Tapa Yağ Kaçırıyor, Ne Yapılmalı?

Motor, redüktör, şanzıman, hidrolik sistem veya çeşitli endüstriyel makine gövdelerinde tapa çevresinden yağ kaçağı görülebilir. Kaçak başlangıçta yalnızca hafif bir yağlanma şeklinde ortaya çıksa da zaman içerisinde damlamaya ve sistemdeki yağ seviyesinin azalmasına neden olabilir.

Tapa yağ kaçırıyorsa ilk yapılması gereken işlem tapayı gelişigüzel şekilde daha fazla sıkmak değildir. Öncelikle kaçağın gerçekten tapadan gelip gelmediği ve sızıntının nedeni belirlenmelidir.

Yanlış tapa ölçüsü, gevşek bağlantı, hasarlı conta veya O-ring, bozuk dişler, çizilmiş tapa yuvası, hatalı montaj ve yüksek sistem basıncı tapa çevresindeki yağ kaçaklarının başlıca nedenleridir.

Tapa Yağ Kaçırıyorsa İlk Ne Yapılmalı?

Öncelikle sistem güvenli şekilde durdurulmalı ve tapa çevresi temizlenmelidir.

Tapa çevresinde önceden birikmiş yağ varsa kaçağın tam olarak nereden geldiğini anlamak zor olabilir.

Yüzey temizlendikten sonra sistem uygun koşullarda kontrol edilerek yağın:

• Tapa ile gövde arasından mı

• Tapa dişlerinden mi

• Conta veya pul çevresinden mi

• Tapanın gövdesindeki bir çatlaktan mı

• Başka bir noktadan akarak tapa çevresine mi

geldiği belirlenmelidir.

Bu kontrol yapılmadan tapayı değiştirmek veya sıkmak gereksiz müdahaleye neden olabilir.

Tapa Neden Yağ Kaçırır?

Tapa çevresindeki yağ kaçağının en yaygın nedenleri şunlardır:

• Tapanın gevşemesi

• Yanlış tapa ölçüsü

• Yetersiz sıkma torku

• Aşırı sıkma

• Hasarlı conta veya pul

• Hasarlı O-ring

• Tapa dişlerinin bozulması

• Gövde dişlerinin zarar görmesi

• Pres geçme tapa yuvasının aşınması

• Tapanın eğik monte edilmesi

• Tapa veya yuva yüzeyinin çizilmesi

• Tapanın çatlaması

• Yanlış sızdırmazlık ürünü

• Yüksek sistem basıncı

• Tıkanmış nefeslik

• Uygun olmayan tapa malzemesi

Kalıcı çözüm için yağ kaçağının hangi nedenden kaynaklandığı belirlenmelidir.

1. Önce Yağ Kaçağının Kaynağını Bulun

Tapa çevresinde yağ görülmesi her zaman tapanın sızdırdığı anlamına gelmez.

Üst tarafta bulunan:

• Keçe

• Conta

• Kapak

• Hortum bağlantısı

• Başka bir tapa

• Gövde birleşim noktası

sızdırıyor olabilir.

Yağ yerçekimi ve makine hareketleri nedeniyle tapa çevresine ulaşabilir ve kaçağın tapadan geldiği düşünülebilir.

Bu nedenle tapa çevresi temizlenmeli ve kaçağın başlangıç noktası belirlenmelidir.

2. Tapanın Gevşek Olup Olmadığını Kontrol Edin

Vidalı tapalarda gevşeme yağ kaçağının yaygın nedenlerinden biridir.

Titreşim, sıcaklık değişimleri veya yetersiz sıkma torku nedeniyle tapa zaman içerisinde gevşeyebilir.

Ancak tapa gevşekse gelişigüzel şekilde mümkün olduğunca fazla sıkılmamalıdır.

Üreticinin belirlediği bir sıkma torku bulunuyorsa bu değer esas alınmalıdır.

Çünkü aşırı sıkma da yağ kaçağına neden olabilir.

Tapa Daha Fazla Sıkılırsa Yağ Kaçağı Kesilir mi?

Her zaman değil.

Tapa gerçekten yetersiz sıkılmışsa doğru torka getirilmesi problemi çözebilir.

Ancak kaçak:

• Hasarlı contadan

• Bozuk O-ring'den

• Sıyrılmış dişlerden

• Çatlak tapadan

• Çizilmiş tapa yuvasından

kaynaklanıyorsa tapayı daha fazla sıkmak sorunu çözmez.

