Kayar burçlar, mil ile yatak arasında kaymalı hareket
sağlamak, sürtünmeyi ve aşınmayı kontrol altında tutmak amacıyla kullanılan
makine elemanlarıdır. Döner, salınımlı veya doğrusal hareketlerin bulunduğu
mekanizmalarda kompakt ve dayanıklı bir yataklama çözümü sunabilir.
Makparsan rulman aksesuarları
ürün grubunda farklı mil çapları, yükler ve çalışma koşullarına yönelik
kayar burç ve kaymalı yatak burcu seçeneklerini
inceleyebilirsiniz.
Doğru kayar burç seçiminde mil çapı, yük, hareket tipi, çalışma
hızı, sıcaklık, yağlama ve ortam koşulları birlikte
değerlendirilmelidir.
Kayar burç, hareketli bir mil veya pim ile gövde arasında
kaymalı temas oluşturan silindirik yataklama elemanıdır. Yuvarlanma
elemanları bulunan rulmanlardan farklı olarak hareket, burcun çalışma
yüzeyi üzerinde gerçekleşir.
Basit yapıları, düşük montaj alanı ihtiyaçları ve farklı çalışma
koşullarına uygun malzeme seçenekleri sayesinde kayar burçlar çok sayıda
endüstriyel uygulamada kullanılabilir.
Kayar burcun temel görevi hareketli mil veya pim ile sabit gövde arasında
uygun bir yataklama yüzeyi oluşturmaktır. Böylece doğrudan metal-metal
temasının ve buna bağlı aşınmanın kontrol altına alınmasına yardımcı olur.
Kayar burçların başlıca görevleri şunlardır:
Rulmanlarda mil ile yatak arasındaki hareket bilya veya makara gibi
yuvarlanma elemanları üzerinden gerçekleşirken kayar burçlarda mil,
burcun iç çalışma yüzeyi üzerinde kayar.
Bu nedenle burcun çalışma yüzeyindeki sürtünme özellikleri büyük önem
taşır. Burç malzemesi ve yüzey yapısı uygulamanın yüküne, hızına,
hareket tipine ve yağlama koşullarına göre seçilmelidir.
Bazı kayar burçlar yağ veya gres ile çalışacak şekilde tasarlanırken,
kendinden yağlamalı çalışma yüzeyine sahip burçlar belirli uygulamalarda
ilave yağlama ihtiyacını azaltabilir.
Kayar burçlar malzeme, yüzey yapısı, yağlama gereksinimi ve geometrilerine
göre farklı gruplara ayrılabilir. Doğru burç tipi uygulamanın çalışma
koşullarına göre belirlenmelidir.
Metal esaslı kayar burçlar yüksek mekanik dayanımın gerekli olduğu
uygulamalarda kullanılabilir. Çelik, bronz ve farklı metal alaşımlarından
üretilen burçların yağlama gereksinimleri ürün yapısına göre değişebilir.
Bronz burçlar, kaymalı yatak uygulamalarında uzun süredir
kullanılan çözümlerden biridir. Uygun yağlama koşullarında yüksek yük
taşıma kapasitesi ve aşınma dayanımı sağlayabilir.
Bronz burcun malzeme yapısı, yağlama yöntemi ve mil yüzey kalitesi ürün
ömrü üzerinde önemli etkiye sahiptir.
Kompozit kayar burçlar, farklı malzeme katmanlarının
bir arada kullanıldığı yataklama elemanlarıdır. Taşıyıcı metal tabaka ile
düşük sürtünmeli çalışma yüzeyinin birlikte kullanılması sayesinde kompakt
bir yapı içerisinde uygun yük taşıma ve kayma özellikleri elde edilebilir.
PTFE esaslı düşük sürtünmeli çalışma yüzeyine sahip kayar burçlar,
özellikle bakımın zor olduğu veya düzenli yağlamanın istenmediği
uygulamalarda tercih edilebilir.
