Toz Keçesi Ölçüsü Nasıl Alınır?

Toz keçesi ölçüsü, doğru yedek parçanın seçilebilmesi için mil veya piston kolu çapı, keçe yuvası çapı ve keçe genişliği gibi temel ölçülerin belirlenmesiyle alınır. Ancak toz keçelerinde profil ve montaj yapısı üründen ürüne değişebildiği için yalnızca eski keçenin dış çapını ölçmek çoğu zaman yeterli değildir.

Özellikle hidrolik silindirlerde kullanılan sıyırıcı veya wiper keçelerde, eski parça zaman içerisinde aşınmış, sertleşmiş veya deforme olmuş olabilir. Bu nedenle mümkün olduğunda yalnızca eski keçe değil, piston kolu ve keçe yuvası da ölçülmelidir.

Doğru ölçüm yapılması; keçenin yüzeye uygun baskıyla temas etmesi, kirleticileri etkili şekilde sıyırması ve yuvasında güvenli şekilde durması açısından önemlidir.

Toz Keçesinde Hangi Ölçüler Alınır?

Toz keçesinin tipine göre ölçülendirme değişebilmekle birlikte temel olarak şu ölçüler kullanılır:

• Mil veya piston kolu çapı (d)
• Keçe yuvası veya dış çap (D)
• Keçe genişliği / yüksekliği (b veya H)
• Gerekirse yuva derinliği
• Keçe dudak geometrisi
• Montaj profili

Birçok standart keçe ölçüsü genel olarak:

İç Çap × Dış Çap × Genişlik

şeklinde ifade edilir.

Örneğin:

30 × 40 × 7 mm

şeklindeki bir ölçü, ürün standardına bağlı olmak kaydıyla 30 mm mil çapı, 40 mm dış veya yuva çapı ve 7 mm keçe genişliğini ifade edebilir.

Ancak özellikle hidrolik wiper profillerinde katalog ölçülendirmesi farklı olabileceğinden üretici teknik çizimi kontrol edilmelidir.

Toz Keçesi Ölçmek İçin Hangi Alet Kullanılır?

Toz keçesi ölçümünde en pratik ölçüm aleti kumpastır.

Kumpas ile;

• Piston kolu çapı,
• Mil çapı,
• Keçe dış çapı,
• Yuva çapı,
• Keçe genişliği,
• Yuva derinliği

ölçülebilir.

Daha yüksek hassasiyet gereken mil ölçümlerinde mikrometre de kullanılabilir.

Özellikle küçük ölçü farklarının önemli olduğu uygulamalarda cetvel veya mezura ile ölçüm yapılması uygun değildir.

Piston Kolu Çapı Nasıl Ölçülür?

Hidrolik toz keçesi seçiminde en önemli ölçülerden biri piston kolu çapıdır.

Ölçüm için piston kolunun temiz ve hasarsız bir bölgesi seçilir. Kumpas piston koluna dik şekilde yerleştirilerek çap ölçülür.

Örneğin ölçüm:

39,98 – 40,00 mm

civarında çıkıyorsa nominal piston kolu çapı büyük olasılıkla 40 mm olabilir.

Ancak kesin parça seçiminde ekipmanın teknik verileri ve keçe üreticisinin toleransları dikkate alınmalıdır.

Piston Kolu Neden Birkaç Noktadan Ölçülmelidir?

Piston kolunun yalnızca tek noktadan ölçülmesi bazı durumlarda yanıltıcı olabilir.

Yüzey;

• Aşınmış,
• Ovalleşmiş,
• Çizilmiş,
• Kaplaması zarar görmüş

olabilir.

Bu nedenle mümkünse piston kolu birkaç farklı noktadan ve farklı yönlerden ölçülmelidir.

Ölçüler arasında belirgin fark varsa yüzey aşınması veya geometrik bozukluk bulunabilir.

Bu durumda yalnızca yeni toz keçesi takılması sorunu çözmeyebilir.

Döner Mil Çapı Nasıl Ölçülür?

Döner mil uygulamalarında da benzer yöntem kullanılır.

