V-kayışları normal çalışma sırasında kasnak kanalları içerisinde kararlı şekilde hareket etmelidir. Ancak bazı sistemlerde kayışın kanaldan yükselmesi, yana kayması veya tamamen kasnaktan çıkması görülebilir.
Peki V-kayışı kasnaktan neden çıkar?
En yaygın nedenler arasında kasnak hizasızlığı, yetersiz kayış gerginliği, yanlış kayış profili veya uzunluğu, aşınmış kasnak kanalları, kasnak salgısı, titreşim, rulman boşluğu ve hatalı montaj bulunur.
Kayışın kasnaktan çıkması çoğu zaman yalnızca kayışla ilgili bir problem değildir. Kayış-kasnak sisteminin tamamının kontrol edilmesi gerekir.
Normal çalışan V-kayışı kasnağın V biçimli kanalında yan yüzeyleriyle temas ederek ilerler.
Kayışın çalışma sırasında kanalın üstüne doğru yükselmesi ve sonunda kasnağın dışına çıkması kayış atması olarak da ifade edilir.
Bu durum;
Kayışın aniden güç aktaramamasına,
Makinenin durmasına,
Kayışın hasar görmesine,
Çevredeki parçalara zarar vermesine
neden olabilir.
V-kayışının nasıl çalıştığını V-Kayışı Nedir? Nasıl Çalışır? yazımızda inceleyebilirsiniz.
Evet. En önemli nedenlerden biridir.
Tahrik eden ve tahrik edilen kasnaklar aynı çalışma düzleminde değilse kayış bir kasnaktan diğerine geçerken yana doğru zorlanır.
Bu durumda kayış;
Kanalın bir kenarına tırmanabilir,
Kenardan aşınabilir,
Yan yatabilir,
Sonunda kasnaktan çıkabilir.
Özellikle ciddi açısal hizasızlıklarda kayış her dönüşte yana doğru itilerek kanaldan uzaklaşabilir.
Detaylı bilgi için Kayış ve Kasnak Hizalama Hataları yazımızı inceleyebilirsiniz.
Evet.
Kayışın yeterli gerginliğe sahip olmaması, kasnak kanalında stabil çalışmasını engelleyebilir.
Gevşek kayış;
Salınım yapabilir,
Titreşebilir,
Kasnağa giriş açısını kaybedebilir,
Kanalın üzerine tırmanabilir.
Özellikle ani hız değişimlerinde veya darbeli yüklerde gevşek kayışın kasnaktan çıkma riski artabilir.
Doğru gerginlik için Kayış Gerginliği Nasıl Ayarlanır? yazımızdan yararlanabilirsiniz.
Hayır.
Kayışı gereğinden fazla germek sorunun temel nedenini ortadan kaldırmaz.
Aşırı gerginlik;
Rulmanlara fazla yük bindirebilir,
Millerin esnemesine katkıda bulunabilir,
Kasnak hizasını çalışma sırasında bozabilir,
Kayış kordlarını aşırı zorlayabilir.
Bu nedenle kayışın çıkması durumunda çözüm olarak kayışı mümkün olduğunca sıkmak doğru değildir.
Evet.
Kayış profili ile kasnak kanalı birbirine uygun değilse kayış doğru çalışma konumunda duramaz.
Örneğin:
A yerine SPA,
B yerine SPB,
C yerine SPC
kullanılması kayışın kanala hatalı oturmasına neden olabilir.
Kayış fiziksel olarak kasnağa takılabiliyor olsa bile çalışma sırasında stabil olmayabilir.
Klasik ve dar profiller arasındaki fark için Klasik Kesitli ve İnce Kesitli V-Kayışı Arasındaki Fark yazımızı inceleyebilirsiniz.
Evet.
Kayış gereğinden uzun olduğunda gerdirme sistemi yeterli gerginliği sağlayamayabilir.
Bu durumda kayış gevşek çalışır ve kasnaktan çıkmaya daha yatkın hale gelir.
Gereğinden kısa kayış ise aşırı gerginliğe ve sistem elemanlarında zorlanmaya neden olabilir.
Doğru ölçüm için V-Kayışı Ölçüsü Nasıl Alınır? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Evet.
