Zaman kayışı hatvesi, kayış üzerindeki ardışık iki dişin aynı referans noktaları arasındaki mesafedir.
Başka bir ifadeyle hatve, kayış dişlerinin birbirine hangi aralıkla tekrar ettiğini gösterir.
Örneğin:
şeklinde tanımlanabilir.
Ancak aynı hatve değerine sahip olmak, iki zaman kayışının aynı profil olduğu anlamına gelmez.
Bu nedenle:
Hatve + Profil
birlikte değerlendirilmelidir.
Zaman kayışı dişleri ile kasnak dişleri birbirine mekanik olarak kavrar.
Bu nedenle kayış ve kasnağın diş aralıkları aynı olmalıdır.
Örneğin:
HTD 5M kayış → HTD 5M kasnak
ile çalışmalıdır.
HTD 5M kayış:
HTD 8M kasnak
üzerinde kullanılamaz.
Çünkü dişler arasındaki mesafe farklıdır.
Hatve, iki komşu dişin aynı noktasından diğerine ölçülür.
Örneğin:
Bir diş merkezi → Bir sonraki diş merkezi
arasındaki mesafe düşünülebilir.
Ancak pratik ölçümde yalnızca tek diş aralığı yerine birden fazla diş üzerinden ölçüm yapmak daha doğru sonuç verir.
En pratik yöntem:
Örneğin 10 diş aralığının toplam uzunluğu:
50 mm
ise:
50 / 10 = 5 mm
hatve bulunur.
Çünkü tek diş üzerinde:
ölçümü etkileyebilir.
Örneğin gerçek hatve 5 mm olduğu halde tek diş ölçümünde:
4,8 mm veya 5,2 mm
gibi sonuçlar görülebilir.
10 aralık birlikte ölçüldüğünde hata oranı azalır.
5 mm nominal hatve sınıfında farklı profiller bulunabilir.
Örneğin:
5 mm nominal hatveye sahip olabilir.
Ancak bunların diş geometrileri farklıdır.
Bu nedenle:
T5 ≠ AT5 ≠ HTD 5M
olarak değerlendirilmelidir.
Bu iki kavram sık karıştırılır.
Hatve, dişler arasındaki mesafedir.
Profil, dişin şeklini ifade eder.
Örneğin:
Bu nedenle yalnızca 5 mm ölçmek doğru kayışı tanımlamak için yeterli değildir.
HTD 5M kodunda:
HTD → Diş profili
5M → 5 mm nominal hatve
anlamına gelir.
“M” burada metrik hatve sistemini ifade eden profil kodunun bir parçasıdır.
HTD 8M:
anlamına gelir.
HTD 8M kayış ile HTD 5M kasnak arasında uyum yoktur.
HTD 14M:
anlamına gelir.
Daha büyük hatve genellikle daha büyük dişler ve daha büyük kasnak geometrisi anlamına gelir.
T5:
T profil + 5 mm nominal hatve
anlamındadır.
T profil trapez diş geometrisine sahiptir.
T10:
T profil + 10 mm nominal hatve
anlamına gelir.
T10 kayış T10 kasnakla kullanılmalıdır.
AT5:
AT profil + 5 mm nominal hatve
anlamına gelir.
T5 ile aynı hatveye sahip olsa da diş geometrisi farklıdır.
AT10:
AT profil + 10 mm nominal hatve
anlamına gelir.
AT10 ile T10 aynı hatvede bulunabilir ancak birbirinin yerine kullanılamaz.
Hatve büyüdükçe genellikle:
Ancak:
Daha büyük hatve her zaman daha iyi
anlamına gelmez.
Küçük ve hassas makinelerde daha küçük hatveli kayışlar avantajlı olabilir.
Küçük hatveli kayışlar:
Örneğin:
gibi küçük hatveli profiller kompakt sistemlerde kullanılabilir.
Daha büyük hatveli kayışlar:
uygun olabilir.
Örneğin:
daha yüksek yük uygulamalarında değerlendirilebilir.
Evet.