Mil yüzeyi temizlendikten sonra kumpas veya mikrometre ile çap ölçülür.

Ölçüm sırasında;

• Aşınma izi,
• Pas,
• Çizik,
• Ovalleşme

olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Toz keçesinin çalışacağı temas bölgesindeki yüzey durumu özellikle önemlidir.

Toz Keçesi İç Çapı Nasıl Ölçülür?

Sökülen eski toz keçesinin iç çapı kumpasın iç ölçüm çeneleriyle yaklaşık olarak belirlenebilir.

Ancak burada önemli bir nokta vardır:

Keçenin dudağından alınan ölçü doğrudan nominal mil çapını göstermeyebilir.

Keçe dudağı çalışma sırasında yüzeye belirli bir baskı uygulayacak şekilde tasarlanmış olabilir. Ayrıca eski keçe aşınmış veya deforme olmuş olabilir.

Bu nedenle yedek keçe seçiminde mümkünse gerçek mil veya piston kolu çapı esas alınmalıdır.

Toz Keçesi Dış Çapı Nasıl Ölçülür?

Sökülen keçenin dış çapı kumpasın dış ölçüm çeneleri kullanılarak ölçülebilir.

Kumpas keçe gövdesinin en geniş dış yüzeyine yerleştirilir.

Ancak kauçuk dış yüzeyli keçelerde fazla baskı uygulanmamalıdır. Kumpas çeneleri elastomer yüzeyi sıkıştırırsa ölçüm olduğundan küçük çıkabilir.

Metal kasalı keçelerde dış çap daha kolay ve tekrarlanabilir şekilde ölçülebilir.

Keçe Yuvası Çapı Nasıl Ölçülür?

Eski keçeyi ölçmekten daha güvenilir yöntemlerden biri keçenin takıldığı yuvayı ölçmektir.

Kumpasın iç ölçüm çeneleri yuva içerisine yerleştirilir ve çap belirlenir.

Yuva;

• Temiz,
• Çapaksız,
• Yağ ve kirden arındırılmış

olmalıdır.

Mümkünse birkaç farklı yönden ölçüm alınmalıdır.

Örneğin bir yönde 50,00 mm, diğer yönde belirgin şekilde farklı bir değer ölçülüyorsa yuva deformasyonu araştırılmalıdır.

Toz Keçesi Genişliği Nasıl Ölçülür?

Keçenin eksenel yöndeki toplam kalınlığı veya yüksekliği kumpas kullanılarak ölçülebilir.

Bu değer genellikle keçe ölçüsündeki üçüncü değerlerden biridir.

Örneğin:

40 × 50 × 7 mm

ölçüsündeki 7 mm, ilgili ürünün katalog sistemine bağlı olarak keçe genişliğini veya yüksekliğini ifade edebilir.

Keçe deforme olmuşsa eski parçadan alınan genişlik ölçüsü de yanıltıcı olabilir.

Bu durumda yuva derinliği kontrol edilmelidir.

Keçe Yuvası Derinliği Nasıl Ölçülür?

Kumpasın derinlik çubuğu kullanılarak keçe yuvasının derinliği ölçülebilir.

Bu ölçü özellikle;

• Hidrolik wiper keçelerde,
• Kanal içerisine oturan profillerde,
• Özel geometrili sıyırıcı keçelerde

önemlidir.

Keçe çok yüksek olursa yuvasına tam oturmayabilir. Çok kısa veya yanlış profilde bir keçe ise olması gereken konumda çalışmayabilir.

Eski Toz Keçesinden Ölçü Alınabilir mi?

Evet, ancak eski keçe tek başına kesin referans kabul edilmemelidir.

Kullanılmış bir keçe;

• Aşınmış,
• Şişmiş,
• Sertleşmiş,
• Ezilmiş,
• Kalıcı olarak deforme olmuş

olabilir.

Örneğin kimyasal uyumsuzluk nedeniyle şişmiş NBR keçenin dış çapını ölçmek, orijinal ölçü hakkında yanlış sonuç verebilir.

