V-kayışları doğru çalışabilmek için belirli bir gerginlik aralığında kullanılmalıdır. Kayışın fazla gevşek olması kaydırma, ısınma, ses ve güç aktarım kaybı gibi problemlere neden olabilir.
Peki V-kayışı neden gevşer?
En yaygın nedenler arasında kayışın ilk çalışma sonrası oturması, kullanım kaynaklı uzama, yanlış ilk gerginlik, motor veya gerdirme mekanizmasının hareket etmesi, kasnak aşınması, yüksek sıcaklık ve kayışın fiziksel olarak yıpranması bulunur.
Kayış sürekli gevşiyorsa yalnızca yeniden germek yerine gevşemenin temel nedeni bulunmalıdır.
V-kayışı gerginliğini kaybettiğinde kasnaklar arasında normalden daha fazla boşluk ve salınım oluşur.
Gevşek kayış;
Kasnak üzerinde kaydırabilir,
Kalkışta ses yapabilir,
Titreşebilir,
Isınabilir,
Güç aktarım kapasitesini kaybedebilir.
Aşırı gevşeklik ilerlediğinde kayış ters dönebilir veya kasnaktan çıkabilir.
V-kayışının çalışma prensibini V-Kayışı Nedir? Nasıl Çalışır? yazımızda inceleyebilirsiniz.
Bazı V-kayışı sistemlerinde yeni kayış ilk çalışma döneminde kasnak kanallarına oturabilir ve sistemde küçük bir gerginlik değişimi görülebilir.
Bu nedenle üretici tarafından ilk çalıştırma sonrasında yeniden gerginlik kontrolü tavsiye edilebilir.
Ancak yeni kayış çok kısa sürede belirgin şekilde gevşiyorsa;
İlk gerginlik yanlış yapılmış,
Motor bağlantısı hareket etmiş,
Gerdirme sistemi gevşemiş,
Yanlış kayış uzunluğu kullanılmış
olabilir.
Çalışma sırasında kayışın taşıyıcı kordları ve elastomer gövdesi tekrarlanan yükler altında çalışır.
Kayış tasarımına bağlı olarak kullanım süresince belirli bir boyutsal değişim veya oturma görülebilir.
Ancak kaliteli ve doğru seçilmiş bir V-kayışında kontrolsüz ve sürekli uzama normal kabul edilmemelidir.
Kayış sürekli uzuyor gibi görünüyorsa sistemde başka bir problem bulunabilir.
Evet.
Yeni kayış başlangıçta yeterli gerginliğe ayarlanmadıysa kısa süre içerisinde kaydırmaya başlayabilir.
Kaydırma;
Isı üretir,
Kayış yanaklarını aşındırır,
Kayışın profilini değiştirir.
Bu aşınma sonucunda kayış kasnak kanalına daha fazla gömülür ve sistem daha da gevşek görünür.
Doğru gerginlik için Kayış Gerginliği Nasıl Ayarlanır? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Evet.
Birçok kayış tahrik sisteminde gerginlik motorun veya tahrik edilen ekipmanın taban üzerinde hareket ettirilmesiyle ayarlanır.
Motor bağlantı cıvataları yeterince sıkılmamışsa veya taban hareket ediyorsa çalışma sırasında merkez mesafesi azalabilir.
Bu durumda kayış gerginliği düşer.
Sürekli yeniden gerginlik ayarı yapmak gerekiyorsa motor tabanı ve bağlantı elemanları mutlaka kontrol edilmelidir.
Evet.
Otomatik veya manuel gerdirme mekanizması bulunan sistemlerde;
Yay zayıflaması,
Gerdirme kolu boşluğu,
Ayar vidasının gevşemesi,
Gerdirme rulmanı problemi
kayış gerginliğinin korunamamasına neden olabilir.
Bu durumda problem kayıştan değil, gerdirme sisteminden kaynaklanır.
Evet.
Kayış gereğinden uzun seçildiyse gerdirme mekanizmasının ayar sınırına gelmesine rağmen yeterli gerginlik elde edilemeyebilir.
Bu durumda kayış baştan itibaren gevşek çalışır.
