Triger kayışı, iç yüzeyinde düzenli aralıklarla dişler bulunan ve bu dişlerin uygun profildeki kasnaklarla kavraması sayesinde hareketi senkron şekilde aktaran güç aktarma kayışıdır.
Piyasada triger kayışı için:
gibi farklı ifadeler de kullanılabilir.
Triger kayışının temel özelliği, hareket aktarımının yalnızca sürtünmeye değil kayış dişleri ile kasnak dişlerinin mekanik olarak kavramasına dayanmasıdır.
Bu nedenle doğru tasarlanmış bir sistemde giriş ve çıkış arasındaki devir ve zamanlama ilişkisi korunabilir.
Triger kayışı, dişli kasnaklarla birlikte çalışır.
Sistem genel olarak:
Tahrik Kasnağı → Triger Kayışı → Tahrik Edilen Kasnak
şeklindedir.
Motor veya tahrik mili döndüğünde üzerindeki triger kasnağı da döner.
Kasnak dişleri kayışın dişlerine geçtiği için hareket kayış üzerinden diğer kasnağa aktarılır.
Bu sayede iki kasnak arasında:
korunabilir.
Kayışın iç yüzeyindeki dişler kasnak dişleriyle kavrar.
Bu kavrama sayesinde kayışın kasnak üzerinde sürekli kayması engellenir.
Dişlerin temel görevleri:
olarak sıralanabilir.
Çünkü tahrik eden ve tahrik edilen kasnak arasında belirli bir zamanlama ilişkisi vardır.
Örneğin:
Motor kasnağı = 20 diş
Çıkış kasnağı = 40 diş
ise çıkış kasnağı motor kasnağının yaklaşık yarısı kadar devir yapar.
Bu oran:
20 / 40 = 1 / 2
şeklindedir.
Kayış dişleri kasnak dişleriyle kavradığı için oran normal çalışma şartlarında korunur.
Endüstriyel kullanımda çoğu zaman aynı ürün grubunu ifade etmek için kullanılır.
“Triger kayışı” ifadesi özellikle otomotiv sektöründen gelen yaygın bir terimdir.
“Zaman kayışı” ise daha genel ve teknik bir ifadedir.
Her ikisi de senkron güç aktarımı yapan dişli kayış sistemlerini tanımlayabilir.
Çalışma prensipleri benzerdir ancak kullanım amaçları farklıdır.
Motor içerisinde:
arasındaki zamanlamayı korur.
gibi farklı uygulamalarda hareket ve güç aktarımı için kullanılabilir.
Bu nedenle otomotiv triger kayışları ile standart endüstriyel kayışlar doğrudan eşdeğer kabul edilmemelidir.
Profil, kayış dişinin geometrisini ifade eder.
Yaygın triger kayışı profilleri arasında:
gibi farklı aileler bulunur.
Kayış ile kasnağın aynı profile sahip olması gerekir.
Hatve, ardışık iki kayış dişinin aynı referans noktaları arasındaki mesafedir.
Örneğin:
T5 → 5 mm
HTD 5M → 5 mm
HTD 8M → 8 mm
T10 → 10 mm
hatveye sahip olabilir.
Ancak aynı hatve değerine sahip olmak, iki kayışın birbirine uyduğu anlamına gelmez.
Hayır.
İkisi de 5 mm nominal hatveye sahip olabilir.
Ancak:
T5 → Trapez diş
HTD 5M → Kavisli diş
geometrisine sahiptir.
Bu nedenle T5 kayış HTD 5M kasnakta kullanılmamalıdır.
Hayır.
T5 ve AT5 aynı nominal hatve sınıfında olabilir ancak diş geometrileri farklıdır.
Bu nedenle:
T5 kayış → T5 kasnak
AT5 kayış → AT5 kasnak
ile kullanılmalıdır.
HTD, kavisli diş geometrisine sahip zaman kayışı profil ailelerinden biridir.
Yaygın HTD tipleri:
şeklindedir.
HTD sistemleri birçok endüstriyel güç aktarım uygulamasında kullanılır.
T profil, trapez diş geometrisine sahip metrik zaman kayışı sistemidir.
Yaygın tipler:
şeklindedir.
AT profil, T serisinden farklı geliştirilmiş trapez diş geometrisine sahip zaman kayışı sistemidir.
Yaygın tipler:
olabilir.
AT serileri hassas hareket ve pozisyonlama sistemlerinde sık kullanılabilir.
Triger kayışları uygulamaya göre:
esaslı olabilir.
Kayış gövdesinin içerisinde çekme yükünü taşıyan kordlar bulunur.
Bu kordlar:
gibi malzemelerden üretilebilir.
Kauçuk triger kayışları elastomer esaslı gövdeye sahiptir.
Genellikle:
gibi uygulamalarda kullanılabilir.
Poliüretan zaman kayışları:
gibi uygulamalarda sık kullanılır.
Çelik veya aramid kordlu tipleri bulunabilir.
Doğru seçilmiş ve doğru gerdirilmiş triger kayışında V-kayışındaki gibi sürekli sürtünme kayması beklenmez.
Ancak:
diş atlama meydana gelebilir.
Diş atlama, kayış dişlerinin kasnak dişleri üzerinden atlamasıdır.
Bu durumda:
Başlıca nedenleri:
olarak sıralanabilir.
Devir oranı kasnak diş sayıları üzerinden hesaplanır.
Temel formül:
n₁ × Z₁ = n₂ × Z₂
şeklindedir.
Burada:
Motor:
1500 dev/dk
Motor kasnağı:
20 diş
Çıkış kasnağı:
40 diş
ise:
1500 × 20 = n₂ × 40
buradan:
n₂ = 750 dev/dk
elde edilir.
