Zaman kayışları, diş profiline, gövde malzemesine, üretim şekline ve kullanım amacına göre farklı çeşitlere ayrılır. Bu nedenle “zaman kayışı çeşitleri” denildiğinde yalnızca HTD, T veya AT gibi profil kodları değil; kauçuk, poliüretan, açık uçlu ve sonsuz kayış gibi farklı sınıflandırmalar da değerlendirilmelidir.
Başlıca zaman kayışı çeşitleri şu şekilde gruplandırılabilir:
Doğru kayış seçimi, yalnızca profil ismine değil profil + hatve + genişlik + uzunluk + malzeme + kullanım şekli kombinasyonuna göre yapılmalıdır.
Zaman kayışları temel olarak dört farklı başlıkta sınıflandırılabilir:
1. Diş profiline göre
T, AT, HTD, RPP, STD/STS gibi.
2. Malzemesine göre
Kauçuk veya poliüretan.
3. Üretim şekline göre
Sonsuz veya açık uçlu.
4. Kullanım şekline göre
Tek taraflı veya çift taraflı.
Bu sınıflandırmalar birbirinden bağımsız olabilir.
Örneğin bir kayış:
HTD 5M + kauçuk + sonsuz
şeklinde tanımlanabilir.
Başka bir kayış ise:
AT5 + poliüretan + açık uçlu
olabilir.
T profil, trapez diş geometrisine sahip metrik zaman kayışı sistemidir.
Yaygın çeşitleri:
şeklindedir.
Kodun içindeki sayı nominal hatveyi ifade eder.
Örneğin:
T5 → 5 mm hatve
T10 → 10 mm hatve
anlamına gelir.
T profil zaman kayışları:
gibi sistemlerde kullanılabilir.
AT profil, T profilinden farklı geliştirilmiş trapez diş geometrisine sahip zaman kayışı sistemidir.
Yaygın örnekler:
şeklindedir.
AT kayışlar özellikle hassas hareket ve lineer tahrik uygulamalarında sık tercih edilebilir.
T ve AT aynı hatve değerinde bulunabilir ancak diş geometrileri farklıdır.
Örneğin:
T5 ≠ AT5
Bu nedenle birbirlerinin kasnaklarında kullanılmamalıdır.
HTD, kavisli diş geometrisine sahip yaygın senkron kayış profilidir.
Yaygın HTD çeşitleri:
şeklindedir.
Buradaki sayı nominal hatveyi ifade eder.
HTD 3M:
zaman kayışıdır.
Küçük ve kompakt uygulamalarda kullanılabilir.
HTD 5M, 5 mm nominal hatveye sahip kavisli dişli zaman kayışıdır.
Endüstriyel uygulamalarda oldukça yaygındır.
Ancak:
HTD 5M ≠ T5 ≠ AT5
olduğu unutulmamalıdır.
HTD 8M:
sahiptir.
Orta ve yüksek güç aktarımı gereken endüstriyel sistemlerde kullanılabilir.
HTD 14M daha büyük ve yüksek yük taşıma potansiyeline sahip senkron kayış sistemlerinden biridir.
Ağır hizmet uygulamalarında değerlendirilebilir.
STD veya STS, özel kavisli diş geometrisine sahip senkron kayış ailelerinden biridir.
Üreticiye göre:
gibi seriler bulunabilir.
HTD ile görsel olarak benzer olabilir ancak diş geometrisi aynı değildir.
RPP, yuvarlatılmış/kavisli diş geometrisine sahip başka bir senkron kayış profil ailesidir.
Yaygın örnekler:
şeklindedir.
RPP kayış ile kullanılacak kasnağın da RPP profiline uygun olması gerekir.
Hayır.
İkisi de kavisli diş yapısına sahip olabilir ancak profil geometrileri farklıdır.
Üretici açıkça uyumluluk belirtmiyorsa birbirlerinin yerine kullanılmamalıdır.
MXL, klasik inç esaslı zaman kayışı profillerinden biridir.
Küçük hatveli ve hafif yük uygulamalarında kullanılabilir.
XL, 1/5 inç yani yaklaşık 5,08 mm hatveli klasik trapez zaman kayışı profilidir.
T5 ile birbirine yakın hatve değerine sahip olsa da:
XL ≠ T5
olarak değerlendirilmelidir.
L profil:
3/8 inç ≈ 9,525 mm
hatveye sahip klasik zaman kayışı sistemidir.
Eski ve mevcut endüstriyel makinelerde sık karşılaşılabilir.