Kasnağın hatve çapı:
Dₚ = Z × p / π
formülüyle hesaplanabilir.
Burada:
değeridir.
Kasnak çapı büyür.
Örneğin 20 diş kasnak için:
20 × 5 / π ≈ 31,83 mm
20 × 8 / π ≈ 50,93 mm
hatve çapı elde edilir.
Yani aynı diş sayısında hatve büyüdükçe kasnak da büyür.
Kayışın nominal hatve uzunluğu:
Kayış Diş Sayısı × Hatve
formülüyle hesaplanabilir.
Örneğin:
200 diş × 5 mm = 1000 mm
olur.
Başka bir örnek:
150 diş × 8 mm = 1200 mm
olur.
Hatve uzunluğu biliniyorsa:
Diş Sayısı = Hatve Uzunluğu / Hatve
formülü kullanılabilir.
Örneğin:
Kayış uzunluğu = 1000 mm
Hatve = 5 mm
ise:
1000 / 5 = 200 diş
bulunur.
Aynı profil ve aynı hatve içindeki iki kasnağın devir oranı diş sayılarıyla belirlenir.
Temel ilişki:
n₁ × Z₁ = n₂ × Z₂
şeklindedir.
Hatve her iki kasnakta da aynı olmak zorundadır.
Devir oranını doğrudan:
diş sayısı oranı
belirler.
Hayır.
Örneğin:
HTD 5M tahrik kasnağı + HTD 8M tahrik edilen kasnak
aynı kayışla çalışamaz.
Çünkü kayışın tek bir hatvesi vardır ve iki farklı diş aralığına aynı anda uyamaz.
Hayır.
Örneğin:
T5 kasnak + HTD 5M kayış
uygun değildir.
Hatve aynı olsa bile diş geometrileri farklıdır.
Bu nedenle seçim kuralı:
Aynı profil + Aynı hatve
olmalıdır.
Kayış dişleri kasnak dişlerine doğru oturmaz.
Bunun sonucunda:
oluşabilir.
Hatve farkı küçükse kayış kısa bir bölgede kasnağa oturuyor gibi görünebilir.
Ancak kasnak çevresinde ilerledikçe diş aralıkları birbirinden sapar.
Bu nedenle:
“İlk birkaç diş oturuyor.”
ifadesi uyumluluk göstergesi değildir.
HTD gibi metrik profil sistemlerinde 5M ifadesi nominal olarak 5 mm hatveyi belirtir.
Ancak “5M” yalnızca hatve değerini değil ilgili profil kodlamasının parçasını da ifade eder.
Örneğin:
HTD 5M
tam bir profil tanımıdır.
Hayır.
XL profilin hatvesi yaklaşık:
5,08 mm
T5'in hatvesi ise:
5 mm
değerindedir.
Aradaki fark küçük görünse de zaman kayışı sisteminde önemlidir.
Bu nedenle:
XL ≠ T5
olduğu unutulmamalıdır.
L profil klasik inç esaslı zaman kayışı serisidir.
Hatvesi:
3/8 inç ≈ 9,525 mm
değerindedir.
H profilin hatvesi:
1/2 inç ≈ 12,7 mm
değerindedir.
Metrik kayışlarda:
gibi değerler kullanılır.
Klasik inç serilerinde ise:
gibi profil adları bulunur ve hatveler inç esaslıdır.
Evet.
Genel olarak daha büyük hatveli kayışlar daha büyük dişlere sahip olabilir ve daha yüksek tork kapasitesi sağlayabilir.
Ancak güç kapasitesi yalnızca hatveyle belirlenmez.
Ayrıca:
önemlidir.
Doğrudan hayır.
Aynı profile ve hatveye sahip kayışlar farklı genişliklerde üretilebilir.
Örneğin aynı HTD 5M serisinde farklı:
genişlik seçenekleri bulunabilir.
Kesin seçenekler üreticiye göre değişir.
Evet.
Hatve büyüdükçe kayış geometrisi de büyür ve minimum kasnak boyutu değişebilir.