V-kasnak kanalları uzun süreli kullanım sonucunda aşınabilir.
Kanal genişlediğinde veya profilini kaybettiğinde kayışa yeterli yan destek sağlanamayabilir.
Kayış;
Kanal içerisinde fazla hareket edebilir,
Daha fazla gömülebilir,
Bir kenara doğru kayabilir,
Kanalın dışına tırmanabilir.
Yeni kayış takmadan önce kasnak kanallarının kontrol edilmesi bu nedenle önemlidir.
Kasnak kanalında;
Çapak,
Darbe izi,
Kırık,
Keskin kenar,
Düzensiz aşınma
bulunması kayışın hareketini bozabilir.
Özellikle tek bir kanalda sürekli kayış atması yaşanıyorsa o kasnak kanalında lokal hasar bulunma ihtimali değerlendirilmelidir.
Evet.
Kasnak merkezden kaçık, eğri veya hatalı monte edilmişse dönme sırasında yalpalayabilir.
Bu durum kayışı her turda yana ve yukarı doğru zorlayabilir.
Kasnak salgısı;
Eğilmiş milden,
Hasarlı kasnaktan,
Yanlış montajdan,
Gevşek göbek bağlantısından
kaynaklanabilir.
Belirgin yalpalama varsa kasnağın ve milin ayrıca kontrol edilmesi gerekir.
Evet.
Eğilmiş mil üzerindeki kasnak tam düzlemde dönmez.
Her turda kasnağın açısı değişir ve kayış sürekli yön değiştirmek zorunda kalır.
Bu durum kayışın kanal kenarına tırmanmasına ve dışarı çıkmasına neden olabilir.
Aşınmış veya hasarlı rulmanlar milde radyal ya da açısal hareket oluşturabilir.
Mil hareket ettiğinde kasnağın hizası çalışma sırasında sürekli değişir.
Bu dinamik hizasızlık, makine dururken fark edilmeyebilir ancak sistem çalışırken kayışı kasnaktan dışarı yönlendirebilir.
Bu nedenle sürekli kayış atan makinelerde rulman boşlukları da kontrol edilmelidir.
Aşırı titreşim kayışın kanalda stabil ilerlemesini engelleyebilir.
Titreşimin nedeni;
Kasnak balanssızlığı,
Mil eğriliği,
Rulman arızası,
Gevşek makine bağlantıları,
Darbeli yükler,
Kayış rezonansı
olabilir.
Özellikle uzun merkez mesafesine sahip sistemlerde kayışın serbest açıklığı daha fazla salınım yapabilir.
Kasnaklar arasındaki mesafe fazla olduğunda kayışın serbest çalışan bölümü uzar.
Bu durum kayışın:
Titreşmesine,
Burulmasına,
Yan hareket yapmasına
daha fazla imkân verebilir.
Doğru tasarım yapılmadığında uzun merkez mesafesi kayışın kasnağa girişini kararsız hale getirebilir.
Evet.
Kayış kanal içerisinde yan yatmış veya kendi ekseni etrafında dönmüşse normal V profiliyle çalışmaz.
Bu durumda kanalın dışına çıkması çok daha kolay hale gelir.
Kayışın ters dönmesinin nedenlerini V-Kayışı Neden Ters Döner? yazımızda ayrıntılı olarak inceleyebilirsiniz.
Darbeli yükler veya ani devir değişimleri kayıştaki çekme kuvvetini kısa sürede değiştirebilir.
Özellikle kayış zaten gevşekse ani yük değişimi sırasında serbest açıklıkta büyük salınımlar oluşabilir.
Bu durum kayışın kasnağın kenarına tırmanmasına neden olabilir.
Darbeli çalışan makinelerde doğru kayış profili ve uygun gerginlik özellikle önemlidir.
Yüksek kalkış torkuna sahip sistemlerde gevşek veya yanlış seçilmiş kayışlar ilk hareket sırasında ani şekilde gerilebilir.
Kayışın bir tarafında büyük kuvvet oluşurken gevşek tarafta salınım meydana gelebilir.
Bu durum özellikle hizalama problemi de varsa kayış atmasına katkıda bulunabilir.