Ancak bir burcun PTFE içermesi tek başına her koşulda tamamen yağlamasız
çalışabileceği anlamına gelmez. Ürünün üretici tarafından belirtilen
çalışma şartları dikkate alınmalıdır.
Flanşlı kayar burçlar, silindirik burç gövdesinin bir
ucunda flanş bulunan tasarımlardır. Flanş bölümü montaj konumlandırmasına
yardımcı olabilir ve uygun uygulamalarda eksenel temas yüzeyi oluşturabilir.
Kayar burçlar özellikle düşük veya orta hızlarda çalışan, yüksek yüklerin
ve salınımlı hareketlerin bulunduğu mekanizmalarda yaygın olarak
kullanılabilir.
Kayar burç ile rulman arasındaki temel fark hareketin nasıl
gerçekleştiğidir. Kayar burçta mil ile yataklama yüzeyi arasında
kayma hareketi bulunurken rulmanda hareket bilya veya
makara gibi yuvarlanma elemanları üzerinden gerçekleşir.
Bu nedenle iki ürün grubunun sürtünme, hız, yük kapasitesi, montaj alanı
ve bakım özellikleri farklıdır.
| Özellik | Kayar Burç | Rulman |
|---|---|---|
| Çalışma prensibi | Kayma hareketi | Yuvarlanma hareketi |
| Yapı | Basit ve kompakt | Bilya veya makara gibi yuvarlanma elemanları içerir |
| Montaj alanı | Genellikle daha düşük | Rulman tipine göre değişir |
| Yüksek hız | Ürün ve malzemeye bağlıdır | Birçok rulman tipi yüksek hızlara uygundur |
| Salınımlı hareket | Uygun olabilir | Rulman tipine göre değişir |
| Yağlama | Burç tipine göre değişir | Genellikle yağ veya gres gerekir |
Bu nedenle “rulman mı yoksa kayar burç mu daha iyidir?” sorusunun tek
bir cevabı yoktur. Seçim uygulamanın yüküne, hızına, hareket şekline,
montaj alanına ve bakım şartlarına göre yapılmalıdır.
Kayar burçlar ile dana gözü rulmanlar bazı düşük hızlı
ve yüksek yüklü mekanizmalarda alternatif çözümler gibi görülebilir.
Ancak çalışma geometrileri birbirinden farklıdır.
Kayar burç temel olarak mil veya pim ile gövde arasında kaymalı yataklama
sağlarken dana gözü rulmanlar, küresel kayma yüzeyleri sayesinde belirli
açısal hareketlerin ve hizalama farklılıklarının bulunduğu mafsallı
bağlantılarda kullanılabilir.
İki ürün arasındaki farkları ayrıntılı olarak
Dana Gözü Rulman mı Burç mu?
rehberimizden inceleyebilirsiniz.
Kayar burcun yağlama ihtiyacı kullanılan malzemeye ve burç tasarımına
bağlıdır. Bazı metal burçlarda yağ veya gres kullanılması gerekirken,
belirli kompozit ve düşük sürtünmeli burçlar bakım gereksinimini
azaltabilecek şekilde tasarlanabilir.
Yağlayıcının temel görevlerinden biri burç ile mil arasındaki doğrudan
teması ve sürtünmeyi azaltmaya yardımcı olmaktır. Yetersiz yağlama,
uygun olmayan burçlarda çalışma sıcaklığının ve aşınmanın artmasına
neden olabilir.
Kayar burcun iç yüzeyi doğrudan mil veya pim ile çalıştığından
mil yüzey kalitesi burcun kullanım ömrünü doğrudan
etkileyebilir.
Mil üzerinde çizik, çapak, korozyon veya aşırı yüzey pürüzlülüğü
bulunması burcun çalışma yüzeyinin hızla aşınmasına neden olabilir.
Bu nedenle yeni burç monte edilirken mil veya pimin durumu da kontrol
edilmelidir.
Kayar burçlarda temel ölçüler genellikle iç çap, dış çap ve
genişlik üzerinden değerlendirilir.
