Zaman kayışı diş sayısı, kayışın nominal hatve uzunluğunun kayış hatvesine bölünmesiyle hesaplanır.
Temel formül:
Diş Sayısı = Hatve Uzunluğu ÷ Hatve
şeklindedir.
Örneğin 1000 mm hatve uzunluğuna ve 5 mm hatveye sahip bir zaman kayışında:
1000 ÷ 5 = 200 diş
bulunur.
Bu hesap zaman kayışının ölçüsünü belirlerken, mevcut bir kayışı tanımlarken veya ürün kodunu doğrularken oldukça kullanışlıdır.
Formül:
Z = Lp / p
şeklinde yazılabilir.
Burada:
değeridir.
Örneğin:
Lp = 1200 mm
p = 8 mm
ise:
Z = 1200 / 8 = 150 diş
olur.
Hatve uzunluğu, zaman kayışının teorik hatve çizgisi üzerinden ölçülen nominal çevre uzunluğudur.
Bu değer:
Diş Sayısı × Hatve
ile ilişkilidir.
Dolayısıyla üç temel değişken arasında şu ilişki vardır:
Hatve Uzunluğu = Diş Sayısı × Hatve
ve tersinden:
Diş Sayısı = Hatve Uzunluğu ÷ Hatve
Hatve, ardışık iki kayış dişinin aynı referans noktaları arasındaki nominal mesafedir.
Örneğin:
hatveye sahiptir.
Diş sayısını hesaplayabilmek için öncelikle doğru hatve belirlenmelidir.
HTD 5M kayışın hatvesi:
5 mm
değerindedir.
Örneğin kayışın nominal uzunluğu 1000 mm ise:
1000 / 5 = 200 diş
bulunur.
Dolayısıyla:
HTD 5M – 1000 mm = 200 diş
olarak hesaplanabilir.
Formül:
500 / 5 = 100
Sonuç:
100 diş
olur.
750 / 5 = 150
Sonuç:
150 diş
olur.
1000 / 5 = 200
Sonuç:
200 diş
olur.
HTD 8M profilinde hatve:
8 mm
değerindedir.
Örneğin 1200 mm hatve uzunluğundaki kayış:
1200 / 8 = 150 diş
olur.
1600 / 8 = 200
Sonuç:
200 diş
olur.
2000 / 8 = 250
Sonuç:
250 diş
olur.
HTD 14M kayışın hatvesi:
14 mm
değerindedir.
Örneğin 1400 mm nominal hatve uzunluğunda:
1400 / 14 = 100 diş
bulunur.
T5 kayışın nominal hatvesi:
5 mm
değerindedir.
Örneğin 500 mm uzunluk için:
500 / 5 = 100 diş
olur.
Dolayısıyla:
T5 – 500 mm = 100 diş
olarak hesaplanabilir.
T10 profilin hatvesi:
10 mm
değerindedir.
Örneğin:
1000 / 10 = 100 diş
olur.
AT5 profil de 5 mm nominal hatveye sahiptir.
Örneğin:
750 mm / 5 mm = 150 diş
bulunur.
Ancak:
AT5 ≠ T5 ≠ HTD 5M
olduğu unutulmamalıdır.
Üç kayışın da hatvesi 5 mm olabilir fakat diş profilleri farklıdır.
AT10:
10 mm nominal hatveye
sahiptir.
Örneğin 1500 mm hatve uzunluğu için:
1500 / 10 = 150 diş
olur.
Diş sayısı biliniyor ancak kayış uzunluğu bilinmiyorsa formül ters çevrilir:
Hatve Uzunluğu = Diş Sayısı × Hatve
Örneğin:
Kayış = HTD 5M
Diş sayısı = 200
ise:
200 × 5 = 1000 mm
nominal hatve uzunluğu bulunur.
T5 hatvesi 5 mm olduğuna göre:
100 × 5 = 500 mm
Sonuç:
500 mm
nominal hatve uzunluğudur.
150 × 8 = 1200 mm
Sonuç:
1200 mm
hatve uzunluğudur.
200 × 8 = 1600 mm
Sonuç:
1600 mm
hatve uzunluğudur.
Hayır.
Çünkü uzunluk hatveye bağlıdır.
Örneğin 200 dişli iki kayış düşünelim:
200 × 5 = 1000 mm
200 × 8 = 1600 mm
Her ikisi de 200 diştir ancak uzunlukları farklıdır.
Hayır.
Örneğin 1000 mm nominal uzunluk için:
1000 / 5 = 200 diş
1000 / 10 = 100 diş
olur.
Dolayısıyla aynı uzunlukta farklı hatveli kayışların diş sayıları farklıdır.
Evet.
Çünkü profil kayışın hatvesini doğru tanımlamaya yardımcı olur.
Örneğin kayış üzerinde:
HTD 8M
yazıyorsa hatvenin 8 mm olduğu anlaşılır.
Ancak kod silinmişse:
kontrol edilmelidir.
Diş sayısının matematiksel hesabı için hatve ve hatve uzunluğu yeterlidir.
Ancak doğru ürünü seçmek için yeterli değildir.
Örneğin:
kayışların üçü de 5 mm hatveye sahip olabilir.
Aynı uzunlukta olduklarında diş sayıları da aynı olabilir.
Ancak diş geometrileri farklı olduğu için birbirlerinin yerine kullanılamazlar.
Kod veya uzunluk bilinmiyorsa sonsuz kayışın dişleri doğrudan sayılabilir.
Pratik yöntem:
Uzun kayışlarda her 10 veya 20 dişte bir geçici işaret koymak sayım hatasını azaltabilir.