Birden fazla V-kayışının paralel çalıştığı sistemlerde yalnızca bir kayış kasnaktan çıkıyorsa şu noktalar kontrol edilmelidir:
İlgili kasnak kanalı aşınmış mı?
Kayış diğerlerinden farklı uzunlukta mı?
Kayış profili aynı mı?
Kayış diğerlerinden daha fazla aşınmış mı?
Kanal üzerinde hasar var mı?
Kayış gerginliği eşit mi?
Çoklu kayış sisteminde bütün kayışların mümkün olduğunca dengeli yük paylaşması gerekir.
Eski kayış zaman içerisinde uzamış ve kesit olarak aşınmış olabilir.
Yeni kayış ise nominal ölçüsüne daha yakındır.
Aynı sistemde kullanıldıklarında gerginlik ve yük paylaşımı farklılaşabilir.
Bu durum özellikle çoklu sistemlerde:
Titreşim,
Dengesiz yük,
Kayışlardan birinin kanaldan yükselmesi
gibi problemlere neden olabilir.
Üreticinin takım halinde değişim tavsiyesi varsa buna uyulmalıdır.
Evet.
Kasnak;
Yanlış profil,
Yanlış kanal ölçüsü,
Uygun olmayan çap
özelliklerine sahipse kayışın çalışması bozulabilir.
Kayışın kasnak kanalında doğru geometrik konumda çalışması gerekir.
Doğru kasnak seçimi için Kayışlarda Doğru Kasnak Seçimi yazımızı inceleyebilirsiniz.
V-kayışı tornavida veya benzeri aletlerle zorlanarak kasnağa geçirilmemelidir.
Bu işlem;
Kayış kordlarına zarar verebilir,
Kayışı burabilir,
Kasnak kenarını hasarlayabilir.
Hasarlı veya burulmuş kayış çalışma sırasında kasnak üzerinde stabil ilerlemeyebilir.
Kayış muhafazasının veya yakındaki başka bir parçanın kayışa temas etmesi de kayışı yana doğru itebilir.
Özellikle makine titreşim yaptığında normalde temas etmeyen iki parça birbirine değebilir.
Bu nedenle kayış atması yaşandığında kayışın çevresinde herhangi bir mekanik temas bulunup bulunmadığı da kontrol edilmelidir.
Kayışı doğrudan tekrar kasnağa takıp makineyi çalıştırmak yerine neden çıktığı araştırılmalıdır.
Genel kontrol sırası şöyle olabilir:
Kayışın hasarı kontrol edilir.
Doğru profil olduğu doğrulanır.
Kayış uzunluğu kontrol edilir.
Kasnak kanalları incelenir.
Kasnak hizası ölçülür.
Kasnak salgısı kontrol edilir.
Rulman ve miller incelenir.
Gerginlik doğru değere ayarlanır.
Sistem titreşim açısından kontrol edilir.
Deneme çalışması yapılarak kayışın hareketi izlenir.
Kayışın fiziksel durumu kontrol edilmelidir.
Şu hasarlar varsa kayışın değiştirilmesi değerlendirilmelidir:
Yanaklarda ezilme
Kord hasarı
Kenar liflenmesi
Derin kesik
Kalıcı burulma
Çatlak
Profil deformasyonu
Kayış değişim kriterleri için Kayış Ne Zaman Değiştirilmelidir? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Kayış atmasını önlemek için:
Doğru profil kullanılmalıdır.
Doğru uzunluk seçilmelidir.
Kasnak hizası düzgün olmalıdır.
Kayış uygun gerginlikte çalışmalıdır.
Kasnak kanalları aşınmış olmamalıdır.
Kasnak salgısı giderilmelidir.
Rulman ve millerde aşırı boşluk olmamalıdır.
Aşırı titreşim giderilmelidir.
Çoklu sistemlerde uyumlu kayışlar kullanılmalıdır.
Kayış doğru yöntemle monte edilmelidir.
Her zaman değil.
Yeni ve doğru ölçüde bir kayış kısa süre içerisinde tekrar kasnaktan çıkıyorsa sistemsel problem ihtimali yüksektir.