Bu nedenle mümkünse üç kaynak birlikte değerlendirilmelidir:

1. Eski keçe üzerindeki kod
2. Makine üzerindeki mil ve yuva ölçüleri
3. Üretici katalog bilgileri

Toz Keçesi Üzerindeki Kod Nasıl Okunur?

Bazı toz keçelerinin üzerinde;

• Üretici adı,
• Profil kodu,
• Malzeme kodu,
• Ölçü

bulunabilir.

Keçe üzerinde okunabilir bir kod varsa önce bu kod kaydedilmelidir.

Örneğin yalnızca ölçü değil, profil kodunun da bilinmesi önemlidir. Çünkü aynı nominal ölçülerde fakat farklı dudak geometrisine sahip birden fazla toz keçesi bulunabilir.

Bu nedenle eski keçe sökülürken üzerindeki yazılar temizlenmeden önce kontrol edilmelidir.

Toz Keçesinde Profil Neden Ölçü Kadar Önemlidir?

İki toz keçesi aynı iç ve dış çapa sahip olsa bile aynı ürün olmayabilir.

Aralarında;

• Dudak açısı,
• Dudak sayısı,
• Gövde geometrisi,
• Montaj kanalı,
• Metal destek,
• Malzeme

farkı bulunabilir.

Örneğin 40 × 50 mm ölçülerinde iki farklı sıyırıcı keçe aynı piston koluna uygun görünmesine rağmen yuva profilleri farklı olabilir.

Bu nedenle sadece “40'lık toz keçesi” şeklinde seçim yapmak doğru değildir.

Hidrolik Toz Keçesi Ölçüsü Nasıl Alınır?

Hidrolik silindirde toz keçesi ölçüsü belirlenirken şu sıra izlenebilir:

1. Piston kolu temizlenir.
2. Piston kolu çapı ölçülür.
3. Eski toz keçesi dikkatli şekilde sökülür.
4. Keçe üzerindeki kodlar kaydedilir.
5. Keçe yuvası temizlenir.
6. Yuva çapı ölçülür.
7. Yuva genişliği ve derinliği ölçülür.
8. Eski keçenin dış ölçüleri kontrol edilir.
9. Keçe profilinin şekli belirlenir.
10. Ölçüler üretici kataloğuyla karşılaştırılır.

Bu yöntem yalnızca eski keçeyi ölçmeye göre daha güvenilir sonuç verir.

Sıyırıcı Keçe Ölçüsü Nasıl Alınır?

Sıyırıcı veya wiper keçelerde özellikle piston kolu çapı ve montaj kanalı ölçüleri önemlidir.

Bazı sıyırıcılar açık yuvalara, bazıları kapalı kanallara, bazıları ise pres geçme şeklinde monte edilir.

Bu nedenle ölçüm sırasında;

• Rod çapı,
• Kanal çapı,
• Kanal genişliği,
• Kanal derinliği

belirlenmelidir.

Ardından uygun profil seçilmelidir.

Metal Kasalı Toz Keçesi Nasıl Ölçülür?

Metal kasalı toz keçelerinde temel olarak;

• Mil çapı,
• Metal dış çap,
• Toplam genişlik

ölçülür.

Metal dış gövde elastomer kadar kolay deforme olmadığı için eski keçeden dış çap ölçümü daha güvenilir olabilir.

Ancak yine de yuva çapının kontrol edilmesi faydalıdır.

Kauçuk Toz Keçesi Nasıl Ölçülür?

Tamamen elastomer yapılı keçelerde ölçüm daha dikkatli yapılmalıdır.

Kumpasın fazla sıkılması kauçuğu deforme ederek yanlış ölçü oluşturabilir.

Özellikle;

• İç çap,
• Dış çap,
• Dudak geometrisi

ölçülürken düşük ölçüm kuvveti uygulanmalıdır.

Eski kauçuk keçe şişmiş veya sertleşmişse yuva ölçüleri daha güvenilir referans olabilir.

Toz Keçesi Ölçerken Mil Yüzeyi Kontrol Edilmeli midir?

Evet. Ölçüm yalnızca yeni keçeyi belirlemek için değil, mevcut sistemin durumunu değerlendirmek için de fırsattır.