Doğru ölçü için V-Kayışı Ölçüsü Nasıl Alınır? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Evet.
Kayış profili kasnak kanalına uygun değilse kayış kanala olması gerekenden daha fazla gömülebilir.
Örneğin yanlış profil kullanıldığında kayışın etkin çalışma çapı değişebilir ve sistemde gerginlik kaybı varmış gibi görünebilir.
Ayrıca yanlış temas kaydırma ve aşınmayı hızlandırır.
Klasik ve dar profiller arasındaki fark için Klasik Kesitli ve İnce Kesitli V-Kayışı Arasındaki Fark yazımızı inceleyebilirsiniz.
Aşınmış V-kasnak kanalları genişleyebilir ve profilini kaybedebilir.
Kayış bu kanala normalden fazla gömülür.
Kayışın etkin çalışma çapı değiştiği için sistemde gerginlik azalabilir.
Bu nedenle yeni kayış takıldıktan kısa süre sonra gevşeme görülüyorsa kasnak kanalları da kontrol edilmelidir.
Evet.
Kayış yanakları aşındığında kesit ölçüsü küçülebilir ve kayış kasnak kanalında daha aşağıda çalışmaya başlayabilir.
Bu durum kayışın dışarıdan uzamış gibi görünmesine ve gerginliğin azalmasına neden olabilir.
Yanak aşınmasının nedenlerini V-Kayışı Neden Yanaktan Aşınır? yazımızda inceleyebilirsiniz.
Dolaylı olarak evet.
Kaydırma sırasında oluşan ısı kayış malzemesinin yaşlanmasını hızlandırabilir.
Ayrıca kaydırma kayış yanaklarında aşınmaya neden olur.
Yanaklar aşındıkça kayış kasnağa daha fazla gömülür ve gerginlik azalabilir.
Kaydırmanın nedenleri için Kayış Neden Kaydırır? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Yüksek sıcaklık kayışın elastomer yapısını ve kullanım ömrünü olumsuz etkileyebilir.
Sürekli yüksek sıcaklık altında çalışan kayışta;
Yumuşama veya sertleşme,
Boyutsal değişim,
Aşınma,
Çatlama
gibi problemler oluşabilir.
Bu değişimler gerginliğin zaman içerisinde düşmesine katkıda bulunabilir.
Aşırı yük kayış üzerinde normalden yüksek çekme kuvvetleri oluşturur.
Sistem sürekli kapasitesinin üzerinde çalışıyorsa kayış daha hızlı yorulabilir ve aşınabilir.
Ayrıca aşırı yük kaydırmaya neden olarak gerginlik kaybını dolaylı şekilde artırabilir.
Sık dur-kalk yapan veya yüksek kalkış torkuna sahip sistemlerde kayış ani kuvvet değişimlerine maruz kalır.
Bu durum;
Kayışın oturmasını,
Bağlantıların hareket etmesini,
Kaydırmayı,
Aşınmayı
hızlandırabilir.
Özellikle motor tabanı yeterince sabit değilse ani kalkışlar kayış gerginliğinin kısa sürede düşmesine neden olabilir.
Hizasızlık doğrudan kayışın boyunu uzatmaz.
Ancak kayışın yanaklarını ve kenarlarını düzensiz şekilde aşındırabilir.
Aşınan kayış kasnak kanalına daha fazla gömülerek zaman içerisinde gevşek hale gelebilir.
Hizalama problemleri için Kayış ve Kasnak Hizalama Hataları yazımızı inceleyebilirsiniz.
Evet.
Rulmanlarda aşırı boşluk varsa mil çalışma sırasında hareket edebilir.
Kasnak merkezinin konumu değiştiğinde kasnaklar arasındaki gerçek merkez mesafesi de değişebilir.
Bu durum kayış gerginliğinin çalışma sırasında sürekli dalgalanmasına neden olabilir.
Eğilmiş mil üzerindeki kasnak dönme sırasında yalpalayabilir.
Bu durumda kayış her dönüşte bir miktar gerilip gevşeyebilir.
Sistem dururken gerginlik normal görünse bile çalışırken titreşim ve gerginlik dalgalanması meydana gelebilir.
