Zaman kayışı ölçüsü alınırken yalnızca toplam çevre uzunluğu ölçülmez. Doğru ürünün belirlenebilmesi için kayışın profili, hatvesi, genişliği, diş sayısı ve nominal hatve uzunluğu birlikte tespit edilmelidir.
Özellikle kayış üzerindeki ürün kodu silinmişse şu sıra kullanılabilir:
Profil → Hatve → Diş sayısı → Hatve uzunluğu → Kayış genişliği
Bu bilgiler doğru şekilde belirlendiğinde mevcut zaman kayışının yerine uygun yeni ürün seçmek çok daha kolay hale gelir.
Bir zaman kayışını tanımlamak için temel olarak şu bilgiler gerekir:
Bunlara ek olarak uygulamaya göre:
da kontrol edilebilir.
İlk olarak kayışın diş şekli incelenmelidir.
Yaygın profiller:
gibi serilerdir.
Profil yalnızca dişler arasındaki mesafeye bakılarak belirlenmemelidir.
Çünkü aynı hatvede farklı profiller bulunabilir.
Örneğin:
T5 ≠ AT5 ≠ HTD 5M
olduğu unutulmamalıdır.
Hatve, iki ardışık dişin aynı referans noktaları arasındaki mesafedir.
Ancak tek bir diş aralığını kumpasla ölçmek hata payını artırabilir.
Daha doğru yöntem, birden fazla diş aralığını birlikte ölçmektir.
Örneğin 10 diş aralığının toplam mesafesi:
50 mm
ise:
50 / 10 = 5 mm
yaklaşık hatve elde edilir.
Çünkü tek diş aralığında:
ölçümü etkileyebilir.
Ölçüm mesafesi büyüdükçe hata oranı azalır.
Bu nedenle mümkünse 5, 10 veya daha fazla ardışık diş aralığı üzerinden ölçüm yapılmalıdır.
5 mm hatve tek başına profil belirlemek için yeterli değildir.
Kayış:
gibi farklı profillerden biri olabilir.
Bu nedenle diş geometrisi de incelenmelidir.
T5 kayış:
sahiptir.
Diş yan yüzeyleri daha düz/trapez geometridedir.
AT5 de 5 mm nominal hatveye sahiptir ancak T5'ten farklı geliştirilmiş trapez diş geometrisi kullanır.
Bu nedenle yalnızca hatve ölçümüyle T5 ve AT5 ayrımı yapılamaz.
HTD 5M:
sahiptir.
Diş şekli T5 ve AT5'ten belirgin şekilde farklıdır.
Kayış sonsuz halka ise bir diş işaretlenir ve tüm çevre boyunca dişler tek tek sayılır.
Pratik yöntem:
Örneğin:
200 diş
bulunduysa bu sayı kayışın nominal uzunluğunu hesaplamada kullanılabilir.
Hatve ve diş sayısı biliniyorsa:
Hatve Uzunluğu = Diş Sayısı × Hatve
formülü kullanılabilir.
Örneğin:
200 diş × 5 mm = 1000 mm
hatve uzunluğu elde edilir.
Hatve 5 mm ise:
200 × 5 = 1000 mm
olur.
Dolayısıyla kayışın nominal hatve uzunluğu:
1000 mm
olarak tanımlanabilir.
HTD 8M profilinde hatve 8 mm'dir.
150 × 8 = 1200 mm
hatve uzunluğu elde edilir.
Dış çevreyi mezura ile ölçmek yaklaşık fikir verebilir ancak doğru ürün seçimi için en güvenilir yöntem değildir.
Çünkü zaman kayışlarının teknik uzunluğu genellikle hatve çizgisi üzerinden tanımlanır.
Kayışın:
aynı değildir.
Bu nedenle mümkünse:
Diş sayısı × Hatve
yöntemi kullanılmalıdır.
Hatve uzunluğu, kayış içerisindeki teorik hatve çizgisi üzerinden hesaplanan nominal çevre uzunluğudur.
Üretici kodlarında çoğunlukla bu değer kullanılır.
