PM
şeklindedir.
Örneğin PK profil bir kayış için PK profil kasnak kullanılmalıdır.
Bu harfler yalnızca kasnak boyutunu belirtmez.
Her profilin:
Rib hatvesi,
Kanal geometrisi,
Kayış kalınlığı,
Çalışma özellikleri
farklıdır.
Genel olarak PJ daha küçük geometrili sistemlerde kullanılırken PK, PL ve PM profillerine doğru sistem boyutları büyüyebilir.
Ancak seçim yalnızca fiziksel büyüklüğe göre yapılmamalıdır.
Mevcut Poly-V kayışın üzerinde ürün kodu okunabiliyorsa profil kolayca belirlenebilir.
Örneğin:
6PK 1200
gibi bir kodda genel olarak:
6 → Rib sayısı
PK → Profil
1200 → Kayışın nominal uzunluk bilgisini
ifade eder.
Kodlama detayları üreticiye göre değişebileceği için katalog kontrolü yapılmalıdır.
Kasnak üzerindeki çalışma kanalı sayısı kullanılacak kayışın rib sayısına uygun olmalıdır.
Örneğin:
6PK kayış
kullanılıyorsa çalışma yüzeyi 6 PK ribini doğru şekilde karşılayacak kasnak seçilmelidir.
Kanal sayısı aynı zamanda sistemin aktarabileceği güç üzerinde de etkilidir.
Genellikle daha geniş ve daha fazla ribe sahip kayış daha fazla yük aktarabilir.
Ancak:
“6 kanal yetmiyorsa 8 kanal takalım.”
şeklinde doğrudan seçim yapmak doğru değildir.
Gerekli rib sayısı:
Motor gücü,
Devir,
Küçük kasnak çapı,
Çalışma süresi,
Servis şartları
dikkate alınarak belirlenmelidir.
Motor gücü, kayışın ve kasnağın taşıması gereken mekanik yükü belirleyen temel parametrelerden biridir.
Örneğin:
0,75 kW
motor ile:
30 kW
motor için aynı kayış sistemi kullanılamayabilir.
Güç arttıkça:
Daha büyük profil,
Daha fazla rib,
Daha geniş kayış,
Farklı kasnak çapları
gerekebilir.
Kasnak seçerken yalnızca motor gücü değil çalışma devri de bilinmelidir.
Örneğin:
1500 dev/dk
ve:
3000 dev/dk
çalışan iki sistemde kayış hızı ve çalışma şartları farklıdır.
Devir arttıkça:
Kayış hızı,
Balans gereksinimi,
Salgı hassasiyeti
daha önemli hale gelir.
Kasnak çapı öncelikle istenen devir oranına göre belirlenir.
Basitleştirilmiş teorik hesap:
n₁ × D₁ = n₂ × D₂
şeklindedir.
Burada:
n₁ = Tahrik eden kasnağın devri
D₁ = Tahrik eden kasnağın etkin çapı
n₂ = Tahrik edilen kasnağın devri
D₂ = Tahrik edilen kasnağın etkin çapıdır.
Örneğin:
Motor devri = 1500 dev/dk
Motor kasnağı = 100 mm
Tahrik edilen kasnak = 200 mm
ise teorik olarak:
1500 × 100 = n₂ × 200
buradan:
n₂ = 750 dev/dk
elde edilir.
Ancak gerçek tasarımda ilgili Poly-V sisteminin etkin çap tanımları kullanılmalıdır.
Poly-V kayışların avantajlarından biri küçük çaplı kasnaklarda çalışabilmeleridir.
Ancak bunun da bir sınırı vardır.
Her kayış profilinin üretici tarafından belirlenen minimum kasnak çapı bulunabilir.
Kasnağın gereğinden küçük seçilmesi kayışın aşırı bükülmesine neden olur.
Kayış her turda daha keskin şekilde bükülür.
Bunun sonucunda:
Kayış yorulması artabilir,
Riblerde çatlama oluşabilir,
Isınma artabilir,
Kayış ömrü kısalabilir.
Bu nedenle devir oranı doğru olsa bile minimum kasnak çapının altında seçim yapılmamalıdır.
Hayır.
Büyük kasnak kayışın bükülmesini azaltabilir ancak:
Daha fazla yer kaplar,
Daha ağır olabilir,
Ataleti artırabilir,
İstenen devir oranını değiştirebilir.
Kasnak çapı sistem tasarımına göre optimize edilmelidir.