Evet.
Eksantrik veya salgılı dönen kasnakta etkin yarıçap her dönüşte değişir.
Bu nedenle kayışın gerginliği periyodik olarak artıp azalabilir.
Bu durum kayışta titreşim, ses ve erken aşınma oluşturabilir.
Birden fazla kayış paralel çalışıyorsa tüm kayışların çalışma uzunlukları birbirine uygun olmalıdır.
Kayışlardan biri;
Daha eski,
Daha fazla aşınmış,
Farklı marka veya toleransta,
Farklı nominal uzunlukta
ise diğerlerinden daha gevşek kalabilir.
Bu durumda yük eşit dağılmaz.
Eski kayış uzun süre çalıştığı için yeni kayıştan farklı bir çalışma uzunluğuna sahip olabilir.
Yeni kayış daha sıkı, eski kayış daha gevşek kalabilir.
Bu durum çoklu sistemlerde yük dağılımını bozar.
Üretici kayışların set halinde değiştirilmesini öneriyorsa bu tavsiyeye uyulmalıdır.
İleri seviyede çatlamış veya yapısal olarak yorulmuş kayışın kesit bütünlüğü bozulabilir.
Aşınma ve deformasyon arttıkça kayış doğru gerginliği koruyamayabilir.
Çatlama nedenleri için V-Kayışı Neden Çatlar? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Yeni kayışın kısa süre içerisinde hafif bir ilk oturma göstermesi bazı sistemlerde mümkün olabilir.
Ancak belirgin gevşeme varsa şu noktalar kontrol edilmelidir:
İlk gerginlik doğru yapıldı mı?
Kayış doğru uzunlukta mı?
Motor tabanı hareket ediyor mu?
Ayar cıvataları gevşiyor mu?
Kasnaklar aşınmış mı?
Kayış doğru profile mi sahip?
Gerdirme mekanizması sağlam mı?
Sadece tekrar sıkıp çalıştırmak problem tekrar ediyorsa yeterli değildir.
Sürekli gerginlik kaybı varsa sistematik kontrol yapılmalıdır.
Profil ve uzunluk doğrulanır.
Üreticinin tavsiye ettiği yöntemle gerçek gerginlik kontrol edilir.
Bağlantıların hareket edip etmediği incelenir.
Aşınma ve profil bozukluğu aranır.
Hizasızlığın kayışı aşındırıp aşındırmadığı değerlendirilir.
Boşluk veya salgı bulunup bulunmadığı incelenir.
Gevşek V-kayışı;
Kaydırabilir,
Ses yapabilir,
Aşırı ısınabilir,
Yanaklardan aşınabilir,
Titreşim yapabilir,
Ters dönebilir,
Kasnaktan çıkabilir.
Bu nedenle gevşek kayış yalnızca performans problemi değil, başka arızaların başlangıcı da olabilir.
Kayışın kasnaktan çıkmasının nedenleri için V-Kayışı Kasnaktan Neden Çıkar? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Bütün V-kayışları için kullanılabilecek tek bir “şu kadar bastırınca şu kadar çökmeli” değeri yoktur.
Doğru gerginlik;
Kayış profiline,
Kayış uzunluğuna,
Kasnak çaplarına,
Aktarılan güce,
Üretici tasarımına
göre değişir.
En doğru yöntem, kayış veya makine üreticisinin gerginlik değerlerini kullanmaktır.
Önce neden gevşediği değerlendirilmelidir.
Normal ilk oturma söz konusuysa üretici prosedürüne göre yeniden gerginlik ayarı yapılabilir.
Ancak kayış sürekli gevşiyorsa tekrar tekrar sıkmak;
Aşınmış kasnağı,
Gevşeyen motor tabanını,
Yanlış kayış ölçüsünü,
Gerdirme arızasını
gizleyebilir.
Bütün uygulamalar için belirli bir yeniden gerdirme sayısı bulunmaz.
Ancak aynı kayış kısa aralıklarla sürekli ayar gerektiriyorsa bu normal bir bakım durumu olarak kabul edilmemelidir.