Kayış uzunluğu:
ile ilişkilidir.
Kayışın nominal hatve uzunluğu:
Kayış diş sayısı × Hatve
ile hesaplanabilir.
Örneğin:
200 diş × 5 mm = 1000 mm
hatve uzunluğu anlamına gelir.
Kayış genişliği sistemin aktarabileceği güç ve tork kapasitesini etkiler.
Daha geniş kayış daha fazla diş yüzeyinin yük taşımasına imkan verebilir.
Ancak genişlik:
ile birlikte seçilmelidir.
Kasnak çok küçük seçilirse kayış daha fazla bükülür.
Bunun sonucunda:
Bu nedenle üretici tarafından verilen minimum kasnak diş sayısı dikkate alınmalıdır.
Kayış üreticisinin önerdiği gerginlik uygulanmalıdır.
Çok gevşek kayış:
Çok gergin kayış:
Kasnaklar aynı çalışma düzleminde olmalıdır.
Hizasızlık:
neden olabilir.
| Özellik | Triger Kayışı | V-Kayışı |
|---|---|---|
| Yapı | Dişli | V kesitli |
| Güç aktarımı | Diş kavraması | Sürtünme ve kama etkisi |
| Kayma | Normalde beklenmez | Oluşabilir |
| Senkronizasyon | Var | Hassas değil |
| Kasnak | Dişli kasnak | V kanallı kasnak |
| Oran hesabı | Diş sayısıyla | Kasnak çapıyla |
Hayır.
Poly-V kayış:
Triger kayışı ise:
Bu nedenle iki sistem birbirinden farklıdır.
Başlıca avantajları:
olarak sıralanabilir.
Yanlış seçim veya montaj durumunda:
oluşabilir.
Ayrıca profil ve hatve uyumu kritik öneme sahiptir.
Yaygın kullanım alanları:
olarak sıralanabilir.
Başlıca nedenler:
olabilir.
Kayış dişlerinin kopması veya sıyrılmasına:
neden olabilir.
En yaygın neden kasnak hizasızlığıdır.
Ayrıca:
kenar aşınmasına neden olabilir.
Genellikle hayır.
Triger kayışı sistemleri kuru çalışacak şekilde tasarlanır.
Üretici özel olarak belirtmedikçe:
uygulanmamalıdır.
Doğru seçim için:
Mevcut ürün değiştiriliyorsa:
Profil + Hatve + Genişlik + Uzunluk
temel bilgilerdir.
Yeni sistem tasarımında ise ayrıca:
Güç + Tork + Devir + Kasnak diş sayıları
gereklidir.
Öncelikle kayış üzerindeki ürün kodu kontrol edilir.
Kod okunmuyorsa:
ölçülebilir.
Birden fazla diş aralığını birlikte ölçmek hatvenin daha doğru belirlenmesine yardımcı olabilir.
Kayışta:
görülüyorsa değiştirilmelidir.
Üreticinin bakım periyodu da dikkate alınmalıdır.
Her zaman değil.
Kasnak:
ise kullanılmaya devam edilebilir.
Ancak kasnak dişleri aşınmışsa yeni kayış da kısa sürede zarar görebilir.
En sık yapılan hatalar:
Pratik olarak:
Profil → Hatve → Genişlik → Uzunluk → Güç/Tork → Kasnak diş sayıları → Minimum diş sayısı → Merkez mesafesi → Gerginlik → Hizalama → Çalışma ortamı
kontrol edilmelidir.
İç yüzeyinde dişler bulunan ve dişli kasnaklarla kavrayarak hareketi senkron şekilde aktaran güç aktarma kayışıdır.
Kayışın dişleri kasnak dişlerine kavrar ve tahrik eden kasnaktaki hareketi tahrik edilen kasnağa aktarır.
Endüstriyel kullanımda çoğu zaman aynı ürün grubunu tanımlamak için kullanılabilir.
Kayış ile kasnak arasında pozitif kavrama oluşturarak senkron hareket aktarımı sağlamak için dişlidir.
Doğru sistemde sürekli kayma beklenmez ancak gevşeklik veya aşırı yük nedeniyle diş atlayabilir.
Hayır. Hatveleri aynı olabilir ancak diş geometrileri farklıdır.
Genellikle hayır. Kuru çalışır.
Yetersiz gerginlik, aşırı tork, düşük kavrama ve aşınmış kasnak başlıca nedenlerdir.
Profil, hatve, genişlik, uzunluk, güç, tork ve kasnak diş sayıları birlikte değerlendirilmelidir.
Diş aşınması, çatlama, liflenme, kord hasarı veya belirgin malzeme bozulması görüldüğünde değiştirilmelidir.
Triger kayışı, dişli kasnaklarla birlikte çalışan ve hareketi senkron şekilde aktaran dişli güç aktarma kayışıdır.
Çalışma prensibi:
Kasnak dişi → Kayış dişi → Diğer kasnak
şeklinde mekanik kavramaya dayanır.
Bu nedenle triger kayışında doğru eşleşme için:
Profil + Hatve + Genişlik + Uzunluk
bilgileri birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle:
T5 ≠ AT5 ≠ HTD 5M
olduğu unutulmamalıdır. Aynı nominal hatveye sahip farklı profiller birbirlerinin kasnaklarında kullanılmamalıdır.
Doğru seçilmiş, doğru gerdirilmiş ve doğru hizalanmış triger kayışı; otomasyon, CNC, konveyör ve diğer endüstriyel makinelerde kaymasız, hassas ve güvenilir senkron hareket aktarımı sağlar.
