V-kayışı kasnağı seçimi yapılırken yalnızca kasnağın çapına veya mil deliğine bakmak yeterli değildir. Kullanılan V-kayışının profili, kasnak kanal geometrisi, kanal sayısı, kasnak çapı, mil bağlantısı, çalışma devri ve aktarılması gereken güç birlikte değerlendirilmelidir.
Yanlış seçilen bir V-kayışı kasnağı; kayışın kanala doğru oturmamasına, kaymaya, aşırı ısınmaya, düzensiz aşınmaya ve güç aktarım kayıplarına neden olabilir.
V-kayışı kasnaklarının temel yapısı ve çalışma prensibi hakkında bilgi almak için V-Kayışı Kasnağı Nedir? içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Doğru kasnak seçiminde temel olarak şu kriterler değerlendirilmelidir:
Kasnak seçimindeki ilk adım, kullanılacak V-kayışının profilini belirlemektir.
Yaygın profiller arasında:
bulunur.
Bunların AX, BX, XPZ, XPA, XPB ve XPC gibi tırtırlı V-kayışı versiyonları da bulunabilir.
Kayış üzerindeki kod okunabiliyorsa profil tespiti çok daha kolay yapılabilir.
V-kayışında güç aktarımı ağırlıklı olarak kayışın yan yüzeyleri ile kasnak kanalının yan yüzeyleri arasında gerçekleşir.
Bu nedenle kayış profili ile kasnak kanal geometrisinin birbirine uygun olması gerekir.
Örneğin:
ile kullanılmalıdır.
Kasnak kanal seçimini daha ayrıntılı incelemek için V-Kayışı Kasnak Kanalı Nasıl Seçilir? içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
AX, BX, XPZ, XPA, XPB ve XPC gibi tırtırlı V-kayışlarında kayışın iç yüzeyindeki tırtırlar ayrı bir dişli kasnak gerektirmez.
Tırtırlı yapı kayışın bükülme esnekliğini artırmaya yardımcı olur. Kasnak seçiminde esas olan kayışın temel V profilidir.
Örneğin uygun çalışma şartlarında XPA kayışlar SPA profiline uygun kasnaklarla, XPB kayışlar ise SPB profiline uygun kasnaklarla kullanılabilir.
Kasnak çapı, hem V-kayışının çalışma ömrünü hem de sistemin devir oranını etkiler.
Çok küçük kasnak kullanılması kayışın her dönüşte daha fazla bükülmesine neden olur. Bu durum:
neden olabilir.
Bu nedenle kullanılan V-kayışı profili için üretici tarafından belirtilen minimum kasnak çapları dikkate alınmalıdır.
Tahrik eden ve tahrik edilen kasnakların çap oranı sistemin yaklaşık devir oranını belirler.
Kayma ihmal edildiğinde temel ilişki yaklaşık olarak:
n₁ × d₁ ≈ n₂ × d₂
şeklinde ifade edilebilir.
Burada:
Tahrik edilen kasnağın çapı büyüdükçe çıkış devri genel olarak azalır. Küçüldükçe çıkış devri artar.
Kasnak kanal sayısı, aynı anda paralel olarak çalışacak V-kayışı sayısına göre belirlenir.
Örneğin:
kullanılabilir.
Ancak gerekli kayış sayısı yalnızca tahmini olarak belirlenmemelidir. Motor gücü, devir, kasnak çapı ve servis faktörü dikkate alınmalıdır.
Aktarılması gereken güç tek bir V-kayışının kapasitesi içerisindeyse tek kanallı sistem yeterli olabilir.
Daha yüksek güçlerde ise iki veya daha fazla V-kayışı paralel kullanılabilir.
Çoklu sistemlerde kayışların uyumlu takım halinde çalışması önemlidir. Farklı aşınma veya uzunluğa sahip kayışların birlikte kullanılması yük dağılımını bozabilir.
Motor gücü arttıkça V-kayışının ve kasnağın taşıması gereken yük de artar.
Güç ihtiyacına bağlı olarak:
gerekebilir.
Kesin seçim üretici güç tablolarına göre doğrulanmalıdır.
Çalışma devri arttıkça V-kayışının doğrusal hızı da artar.
Yüksek devirli uygulamalarda:
daha kritik hale gelir.
Kasnağın mekanik yapısının da çalışacağı maksimum devire uygun olması gerekir.
Kasnağın makineye monte edilebilmesi için mil çapıyla uyumlu bağlantıya sahip olması gerekir.
Kasnaklar:
olarak kullanılabilir.
Mil çapı kadar kama ve göbek ölçülerinin de kontrol edilmesi gerekir.
Ön delikli kasnaklarda merkez deliği nihai mil ölçüsüne göre tamamlanmamıştır.
Bu kasnaklar daha sonra kullanılacak mile göre işlenebilir ve gerektiğinde kama kanalı açılabilir.
Özel mil çaplarının bulunduğu sistemlerde avantaj sağlayabilir.
Sökülebilir burçlu kasnaklar montaj ve demontaj kolaylığı açısından avantaj sağlayabilir.
Aynı temel kasnak gövdesi, uygun farklı burçlarla farklı mil çaplarına adapte edilebilir.
Bu tip kasnak seçerken hem kasnak hem de burç ölçüsü birlikte belirlenmelidir.
Kamalı bağlantılarda kasnak ile mil arasındaki tork aktarımının önemli bir bölümü kama üzerinden gerçekleşir.
Kama kanalı:
uygun olmalıdır.
Özellikle çok kanallı kasnaklarda toplam kasnak genişliği artar.