Ancak minimum kasnak ölçüsü yalnızca hatveye göre değil:
ile birlikte belirlenir.
Kayış üzerindeki kod okunmuyorsa:
Evet.
Hatta kayış düz hale getirilebildiği için ölçüm daha kolay olabilir.
Örneğin 20 diş aralığı:
100 mm
ölçülürse:
100 / 20 = 5 mm
hatve bulunur.
Kayış kordları sağlam olduğunda nominal hatve önemli ölçüde değişmemelidir.
Ancak:
ölçümü zorlaştırabilir.
Bu nedenle birden fazla diş üzerinden ölçüm yapılmalıdır.
Evet.
Özellikle birkaç diş aralığı birlikte ölçüldüğünde kumpas kullanılabilir.
Ancak küçük profillerde daha hassas ölçüm gerekebilir.
Yaklaşık tespit yapılabilir.
Özellikle 10 veya 20 diş gibi uzun bir mesafe ölçülürse cetvel ile de fikir edinilebilir.
Ancak kesin ürün seçimi için kumpas veya uygun ölçüm ekipmanı daha güvenilir olur.
| Profil | Nominal Hatve |
|---|---|
| T2.5 | 2,5 mm |
| T5 | 5 mm |
| T10 | 10 mm |
| AT5 | 5 mm |
| AT10 | 10 mm |
| HTD 3M | 3 mm |
| HTD 5M | 5 mm |
| HTD 8M | 8 mm |
| HTD 14M | 14 mm |
| XL | yaklaşık 5,08 mm |
| L | yaklaşık 9,525 mm |
| H | yaklaşık 12,7 mm |
Yeni bir sistem tasarlanıyorsa hatve:
dikkate alınarak seçilir.
Genellikle küçük hatveler kompakt ve hassas sistemlerde, daha büyük hatveler daha yüksek yük uygulamalarında değerlendirilebilir.
En sık yapılan hatalar:
Pratik olarak:
Kayış profili nedir? → Birden fazla diş üzerinden ölçüm yapıldı mı? → Hatve kaç mm? → Profil bu hatveyle uyumlu mu? → Kasnak aynı profil ve hatvede mi? → Kayış diş sayısı kaç? → Nominal uzunluk hesaplandı mı?
kontrol edilmelidir.
Ardışık iki kayış dişinin aynı referans noktaları arasındaki mesafedir.
Birden fazla diş aralığının toplam mesafesi ölçülür ve aralık sayısına bölünür.
5 mm'dir.
8 mm'dir.
5 mm'dir.
5 mm'dir.
Hayır. Hatveleri aynı olsa da diş profilleri farklıdır.
Hayır. İkisinin de hatvesi 5 mm olabilir ancak diş geometrileri farklıdır.
Hayır. XL yaklaşık 5,08 mm, T5 ise 5 mm hatveye sahiptir.
Aynı diş sayısında evet. Hatve büyüdükçe kasnağın hatve çapı büyür.
Zaman kayışı hatvesi, kayış üzerindeki ardışık dişlerin birbirine olan nominal aralığını ifade eder ve kayış-kasnak uyumunun temel ölçülerinden biridir.
Örneğin:
HTD 5M → 5 mm
HTD 8M → 8 mm
T5 → 5 mm
AT10 → 10 mm
hatveye sahiptir.
Ancak en önemli kural:
Aynı hatve = Aynı profil değildir.
Bu nedenle:
T5 ≠ AT5 ≠ HTD 5M
olduğu unutulmamalıdır.
Hatve ölçülürken tek bir diş yerine birden fazla diş aralığı ölçülerek toplam mesafe aralık sayısına bölünmelidir.
Doğru ürün seçiminin temel kuralı:
Aynı profil + Aynı hatve
eşleşmesidir.
Hatvenin doğru belirlenmesi; zaman kayışının kasnak dişlerine düzgün oturmasına, senkronizasyonun korunmasına ve dişlerde erken aşınma veya diş atlama problemlerinin önlenmesine yardımcı olur.