Kayışın ve sistemin temel arıza nedeni araştırılmalıdır.
Her gevşeyen kayış hemen değiştirilmek zorunda değildir.
Kayış;
Fiziksel olarak sağlamsa,
Doğru ölçüdeyse,
Aşınması sınırlıysa
gerginlik yeniden ayarlanabilir.
Ancak kayış ciddi şekilde aşınmış, çatlamış, profilini kaybetmiş veya gerginliği sürekli koruyamıyorsa değişim değerlendirilmelidir.
Kayış değişim kriterleri için Kayış Ne Zaman Değiştirilmelidir? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Kayışın gerginliğini daha uzun süre koruyabilmesi için:
Doğru profil ve uzunluk seçilmelidir.
İlk gerginlik doğru uygulanmalıdır.
Motor ve gerdirme bağlantıları sağlam olmalıdır.
Kasnak kanalları aşınmış olmamalıdır.
Kasnak hizası doğru yapılmalıdır.
Kaydırma önlenmelidir.
Aşırı sıcaklık ve yükten kaçınılmalıdır.
Periyodik gerginlik kontrolü yapılmalıdır.
| Belirti | Olası Neden |
|---|---|
| Yeni kayış kısa sürede gevşiyor | İlk oturma / düşük ilk gerginlik |
| Kayış sürekli yeniden ayar istiyor | Motor tabanı / gerdirme sistemi |
| Kayış kanala fazla gömülüyor | Aşınmış kasnak / yanlış profil |
| Kayış gevşek ve parlak | Kaydırma |
| Tek kayış diğerlerinden gevşek | Farklı uzunluk / aşınma |
| Gerginlik çalışırken değişiyor | Kasnak salgısı / rulman boşluğu |
| Kayış aşındıkça gevşiyor | Yanak aşınması |
| Kayış sıcak ve gevşek | Kaydırma / aşırı yük |
Kayışın ilk oturması, aşınması, yanlış ilk gerginlik, motor veya gerdirme sisteminin hareket etmesi, aşınmış kasnak ve yanlış kayış ölçüsü gevşemeye neden olabilir.
İlk çalışma sonrası belirli bir oturma olabilir. Ancak ciddi gevşemede ilk gerginlik, kayış uzunluğu ve motor bağlantıları kontrol edilmelidir.
Kayış kullanım sırasında belirli boyutsal değişimler gösterebilir. Fakat sürekli ve aşırı gerginlik kaybı normal değildir.
Evet. Genişlemiş kasnak kanalı kayışın daha fazla gömülmesine ve gerginliğin azalmasına neden olabilir.
Evet. Yetersiz gerginlik V-kayışında kaydırmanın en yaygın nedenlerinden biridir.
Hayır. Aşırı gerginlik kayış, rulman ve millere zarar verebilir.
Kayış ölçüsü, kasnaklar, motor tabanı, gerdirme mekanizması, hizalama, rulman ve miller birlikte kontrol edilmelidir.
Kayışın aşınma ve hasar durumuna bağlıdır. Sağlam kayış yeniden gerilebilir; ciddi aşınmış veya gerginliği koruyamayan kayış değiştirilmelidir.
V-kayışının gevşemesi, yalnızca kayışın uzamasından kaynaklanan bir problem değildir.
En yaygın nedenler:
Yanlış ilk gerginlik,
Kayışın ilk çalışma sonrası oturması,
Yanlış uzunluk,
Aşınmış kasnak,
Motor veya gerdirme sisteminin hareket etmesi,
Kayış yanaklarının aşınması,
Yüksek sıcaklık ve kaydırma
olarak sıralanabilir.
Kayış sürekli gevşiyorsa yalnızca yeniden germek kalıcı çözüm olmayabilir.
Kayışın profili ve uzunluğu, kasnak kanalları, motor tabanı, gerdirme sistemi, hizalama ve rulman-mil sistemi birlikte kontrol edilmelidir.
Doğru seçilmiş, doğru monte edilmiş ve uygun gerginlikte çalışan bir V-kayışı gerginliğini kararlı şekilde korumalı ve kısa aralıklarla sürekli ayar gerektirmemelidir.