H profil:
1/2 inç ≈ 12,7 mm
hatveye sahiptir.
Daha büyük güç aktarım uygulamalarında kullanılabilir.
XH ve XXH büyük hatveli klasik inç serisi zaman kayışlarıdır.
Özellikle eski ağır hizmet makinelerinde karşılaşılabilir.
Kauçuk zaman kayışı, gövdesi elastomer esaslı malzemeden üretilen senkron kayıştır.
İçerisinde:
bulunabilir.
Genel endüstriyel güç aktarımında yaygın olarak kullanılır.
Poliüretan zaman kayışı, gövdesi poliüretan malzemeden üretilen zaman kayışıdır.
Özellikle:
gibi uygulamalarda sık tercih edilir.
Çelik veya aramid kordlu çeşitleri bulunabilir.
| Özellik | Kauçuk Zaman Kayışı | Poliüretan Zaman Kayışı |
|---|---|---|
| Gövde | Elastomer/kauçuk | Poliüretan |
| Kord | Cam elyaf, aramid vb. | Çelik, aramid vb. |
| Genel güç aktarımı | Çok yaygın | Yaygın |
| Lineer hareket | Kullanılabilir | Çok yaygın |
| Açık uçlu seçenek | Ürüne bağlı | Çok yaygın |
| Aşınma davranışı | Bileşime bağlı | PU tipine bağlı |
| Kimyasal dayanım | Elastomere bağlı | PU tipine bağlı |
Sonsuz zaman kayışı, kapalı halka halinde üretilen zaman kayışıdır.
İki veya daha fazla kasnak arasında sürekli dönerek çalışır.
Yaygın kullanım alanları:
olabilir.
Açık uçlu zaman kayışı, kapalı halka olmayan uzun şerit biçimli zaman kayışıdır.
Özellikle:
uygulamalarında kullanılır.
Temel fark çalışma şeklidir.
Sonsuz kayış → Döner güç aktarımı
Açık uçlu kayış → Lineer hareket
uygulamalarında daha yaygın kullanılır.
Bazı açık uçlu zaman kayışları uçlarının birleştirilmesiyle halka haline getirilebilir.
Bu tip kayışlar ekli zaman kayışı olarak değerlendirilebilir.
Ancak ek bölgesi:
açısından gerçek sonsuz kayıştan farklı özellik gösterebilir.
Gerçek sonsuz kayış, kayışın üretim sırasında kapalı halka şeklinde oluşturulduğu tiptir.
Özellikle yüksek hız veya hassas güç aktarımında ekli kayışa göre avantaj sağlayabilir.
Standart zaman kayışlarının çoğunda dişler yalnızca bir yüzeydedir.
Kayışın:
bir tarafı dişli, diğer tarafı düz
olur.
Dişli yüzey kasnakla kavrayarak hareket aktarır.
Çift taraflı zaman kayışı, her iki yüzeyinde de diş bulunan kayıştır.
Bu tip kayışlar aynı sistemde birden fazla kasnağı farklı yönlerde tahrik etmek için kullanılabilir.
Özellikle:
olan sistemlerde kullanılabilir.
Kasnak yerleşimi ve diş profilleri doğru seçilmelidir.
Standart zaman kayışlarında dış sırt çoğunlukla düz yapıdadır.
Bu sırt:
temas edebilir.
Ancak ters bükülme sınırları üretici tarafından kontrol edilmelidir.
Bazı zaman kayışlarının dış yüzeyine:
eklenebilir.
Bu ürünler özellikle taşıma ve konveyör uygulamalarında kullanılabilir.
Poliüretan zaman kayışlarının sırt yüzeyine özel taşıma profilleri kaynaklanabilir.
Örneğin:
eklenebilir.
Bu kayışlar ürün taşıma ve konumlandırma sistemlerinde kullanılabilir.
Profil seçilirken:
dikkate alınmalıdır.
Örneğin hassas lineer hareket için AT profiller; genel güç aktarımı için HTD gibi profiller değerlendirilebilir.
Kesin seçim üretici hesaplarına göre yapılmalıdır.
T2.5, HTD 3M gibi küçük hatveli kayışlar:
için avantaj sağlayabilir.
HTD 8M, 14M veya büyük inç profiller:
için değerlendirilebilir.
Evet.
Güç kapasitesini:
birlikte belirler.
Sadece profil adına bakılarak kapasite karşılaştırması yapılmamalıdır.
Evet.
Kayışın:
maksimum çalışma hızını etkiler.
Evet.
Kauçuk ve poliüretan kayışların farklı sıcaklık aralıkları olabilir.