Mil veya piston kolunda;

• Çizik,
• Pas,
• Çukur,
• Kaplama kaybı,
• Aşınma izi

varsa yeni keçe kısa sürede zarar görebilir.

Özellikle hidrolik piston kollarında krom yüzeyin hasarlı olması toz ve rod keçelerinin ömrünü ciddi şekilde etkileyebilir.

Mil Aşınmışsa Hangi Ölçü Esas Alınmalıdır?

Aşınmış bölgeden alınan ölçü nominal mil çapını göstermeyebilir.

Bu nedenle mümkünse aşınmamış bir bölge ölçülmeli ve makinenin teknik dokümanındaki nominal çapla karşılaştırılmalıdır.

Milin belirgin şekilde aşınmış olması durumunda daha küçük iç çaplı keçe takarak problemi çözmeye çalışmak doğru değildir.

Asıl yüzey problemi giderilmelidir.

Toz Keçesi Ölçümünde Yapılan Hatalar Nelerdir?

En sık yapılan ölçüm hataları şunlardır:

• Sadece eski keçeyi ölçmek,
• Keçe dudağını nominal iç çap kabul etmek,
• Cetvelle ölçüm yapmak,
• Kauçuğu kumpasla fazla sıkıştırmak,
• Yuva derinliğini ölçmemek,
• Keçe profilini dikkate almamak,
• Mil aşınmasını göz ardı etmek,
• İnç ve milimetre ölçülerini karıştırmak,
• Yakın çıkan ölçüyü doğru kabul etmek.

Özellikle hidrolik keçelerde birkaç milimetrelik fark bile tamamen farklı bir profile işaret edebilir.

İnç ve Milimetre Toz Keçeleri Karıştırılabilir mi?

Evet. Özellikle ithal makinelerde inç ölçülü mil ve keçe sistemleri bulunabilir.

Örneğin ölçülen değer standart metrik ölçüye tam olarak oturmuyorsa parçanın inç ölçülü olma ihtimali değerlendirilmelidir.

Ölçüyü en yakın metrik değere yuvarlayıp keçe seçmek doğru olmayabilir.

Toz Keçesi Ölçüsü Alırken Kumpas Ne Kadar Hassas Olmalıdır?

Standart servis ve parça tespiti çalışmalarında kaliteli bir dijital veya mekanik kumpas çoğu temel ölçüm için yeterlidir.

Ancak mil çapının hassas şekilde kontrol edilmesi gerekiyorsa mikrometre daha uygun olabilir.

Önemli olan yalnızca cihazın hassasiyeti değil, doğru ölçüm tekniğidir.

Ölçüsü Silinmiş Toz Keçesi Nasıl Bulunur?

Keçe üzerindeki kod okunamıyorsa şu bilgiler toplanmalıdır:

• Mil veya piston kolu çapı,
• Yuva çapı,
• Yuva genişliği,
• Yuva derinliği,
• Eski keçenin genel profili,
• Dudak sayısı,
• Keçe malzemesi,
• Makinenin çalışma şartları.

Mümkünse eski keçenin kesit yapısı da korunmalıdır.

Bu bilgiler uygun muadil ürünün belirlenmesini kolaylaştırır.

Sadece Ölçüye Göre Toz Keçesi Seçilir mi?

Hayır.

Doğru ölçü, seçimin yalnızca ilk aşamasıdır.

Aynı ölçülerdeki iki keçe;

• NBR,
• FKM/Viton,
• Poliüretan,
• PTFE

gibi farklı malzemelerden üretilebilir.

Ayrıca dudak geometrileri de farklı olabilir.

Bu nedenle ölçünün ardından malzeme ve profil seçimi yapılmalıdır.

Toz Keçesi Ölçüsü Alındıktan Sonra Hangi Bilgiler Gereklidir?

Sipariş veya ürün seçimi için mümkünse şu bilgiler birlikte hazırlanmalıdır:

Bu bilgiler mevcutsa doğru ürünün belirlenmesi çok daha kolay olur.

Örnek Toz Keçesi Ölçümü

Bir hidrolik silindirin toz keçesinin değiştirileceğini düşünelim.