Ürün seçiminde kontrol edilmesi gereken başlıca ölçüler şunlardır:
Örneğin burcun iç çapının mile uygun olması kadar dış çapının gövde
yuvasına doğru şekilde oturması da önemlidir.
Doğru kayar burç seçiminde yalnızca ölçü yeterli değildir. Aynı ölçülere
sahip iki farklı burç farklı malzemelerden üretilebilir ve tamamen farklı
çalışma koşulları için tasarlanmış olabilir.
Seçim sırasında başlıca şu kriterler değerlendirilmelidir:
Kayar burç seçiminde karşılaşılabilecek önemli teknik değerlerden biri
PV değeridir. Buradaki P, burcun çalışma yüzeyindeki
basıncı; V ise kayma hızını ifade eder.
Basitleştirilmiş olarak PV değeri, burcun aynı anda maruz kaldığı
yük ve kayma hızının birlikte değerlendirilmesini
sağlar. Bir burcun yalnızca taşıyabileceği maksimum yüke veya maksimum
hıza ayrı ayrı bakmak her zaman yeterli değildir.
Uygulamanın hesaplanan PV değeri, seçilecek burcun üreticisi tarafından
belirtilen izin verilen çalışma değerleriyle karşılaştırılmalıdır.
Kayar burçlar çalışma prensipleri gereği kaymalı temasa maruz kaldığından
zaman içerisinde aşınabilir. Ancak normalden hızlı aşınma çoğu zaman
uygulama veya montaj problemi bulunduğunu gösterebilir.
Yaygın aşınma nedenleri arasında şunlar bulunur:
Burcun çalışma yüzeyi aşındıkça mil ile burç arasındaki boşluk artabilir.
Bu durum mekanizmada titreşim, vuruntu, konum hassasiyetinin azalması ve
düzensiz hareket gibi problemlere yol açabilir.
Özellikle pimli ve mafsallı bağlantılarda artan boşluk diğer makine
elemanlarının da darbe yüklerine maruz kalmasına neden olabilir.
Aşırı boşluk tespit edildiğinde yalnızca burcun değiştirilmesiyle
yetinilmemeli; mil veya pimin de aşınmış olup olmadığı
kontrol edilmelidir.
Kayar burçlar çoğunlukla uygun ölçüde hazırlanmış gövde yuvasına
preslenerek monte edilir. Montaj sırasında burcun çalışma yüzeyine ve
kenarlarına zarar verilmemesi önemlidir.
Burcun doğrudan çekiçle kontrolsüz şekilde çakılması deformasyona neden
olabilir. Mümkün olduğunda uygun pres ve montaj aparatı kullanılmalı,
kuvvet burcun uygun yüzeyine dengeli şekilde uygulanmalıdır.
Rulman ve burç montajında kullanılan ekipmanlar hakkında
Rulman Montaj Takımları
rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Burçta izin verilen değerin üzerinde boşluk, düzensiz aşınma, çatlama,
çalışma yüzeyinde soyulma veya ciddi deformasyon görülmesi durumunda
değişim gerekebilir.
Burç değişimi sırasında mil veya pim yüzeyi ile gövde yuvası da kontrol
edilmelidir. Aşınmış bir mile yeni burç takılması kısa sürede yeniden
boşluk oluşmasına neden olabilir.
Doğru kayar burcun belirlenebilmesi için öncelikle
iç çap, dış çap ve genişlik ölçülerinin bilinmesi gerekir.
Ancak teknik seçim yalnızca ölçü eşleştirmesiyle tamamlanmamalıdır.
Uygulamanın yükü, kayma hızı, hareket tipi, çalışma sıcaklığı, yağlama
imkanı ve çevre koşulları değerlendirilerek uygun burç malzemesi ve
çalışma yüzeyi seçilmelidir.
Makparsan kayar burçlar
kategorisinde farklı ölçü ve uygulamalara yönelik kaymalı yatak
çözümlerini inceleyebilir; diğer bağlantı ve montaj ürünleri için
rulman aksesuarları
kategorimize göz atabilirsiniz.