Kasnağın takılacağı milin nominal ve gerekiyorsa gerçek çapı ölçülmelidir.
Örneğin:
Ø30 mm
mil kullanılacaksa seçilen kasnağın göbek yapısının bu mile uygun olması gerekir.
Bağlantı:
Hazır delikli,
Kör göbekli,
Taper Bush,
Sıkma göbekli
olabilir.
Hazır delikli kasnakta:
Mil deliği çapı,
Geçme toleransı,
Kama kanalı,
Göbek uzunluğu
kontrol edilmelidir.
Yalnızca:
“Mil 30 mm, kasnak deliği de 30 mm.”
demek yeterli olmayabilir.
Bağlantının tolerans ve kama yapısı da uygun olmalıdır.
Kör kasnakta göbek daha sonra mile göre işlenir.
Bu durumda:
Pilot delik,
Göbek çapı,
Göbek uzunluğu,
Maksimum işlenebilir delik,
Kama kanalından sonra kalan et kalınlığı
kontrol edilmelidir.
Özellikle büyük millerde maksimum delik sınırı önemlidir.
Taper Bush kasnak kullanılacaksa iki ayrı seçim yapılır:
1. Kasnak gövdesi
2. Taper Bush
Kasnağın kullandığı Taper Bush serisi belirlenir.
Ardından aynı seride:
mil çapına uygun iç delikli Taper Bush
seçilir.
Böylece kasnak göbeğinin ayrıca mile göre tornalanmasına çoğu durumda gerek kalmaz.
Kamalı bağlantı kullanılacaksa kama ölçüsü mil çapına ve ilgili standarda göre belirlenmelidir.
Kontrol edilmesi gerekenler:
Kama genişliği
Kama yüksekliği
Kasnak kama kanalı
Mil kama kanalı
Kama uzunluğu
olmalıdır.
Yanlış kama bağlantısı kasnağın mil üzerinde boşluk yapmasına neden olabilir.
Kasnağın çalışma genişliği Poly-V kayışın rib sayısına uygun olmalıdır.
Rib sayısı arttıkça kayış ve kasnak genişliği de artar.
Ancak kasnağın makine üzerindeki:
Mil alanına,
Gövde açıklığına,
Yanındaki diğer elemanlara
sığması gerekir.
İki kasnak arasındaki merkez mesafesi:
Kayış uzunluğunu,
Kayışın kasnağa sarılma açısını,
Montaj alanını
etkiler.
Özellikle küçük tahrik kasnağında yeterli sarılma açısının oluşması güç aktarımı açısından önemlidir.
Sarılma açısı, kayışın kasnak çevresinde temas ettiği açıdır.
Kayış küçük kasnağa yeterince sarılmazsa temas alanı azalır.
Bu durum:
Kaymaya,
Isınmaya,
Güç aktarım kapasitesinin düşmesine
neden olabilir.
Her sistemde gerekmez.
Ancak:
Merkez mesafesi sabitse,
Sarılma açısının artırılması gerekiyorsa,
Kayış gerginliğinin otomatik korunması isteniyorsa
gerdirme kasnağı kullanılabilir.
Gerdirme kasnağının konumu ve çapı da kayış üreticisinin tavsiyelerine göre belirlenmelidir.
Tahrik eden ve tahrik edilen kasnakların kanalları aynı çalışma düzleminde olmalıdır.
Hizasızlık:
Kayışın yana yürümesine,
Riblerin düzensiz aşınmasına,
Kenar aşınmasına,
Gürültüye
neden olabilir.
Bu nedenle kasnağın göbek geometrisi mevcut sistemle uyumlu olmalıdır.
Kanallı kasnaklar uygulamaya göre:
Dökme demir
Çelik
Alüminyum
Mühendislik plastikleri
gibi malzemelerden üretilebilir.
Malzeme seçiminde:
Devir,
Güç,
Kasnak çapı,
Ağırlık,
Çalışma ortamı
değerlendirilmelidir.
Yüksek devirli uygulamalarda özellikle:
Maksimum çalışma devri,
Kasnak balansı,
Radyal salgı,
Eksenel salgı,
Mil bağlantısı
kontrol edilmelidir.
Devir yükseldikçe küçük geometrik hataların etkisi büyüyebilir.
Eski kasnağı değiştirecekseniz şu bilgileri belirleyin:
Kayış üzerindeki kodu okuyun.
PJ, PK, PL veya PM profilini belirleyin.