Kopmuş kayış düz bir zemine serilebilir.
Ardından tüm dişler başlangıçtan sona kadar sayılır.
Bu durumda kayış sonsuz olmadığı için sayım genellikle daha kolaydır.
Evet.
Örneğin:
Diş sayısı = 160
Hatve = 5 mm
ise:
160 × 5 = 800 mm
hatve uzunluğu elde edilir.
Evet, kod nominal hatve uzunluğunu içeriyorsa hesaplanabilir.
Örneğin:
HTD 5M 1000
kodunda 1000 değeri üreticinin sisteminde hatve uzunluğunu ifade ediyorsa:
1000 / 5 = 200 diş
olur.
Ancak üreticilerin kodlama biçimleri değişebildiğinden katalog kontrol edilmelidir.
Bir zaman kayışında diş sayısı doğal olarak tam sayıdır.
Örneğin hesap:
1000 / 5 = 200
şeklinde tam sayı veriyorsa mantıklıdır.
Ancak sonuç:
203,6 diş
gibi çıkıyorsa:
Çünkü fiziksel olarak 0,6 diş bulunamaz.
Doğrudan hesaplamak doğru değildir.
Zaman kayışının teknik uzunluğu genellikle hatve çizgisi üzerinden tanımlanır.
Kayışın:
aynı değer değildir.
Bu nedenle dış çevreyi ölçüp doğrudan hatveye bölmek yanlış sonuç verebilir.
Hayır.
Zaman kayışının kendi toplam diş sayısı vardır.
Kasnakların da ayrı ayrı diş sayıları vardır.
Örneğin sistem:
şeklinde olabilir.
Bu üç değer farklı amaçlar için kullanılır.
Doğrudan hayır.
Devir oranını esas olarak kasnakların diş sayıları belirler.
Temel ilişki:
n₁ × Z₁ = n₂ × Z₂
şeklindedir.
Buradaki Z değerleri kasnak diş sayılarıdır.
Kayışın toplam diş sayısı ise esas olarak:
etkiler.
Evet.
Aynı kasnaklar kullanıldığında daha fazla dişli, yani daha uzun kayış genellikle kasnaklar arasındaki merkez mesafesinin artmasına imkan verir.
Yeni sistem tasarımında:
birlikte hesaplanmalıdır.
Bu, kayışın toplam diş sayısından farklı bir hesaplamadır.
Kasnak diş sayıları:
gibi kriterlere göre seçilir.
Normal aşınmada toplam diş sayısı değişmez.
Ancak diş:
ise doğrudan sayım sırasında hata yapılabilir.
Bu durumda nominal uzunluk ve hatve üzerinden kontrol yapılmalıdır.
| Profil | Hatve | Hatve Uzunluğu | Diş Sayısı |
|---|---|---|---|
| T5 | 5 mm | 500 mm | 100 |
| AT5 | 5 mm | 750 mm | 150 |
| HTD 5M | 5 mm | 1000 mm | 200 |
| HTD 8M | 8 mm | 1200 mm | 150 |
| HTD 8M | 8 mm | 1600 mm | 200 |
| HTD 14M | 14 mm | 1400 mm | 100 |
| T10 | 10 mm | 1000 mm | 100 |
| AT10 | 10 mm | 1500 mm | 150 |
En sık yapılan hatalar:
Pratik olarak:
Profil nedir? → Hatve kaç mm? → Hatve uzunluğu kaç mm? → Uzunluk gerçekten hatve uzunluğu mu? → Uzunluğu hatveye böl → Sonuç tam sayı mı? → Dişleri elle sayarak doğrula → Kasnak profilini kontrol et
şeklinde ilerlenebilir.
Hatve Uzunluğu ÷ Hatve formülü kullanılır.
1000 / 5 = 200 diş olur.
1200 / 8 = 150 diş olur.
1600 / 8 = 200 diş olur.
500 / 5 = 100 diş olur.
750 / 5 = 150 diş olur.
Diş Sayısı × Hatve formülü kullanılır.
200 × 5 = 1000 mm hatve uzunluğundadır.
Hayır. Kayışın toplam diş sayısı ve kasnağın çevresindeki diş sayısı farklı ölçülerdir.
Hatve veya uzunluk ölçümü kontrol edilmelidir. Fiziksel bir zaman kayışının toplam diş sayısı tam sayı olmalıdır.
Zaman kayışı diş sayısını hesaplamak için kayışın nominal hatve uzunluğu, hatve değerine bölünür.
Temel formül:
Diş Sayısı = Hatve Uzunluğu ÷ Hatve
şeklindedir.
Örneğin:
HTD 5M – 1000 mm
için:
1000 ÷ 5 = 200 diş
ve:
HTD 8M – 1200 mm
için:
1200 ÷ 8 = 150 diş
elde edilir.
Ters hesapla kayış uzunluğu da bulunabilir:
Hatve Uzunluğu = Diş Sayısı × Hatve
Ancak hesaplama yapılmadan önce profil ve hatvenin doğru belirlenmesi gerekir.
Özellikle:
T5 ≠ AT5 ≠ HTD 5M
olduğu unutulmamalıdır. Bu profillerin hatveleri aynı olabilse de diş geometrileri farklıdır.
Ayrıca kayışın toplam diş sayısı ile kasnak diş sayısı birbirinden farklı kavramlardır. Kayış diş sayısı kayış uzunluğunun belirlenmesinde, kasnak diş sayıları ise esas olarak devir oranının belirlenmesinde kullanılır.