Ayrıca aynı kauçuk ailesindeki farklı elastomer bileşimleri de farklı performans gösterir.
Kesin sıcaklık sınırı ürün teknik föyünden alınmalıdır.
Tek bir profil veya malzeme bütün yağlı ortamlar için uygun değildir.
Kayışın:
değerlendirilmelidir.
Üreticinin kimyasal dayanım tablosu kontrol edilmelidir.
Gıda makinelerinde:
zaman kayışları tercih edilebilir.
Ancak kullanılan ürünün ilgili hijyen ve gıda temas gereksinimlerini gerçekten karşılayıp karşılamadığı üretici belgelerinden doğrulanmalıdır.
İlk olarak kayış üzerindeki kod kontrol edilmelidir.
Ardından:
belirlenir.
Örneğin:
HTD 8M
kodu profil ve hatve hakkında bilgi verir ancak tek başına kayışın kauçuk mu poliüretan mı olduğunu kesin olarak göstermeyebilir.
Pratik sıra:
En yaygın hatalar:
| Zaman Kayışı Türü | Temel Özellik | Yaygın Kullanım |
|---|---|---|
| T | Trapez diş | Genel hareket aktarımı |
| AT | Geliştirilmiş trapez | Hassas/lineer hareket |
| HTD | Kavisli diş | Endüstriyel güç aktarımı |
| STD/STS | Özel kavisli diş | Senkron tahrikler |
| RPP | Yuvarlatılmış diş | Endüstriyel tahrik |
| Kauçuk | Elastomer gövde | Genel güç aktarımı |
| Poliüretan | PU gövde | Otomasyon/lineer hareket |
| Sonsuz | Kapalı halka | Döner tahrik |
| Açık uçlu | Şerit yapı | Lineer hareket |
| Çift taraflı | İki yüzde diş | Çoklu kasnak sistemleri |
Pratik seçim sırası:
Uygulamayı belirle → Güç/torku belirle → Döner mi lineer mi karar ver → Malzemeyi seç → Diş profilini seç → Hatveyi belirle → Kasnak diş sayılarını seç → Kayış genişliğini belirle → Uzunluğu hesapla → Ortam şartlarını kontrol et
şeklinde uygulanabilir.
T, AT, HTD, STD/STS, RPP, MXL, XL, L ve H gibi farklı diş profilleri; kauçuk ve poliüretan malzemeler; açık uçlu, sonsuz ve çift taraflı yapılar bulunur.
Endüstride T, AT ve HTD profiller oldukça yaygındır.
HTD 3M, 5M, 8M ve 14M yaygın seçenekler arasındadır.
T2.5, T5, T10 ve T20 gibi profiller bulunur.
AT3, AT5, AT10 ve AT20 gibi seçenekler bulunabilir.
Temel fark gövde malzemesidir. Kord yapısı, aşınma davranışı, çevre dayanımı ve kullanım alanları da farklı olabilir.
Özellikle lineer hareket ve pozisyonlama sistemlerinde kullanılır.
Kapalı halka şeklinde iki veya daha fazla kasnak arasında döner güç aktarımı için kullanılır.
Her iki yüzünde de diş bulunan ve iki taraftan kasnak tahrik edebilen zaman kayışı türüdür.
Tek bir kayış çeşidi bütün uygulamalar için en iyi değildir. Güç, tork, hassasiyet, hız, çalışma ortamı ve kullanım şekline göre seçim yapılmalıdır.
Zaman kayışı çeşitleri, yalnızca diş profiline göre değil; malzeme, üretim şekli ve kullanım biçimine göre de sınıflandırılır.
Diş profiline göre başlıca seçenekler:
T + AT + HTD + STD/STS + RPP + İnç serileri
malzemeye göre:
Kauçuk + Poliüretan
üretim şekline göre ise:
Sonsuz + Açık uçlu
olarak özetlenebilir.
Ayrıca özel uygulamalar için çift taraflı, kaplamalı ve profilli zaman kayışları da bulunur.
Doğru seçimde:
Profil + Hatve + Malzeme + Genişlik + Uzunluk + Güç/Tork + Çalışma ortamı
birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle aynı hatve değerine sahip farklı profillerin birbirleriyle karıştırılmaması gerekir:
T5 ≠ AT5 ≠ HTD 5M
Doğru zaman kayışı çeşidi seçildiğinde sistem; güç aktarımı, senkronizasyon, hassas pozisyonlama ve çalışma ömrü açısından daha güvenilir hale gelir.