Rib/kanal sayısını sayın.
Kasnak çapını ölçün.
Kasnak genişliğini ölçün.
Mil deliğini ölçün.
Kama kanalını kontrol edin.
Göbek bağlantısını belirleyin.
Motor gücü ve devrini kontrol edin.
Sadece eski kasnağın dış çapını ölçerek sipariş vermek doğru değildir.
Örneğin sistemde:
Motor: 4 kW
Motor devri: 1500 dev/dk
İstenen çıkış: 750 dev/dk
Kayış: PK profil
Mil: 35 mm
olsun.
Öncelikle yaklaşık 2:1 devir oranı gerekir.
Motor kasnağı 100 mm etkin çapta seçilirse tahrik edilen kasnak yaklaşık 200 mm etkin çapta olabilir.
Ardından:
PK profil → Gerekli rib sayısı → 100/200 mm kasnak oranı → Minimum çap kontrolü → 35 mm mil bağlantısı → Güç kapasitesi
kontrol edilir.
Böylece seçim yalnızca “200 mm PK kasnak” şeklinde yapılmamış olur.
En sık yapılan hatalar:
Yalnızca kasnak çapına bakmak
PJ, PK, PL ve PM profillerini karıştırmak
Rib sayısını yanlış belirlemek
Motor gücünü dikkate almamak
Devir oranını yanlış hesaplamak
Minimum kasnak çapını kontrol etmemek
Mil çapını yanlış ölçmek
Kama kanalını kontrol etmemek
Kör kasnağın maksimum deliğini aşmak
Sarılma açısını dikkate almamak
Kasnak hizasını kontrol etmemek
Yüksek devirde balansı göz ardı etmek
Sipariş vermeden önce:
Profil → Rib sayısı → Motor gücü → Motor devri → İstenen çıkış devri → Kasnak çapları → Minimum çap → Mil çapı → Göbek bağlantısı → Kayış uzunluğu → Merkez mesafesi → Hizalama → Çalışma ortamı
kontrol edilmelidir.
Önce Poly-V kayış profili ve rib sayısı belirlenir. Ardından kasnak çapı, güç, devir, mil çapı ve göbek bağlantısı kontrol edilir.
Kayışın PJ, PK, PL veya PM profilinin doğru belirlenmesi ilk önemli adımdır.
Gerekli rib sayısı aktarılacak güç, devir, kasnak çapları ve çalışma şartlarına göre belirlenir.
PK kanal geometrisine ve 6 riblik kayışın çalışma genişliğine uygun Poly-V kasnak kullanılmalıdır.
Hayır. Kanal geometrileri farklıdır ve birbirlerinin yerine kullanılmamalıdır.
İstenen devir oranına göre hesaplanır ancak Poly-V profilinin minimum kasnak çapı da mutlaka kontrol edilmelidir.
Her zaman değil. Küçük çap kompakt tasarım sağlar ancak minimum izin verilen çapın altına inilmesi kayış ömrünü azaltabilir.
Mil çapının kasnağın maksimum işlenebilir delik sınırı içinde kaldığı ve kama kanalı sonrasında yeterli göbek et kalınlığının bulunduğu doğrulanmalıdır.
Önce uygun kasnak gövdesi ve burç serisi, ardından mil çapına uygun Taper Bush seçilir.
Evet. Motor gücü gerekli kayış profilinin ve rib sayısının belirlenmesinde temel parametrelerden biridir.
Kanallı kayış kasnağı seçimi, yalnızca kasnak çapını veya kanal sayısını belirlemekten ibaret değildir.
Doğru seçim için:
Poly-V profili + Rib sayısı + Motor gücü + Devir + Kasnak çapı + Mil çapı + Göbek bağlantısı
birlikte değerlendirilmelidir.
İlk olarak PJ, PK, PL veya PM profilinin doğru belirlenmesi gerekir. Ardından gerekli rib sayısı ve kasnak çapları hesaplanmalıdır.
Kasnak çapı seçilirken de yalnızca istenen devir oranı değil, kayış üreticisinin belirlediği minimum kasnak çapı dikkate alınmalıdır.
Son aşamada:
Mil bağlantısı + Hizalama + Gerginlik + Sarılma açısı + Balans
kontrol edilmelidir.
Bu şekilde seçilen kanallı kayış kasnağı, Poly-V kayışın kanallara doğru oturmasına, gücün verimli aktarılmasına ve sistemin uzun ömürlü çalışmasına yardımcı olur.