Özellikle:
Kasnak hizası,
Kasnak kanalları,
Kasnak salgısı,
Mil eğriliği,
Rulman boşluğu
kontrol edilmelidir.
Sürekli yeni kayış takmak temel arızayı çözmez.
Hayır.
Kayışın kasnaktan çıkmasını önlemek amacıyla farklı veya daha dar profil kullanmak doğru değildir.
Kayış mutlaka kasnağın tasarlandığı profile uygun olmalıdır.
Yanlış profil başlangıçta daha iyi oturuyor gibi görünse bile kısa sürede kayma, aşınma veya kasnaktan çıkma problemi oluşturabilir.
Normal V-kayışı kasnaklarında kayışı sürekli kanal içerisinde tutmak için sonradan mekanik bir engel eklemek temel sorunu çözmeyebilir.
Kayış doğru profil, hizalama ve gerginlikle çalışıyorsa normalde kanal içinde stabil kalmalıdır.
Kayışın sürekli dışarı çıkması durumunda öncelikle neden dışarı yönlendirildiği belirlenmelidir.
| Belirti | Olası Neden |
|---|---|
| Kayış sürekli aynı tarafa çıkıyor | Kasnak hizasızlığı |
| Kalkışta kayış atıyor | Gevşeklik / ani yük |
| Tek kanaldaki kayış çıkıyor | Kanal aşınması veya hasarı |
| Kayış önce yan yatıp sonra çıkıyor | Hizasızlık / gevşeklik |
| Yeni kayış hemen çıkıyor | Yanlış profil veya sistem problemi |
| Kayış titreşerek çıkıyor | Rulman, mil veya balans problemi |
| Çoklu sistemde tek kayış atıyor | Farklı uzunluk veya kanal problemi |
| Kayış kanalın dibine gömülüyor | Yanlış profil / aşınmış kasnak |
En yaygın nedenler hizasız kasnaklar, gevşek kayış, yanlış profil veya uzunluk, aşınmış kasnak kanalları, titreşim ve rulman-mil problemleridir.
Evet. Yetersiz gerginlik kayışın titreşmesine ve kanalın üzerine tırmanmasına neden olabilir.
Evet. Hizasızlık kayışı sürekli yana doğru zorlayarak kasnağın dışına yönlendirebilir.
Yanlış ölçü veya profil kullanılmasının yanında aşınmış kasnak, hizasızlık, rulman boşluğu veya kasnak salgısı gibi sistemsel nedenler bulunabilir.
Önce kayış hasar açısından kontrol edilmelidir. Sorunun nedeni bulunmadan yalnızca tekrar takılması problemin tekrarlamasına neden olabilir.
Aşırı gerginlik genellikle doğrudan temel neden değildir ancak rulman ve milleri zorlayarak hizalama problemlerine katkıda bulunabilir.
Bu belirti özellikle kasnak hizasızlığı, eğilmiş mil veya kasnak salgısı açısından kontrol edilmelidir.
Doğru kayış profili ve uzunluğu kullanılmalı; kasnak hizası, gerginlik, kasnak aşınması, mil, rulman ve titreşim kontrol edilmelidir.
V-kayışının kasnaktan çıkması, genellikle kayışın kanalda doğru ve stabil şekilde çalışmasını engelleyen bir problemin sonucudur.
En sık karşılaşılan nedenler:
Kasnak hizasızlığı
Yetersiz kayış gerginliği
Yanlış profil veya uzunluk
Aşınmış kasnak kanalları
Kasnak salgısı
Mil veya rulman problemleri
Aşırı titreşim
olarak sıralanabilir.
Kayış sürekli kasnaktan çıkıyorsa yalnızca kayışı yenilemek kalıcı çözüm olmayabilir.
Kayış, kasnak, hizalama, gerginlik, rulmanlar ve miller birlikte kontrol edilerek kayışın neden yana doğru hareket ettiği bulunmalıdır.
Doğru seçilmiş ve doğru ayarlanmış bir V-kayışı normal çalışma koşullarında kasnak kanalları içerisinde kararlı şekilde hareket etmeli ve kasnaktan çıkmamalıdır.