Örneğin:
HTD 5M 1000
gibi bir kayışta 1000 değeri çoğu kod sisteminde nominal hatve uzunluğunu ifade edebilir.
Bazı klasik kayış türlerinde iç çevre uzunluğu kullanılabilir; ancak zaman kayışlarında profil ve diş sayısı nedeniyle doğrudan iç çevre ölçümü genellikle ana tanımlama yöntemi değildir.
Diş sayısı ve hatve daha güvenilir bilgiler verir.
Kayış genişliği iki yan kenar arasındaki enine mesafedir.
Kumpasla ölçülebilir.
Örneğin:
15 mm
ölçülüyorsa kayış genişliği yaklaşık 15 mm'dir.
Ancak eski kayışta kenar aşınması varsa birkaç farklı noktadan ölçüm yapılmalıdır.
Kenar aşınması nedeniyle kayış:
ölçülebilir.
Bu nedenle gerçek nominal genişliği belirlemek için birden fazla noktadan kontrol yapılmalıdır.
Kayış toplam kalınlığı yardımcı bilgi olabilir ancak genellikle ana sipariş ölçüsü değildir.
Profil, hatve, genişlik ve uzunluk daha önemlidir.
Ancak profil tespitinde:
gibi ölçüler teknik katalogla karşılaştırma için kullanılabilir.
Aşınmamış bir kayışta:
arasındaki ölçüler kumpasla alınabilir.
Ancak küçük profillerde kumpas yeterince hassas olmayabilir.
Bu değerler profil tespitinde yardımcı ölçü olarak kullanılmalıdır.
Alınabilir ancak dikkatli olunmalıdır.
Aşınmış kayışta:
Bu nedenle ölçüm mevcut kasnakla ve üretici kataloglarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Kayış kopmuşsa diş sayısını saymak daha kolay olabilir.
Şu sıra uygulanabilir:
Bu yöntem kopmuş kayışlarda oldukça pratiktir.
Açık uçlu kayışlarda:
belirlenir.
Bu kayışlar sonsuz halka olmadığı için diş sayısı üzerinden çevre uzunluğu hesabı yerine doğrudan çalışma uzunluğu kullanılabilir.
Sonsuz kayışta en doğru yöntem:
Hatveyi belirle → Diş sayısını say → Hatveyle çarp
şeklindedir.
Örneğin:
160 diş × 5 mm = 800 mm
nominal hatve uzunluğu verir.
Çift taraflı kayışlarda da temel ölçüler aynıdır:
Ancak iki yüzün diş diziliminin:
olup olmadığı üretici standardına göre ayrıca kontrol edilmelidir.
Kod okunabiliyorsa ilk referans kod olmalıdır.
Ancak özellikle eski kayışlarda:
Bu nedenle ölçüyle doğrulama yapmak faydalıdır.
Örneğin kayış üzerinde:
HTD 5M 1000-15
yazıyorsa genel olarak:
beklenir.
Ölçümde:
200 diş
sayılıyorsa:
200 × 5 = 1000 mm
hesabıyla kod doğrulanabilir.
Pratik sıra:
1. Diş şeklini incele
2. Birden fazla diş üzerinden hatveyi ölç
3. Dişleri say
4. Hatve uzunluğunu hesapla
5. Genişliği ölç
6. Mevcut kasnak profilini kontrol et
7. Teknik katalogla karşılaştır
Evet.
Özellikle kayış çok aşınmışsa mevcut zaman kayışı kasnağı önemli bir referanstır.
Kasnaktan:
hakkında bilgi alınabilir.
Ancak kasnak da aşınmışsa ölçüm dikkatli yapılmalıdır.
Her zaman değil.
Benzer hatveli farklı profiller fiziksel olarak kasnağın üzerine geçebilir.
Örneğin:
T5 ile HTD 5M
aynı nominal hatveye sahip olmasına rağmen diş geometrileri farklıdır.
Bu nedenle yalnızca “oturuyor” kontrolü yapılmamalıdır.
Evet.
Kumpas:
için kullanılabilir.