Ölçüm sonucunda:

• Piston kolu çapı: 40 mm
• Keçe yuvası çapı: 50 mm
• Yuva genişliği: 7 mm

ölçülmüş olsun.

İlk bakışta 40 × 50 × 7 mm ölçüsünde bir keçe aranabilir.

Ancak seçim burada bitmez.

Ayrıca;

• Wiper profili,
• Yuva geometrisi,
• Keçe malzemesi,
• Çalışma sıcaklığı,
• Çamur ve toz yoğunluğu,
• Hidrolik yağla uyumluluk

kontrol edilmelidir.

Böylece yalnızca ölçüsü uyan değil, uygulamaya gerçekten uygun toz keçesi belirlenmiş olur.

Doğru Ölçü Neden Önemlidir?

Yanlış ölçüde toz keçesi kullanılması;

• Keçenin yuvasından çıkmasına,
• Piston koluna fazla baskı yapmasına,
• Aşırı sürtünmeye,
• Hızlı dudak aşınmasına,
• Yetersiz toz sıyırmaya,
• Kirin sistem içerisine girmesine

neden olabilir.

Bu nedenle yakın ölçüde bir keçeyi zorlayarak kullanmak yerine doğru ölçünün belirlenmesi gerekir.

Sonuç

Toz keçesi ölçüsü alınırken yalnızca eski keçenin iç ve dış çapını ölçmek yeterli değildir. En güvenilir yöntem mil veya piston kolu ile keçe yuvasını doğrudan ölçmek ve eski keçenin profilini ayrıca kontrol etmektir.

Temel olarak mil/piston kolu çapı, yuva çapı ve keçe genişliği belirlenmelidir. Hidrolik sıyırıcı keçelerde bunlara yuva derinliği ve profil geometrisi de eklenebilir.

Özellikle eski keçe aşınmış, şişmiş veya sertleşmişse ölçü için yalnızca eski parçaya güvenilmemelidir.

Doğru yaklaşım:

Eski keçe kodu + gerçek mil ölçüsü + gerçek yuva ölçüsü + profil + çalışma şartları

bilgilerini birlikte değerlendirmektir.

Böylece ölçüsü doğru olmasının yanında çalışma ortamına ve sisteme de uygun bir toz keçesi seçilebilir.

Sık Sorulan Sorular

Toz keçesi ölçüsü nasıl alınır?

Mil veya piston kolu çapı, keçe yuvası çapı ve keçe genişliği kumpasla ölçülür. Özel profillerde yuva derinliği de belirlenmelidir.

Toz keçesi ölçüsü nasıl yazılır?

Birçok üründe ölçüler iç çap × dış çap × genişlik şeklinde verilebilir. Ancak profil bazlı hidrolik keçelerde katalog ölçülendirmesi farklı olabileceğinden teknik çizim kontrol edilmelidir.

Eski toz keçesini ölçmek yeterli midir?

Her zaman yeterli değildir. Eski keçe aşınmış, şişmiş veya deforme olmuş olabilir. Mil ve yuva ölçüleri de alınmalıdır.

Toz keçesi kumpasla ölçülür mü?

Evet. Mil, yuva ve keçe ölçülerinin belirlenmesinde kumpas kullanılabilir. Daha hassas mil çapı kontrolünde mikrometre tercih edilebilir.

Hidrolik toz keçesi nasıl ölçülür?

Piston kolu çapı, yuva çapı, kanal genişliği ve gerekiyorsa kanal derinliği ölçülür. Ardından keçe profili belirlenir.

Toz keçesinin iç çapı milden küçük olabilir mi?

Keçe dudağının serbest haldeki çapı tasarım gereği mil çapından farklı olabilir. Bu nedenle dudak ölçüsünü doğrudan nominal mil çapı olarak kabul etmek doğru değildir.

Ölçüsü belli olan her toz keçesi birbirinin yerine kullanılabilir mi?

Hayır. Aynı nominal ölçülerde farklı profil, malzeme ve dudak geometrisine sahip keçeler bulunabilir.