Makine içerisinde:
ile fiziksel çakışma oluşmaması için kasnağın toplam genişliği ve göbek boyu kontrol edilmelidir.
Evet. İki kasnağın merkezleri arasındaki mesafe, kullanılacak kayış uzunluğu ve sarılma açısı üzerinde etkilidir.
Merkez mesafesi çok kısa veya çok uzun olduğunda kayışın çalışma şartları olumsuz etkilenebilir.
Bu nedenle yeni sistem tasarımında:
birlikte değerlendirilmelidir.
Küçük kasnaktaki sarılma açısı azaldıkça kayış ile kasnak arasındaki etkili temas alanı da azalabilir.
Bu durum aktarılabilecek güç kapasitesini etkileyebilir.
Kasnak çapları ve merkez mesafesi belirlenirken küçük kasnaktaki sarılma açısı da üretici seçim tablolarında dikkate alınmalıdır.
Evet. Kasnak seçiminde yalnızca nominal motor gücü yeterli değildir.
Sistem:
çalışıyorsa uygun servis faktörlerinin değerlendirilmesi gerekir.
Eski bir kasnağın yerine yeni kasnak alınacaksa mümkünse şu bilgiler belirlenmelidir:
Kasnak ölçülerinin nasıl alınacağını ayrıntılı incelemek için V-Kayışı Kasnak Ölçüleri Nasıl Belirlenir? içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Dikkatli olunmalıdır. Uzun süre kullanılmış kasnakların kanal yan yüzeyleri aşınarak orijinal geometrisini kaybetmiş olabilir.
Bu nedenle yalnızca aşınmış kanalın kumpasla ölçülmesi yanlış profil belirlenmesine neden olabilir.
Mümkünse eski kayış kodu, kasnak üzerindeki kod ve üretici katalog bilgileri birlikte değerlendirilmelidir.
Belirgin şekilde aşınmış kasnak yeni V-kayışının da kısa sürede aşınmasına neden olabilir.
Aşınmış kanal:
neden olabilir.
Yanlış kasnak seçiminin belirtileri arasında:
bulunabilir.
| Adım | Kontrol Edilecek Bilgi |
|---|---|
| 1 | V-kayışı profilini belirleyin. |
| 2 | Kasnak kanal profilini doğrulayın. |
| 3 | Motor gücü ve çalışma devrini belirleyin. |
| 4 | Gerekli kasnak çaplarını hesaplayın. |
| 5 | Minimum kasnak çapını kontrol edin. |
| 6 | Gerekli kayış ve kanal sayısını belirleyin. |
| 7 | Mil çapı ve bağlantı tipini belirleyin. |
| 8 | Merkez mesafesi ve kayış uzunluğunu kontrol edin. |
| 9 | Çalışma şartları ve servis faktörünü değerlendirin. |
| 10 | Üretici teknik tablolarıyla seçimi doğrulayın. |
V-kayışı kasnağı seçiminde temel amaç, kayış profiliyle doğru eşleşen ve sistemin güç, devir ve bağlantı şartlarını karşılayan kasnağı belirlemektir.
Doğru seçim için yalnızca çap veya kanal sayısına bakılmamalıdır. Kayış profili, kasnak kanal geometrisi, kasnak çapları, kanal sayısı, motor gücü, çalışma devri, mil ölçüsü ve bağlantı tipi birlikte değerlendirilmelidir.
Mevcut bir sistemde kasnak değiştirilecekse eski kayış ve kasnak kodlarının kontrol edilmesi; yeni sistem tasarlanıyorsa üretici güç tabloları, minimum kasnak çapları ve servis faktörleri üzerinden seçim yapılması daha güvenilir sonuç verir.
Doğru seçilmiş bir V-kayışı kasnağı; kayışın düzgün oturmasına, güç aktarımının verimli gerçekleşmesine, kayma ve aşınmanın azalmasına ve sistemin daha uzun ömürlü çalışmasına yardımcı olur.
İlk olarak kullanılacak V-kayışının profili belirlenmelidir. Kasnak kanal geometrisinin bu profile uygun olması gerekir.
Hayır. Profil, çalışma çapı, kanal sayısı, mil ölçüsü, bağlantı tipi, devir ve güç de birlikte değerlendirilmelidir.
A ve B farklı V-kayışı profilleridir. Kasnak kanalının kullanılan kayış profiline uygun olması gerekir.
Hayır. SPA ve SPB farklı ince kesitli V-kayışı profilleridir ve kanal geometrileri farklıdır.
Hayır. Tırtırlar kayışın esnekliğini artırır ve ayrı dişli kasnak gerektirmez. Uygun şartlarda XPA kayışlar SPA profiline uygun kasnaklarla kullanılabilir.
Sistemde paralel çalışacak V-kayışı sayısına göre belirlenir. Gerekli kayış sayısı ise güç, devir, kasnak çapları ve çalışma şartlarına göre hesaplanmalıdır.
Profil için önerilen minimum kasnak çapının altına inilmesi kayışın aşırı bükülmesine, ısınmasına ve ömrünün kısalmasına neden olabilir.
Montaj ve demontaj kolaylığı istendiğinde veya aynı kasnak gövdesinin farklı mil çaplarına uyarlanması gerektiğinde tercih edilebilir.
Kayış profili, kanal sayısı, kasnak çapları, toplam genişlik, mil deliği, göbek, kama kanalı veya burç tipi birlikte kontrol edilmelidir.
Belirgin kanal aşınması varsa yeni kayış kısa sürede zarar görebilir. Kayış değişiminde kasnak kanalları da kontrol edilmelidir.