Ancak küçük diş profillerinde daha hassas ölçüm ekipmanı gerekebilir.
Yaklaşık dış çevre ölçümü yapılabilir ancak ana ölçüm yöntemi olarak önerilmez.
Zaman kayışında en güvenilir yöntem genellikle:
Hatve + Diş sayısı
üzerinden nominal uzunluğu hesaplamaktır.
Elimizde kodu silinmiş bir kayış olsun.
Ölçüm:
Hatve:
50 / 10 = 5 mm
olur.
Uzunluk:
200 × 5 = 1000 mm
olur.
Kayış yaklaşık olarak:
HTD 5M – 1000 mm – 15 mm
şeklinde tanımlanabilir.
Kesin ürün üretici profiliyle doğrulanmalıdır.
Ölçüm:
Hatve uzunluğu:
150 × 8 = 1200 mm
olur.
Kayış:
HTD 8M – 1200 mm – 30 mm
olarak tanımlanabilir.
Bir T profil kayışta:
ise:
100 × 5 = 500 mm
nominal hatve uzunluğu elde edilir.
Kayış yaklaşık:
T5 – 500 – 10 mm
olarak tanımlanabilir.
En sık yapılan hatalar:
Doğru ölçüm için:
Profil nedir? → Hatve kaç mm? → Kaç diş var? → Hatve uzunluğu kaç mm? → Kayış genişliği kaç mm? → Tek mi çift taraflı? → Sonsuz mu açık uçlu? → Malzeme nedir? → Mevcut kasnak profiliyle uyumlu mu?
kontrol edilmelidir.
Profil, hatve, diş sayısı ve genişlik belirlenir. Sonsuz kayışlarda nominal uzunluk, diş sayısı ile hatvenin çarpılmasıyla bulunabilir.
En güvenilir yöntem çoğu zaman Diş Sayısı × Hatve hesabıdır.
200 × 5 = 1000 mm nominal hatve uzunluğuna sahiptir.
Birden fazla ardışık diş arasındaki toplam mesafe ölçülüp diş aralığı sayısına bölünür.
Kayışın iki yan kenarı arasındaki mesafe kumpasla ölçülür.
Hayır. Teknik uzunluk çoğunlukla hatve çizgisi üzerinden tanımlandığı için dış çevre tek başına yeterli değildir.
Profil, hatve, diş sayısı ve genişlik fiziksel olarak belirlenir ve teknik katalogla karşılaştırılır.
Hatveleri aynı olabilir ancak diş profilleri farklıdır. Birbirlerinin yerine kullanılmazlar.
Evet. Kayış düz haldeyken diş sayısı, hatve ve genişlik kolayca belirlenebilir.
Birçok temel ölçü için yeterlidir. Ancak küçük profil geometrilerinde daha hassas ölçüm gerekebilir.
Zaman kayışı ölçüsü alınırken yalnızca kayışın çevresini ölçmek yeterli değildir.
Doğru tanımlama için:
Profil + Hatve + Diş sayısı + Hatve uzunluğu + Genişlik
birlikte belirlenmelidir.
Sonsuz zaman kayışlarında en pratik ve güvenilir yöntemlerden biri:
Hatve Uzunluğu = Diş Sayısı × Hatve
formülüdür.
Örneğin:
200 diş × 5 mm = 1000 mm
nominal uzunluk verir.
Hatve ölçerken de tek diş yerine birden fazla diş aralığının toplamını ölçmek hata payını azaltır.
En önemli nokta ise:
aynı hatvenin aynı profil anlamına gelmediğidir.
Örneğin:
T5 ≠ AT5 ≠ HTD 5M
Bu nedenle ölçüm tamamlandıktan sonra diş geometrisi mutlaka mevcut kasnak veya üretici teknik çizimiyle doğrulanmalıdır.
Doğru ölçülmüş bir zaman kayışı, doğru kasnak eşleşmesini sağlar ve yanlış ürün siparişi, diş aşınması ve senkronizasyon problemlerinin önüne geçmeye yardımcı olur.