Aksine aşırı sıkma:

• Dişleri sıyırabilir.

• Contayı ezebilir.

• Tapa gövdesini çatlatabilir.

• Gövdeye zarar verebilir.

Bu nedenle “yağ kaçırıyor, biraz daha sıkalım” yaklaşımı her durumda doğru değildir.

3. Conta veya Pulu Kontrol Edin

Birçok vidalı yağ tapasında sızdırmazlığı desteklemek için conta veya pul kullanılır.

Uygulamaya bağlı olarak:

• Bakır pul

• Alüminyum pul

• Elastomer conta

• Farklı tip sızdırmazlık rondelaları

kullanılabilir.

Conta veya pul zaman içerisinde ezilebilir, deforme olabilir veya yüzey özelliğini kaybedebilir.

Tapa söküldüğünde conta:

• Çatlak

• Ezilme

• Yırtılma

• Kalıcı deformasyon

• Yüzey hasarı

açısından kontrol edilmelidir.

Uygulamaya göre bazı sızdırmazlık pullarının tapa söküldüğünde yenilenmesi gerekebilir.

4. O-Ring Varsa Kontrol Edin

Bazı tapa tasarımlarında sızdırmazlık O-ring ile sağlanır.

O-ring zaman içerisinde:

• Sertleşebilir.

• Kesilebilir.

• Ezilebilir.

• Çatlayabilir.

• Şişebilir.

• Elastikiyetini kaybedebilir.

Ayrıca yanlış ölçüde veya kullanılan yağla uyumsuz bir O-ring de kısa sürede sızdırmaya başlayabilir.

Hasarlı O-ring uygun ölçü ve malzemede yeni bir O-ring ile değiştirilmelidir.

5. Tapa Dişlerini Kontrol Edin

Vidalı tapalarda hem tapa dişleri hem de gövdedeki dişler kontrol edilmelidir.

Dişlerde:

• Sıyrılma

• Ezilme

• Çapraz dişleme

• Korozyon

• Aşınma

varsa tapa doğru şekilde sıkılamayabilir.

Özellikle tapa daha önce aşırı sıkılmışsa gövdedeki dişler zarar görmüş olabilir.

Bu durumda yeni tapa takmak tek başına problemi çözmeyebilir.

Tapa Dişi Sıyırmışsa Ne Yapılmalı?

Diş hasarının seviyesine göre uygun bir onarım yöntemi belirlenmelidir.

Hafif hasar ile tamamen sıyrılmış diş aynı şekilde değerlendirilmemelidir.

Gövde dişleri ciddi şekilde zarar görmüşse uygulamaya uygun profesyonel bir diş onarım yöntemi gerekebilir.

Özellikle yağ karteri, şanzıman veya makine gövdesi gibi parçalarda gelişigüzel daha büyük tapa takmak veya deliği kontrolsüz şekilde genişletmek önerilmez.

6. Tapa Çatlak mı Kontrol Edin

Tapanın kendisi de yağ kaçağının kaynağı olabilir.

Özellikle:

• Aşırı sıkılmış

• Darbe almış

• Korozyona uğramış

• Yanlış monte edilmiş

• Uzun süre yüksek sıcaklıkta çalışmış

tapalarda çatlak veya deformasyon görülebilir.

Çatlamış bir tapa değiştirilmelidir.

Çatlağı dışarıdan silikon veya yapıştırıcıyla kapatmaya çalışmak özellikle basınç ve sıcaklığın bulunduğu uygulamalarda güvenilir bir çözüm değildir.

7. Tapa Yuvasını Kontrol Edin

Tapa sağlam ve doğru ölçüde olsa bile tapa yuvası hasarlıysa yağ kaçağı devam edebilir.

Yuvada:

• Çizik

• Çapak

• Ezilme

• Korozyon

• Ovalleşme

• Çap büyümesi

• Sızdırmazlık yüzeyi hasarı

olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Özellikle pres geçme tapalarda yuva çapının büyümesi tapa ile yuva arasındaki gerekli sıkılığı azaltabilir.

Bu durumda yeni tapa takılsa bile yağ kaçağı tekrar edebilir.

8. Pres Geçme Tapa Yağ Kaçırıyorsa Ne Yapılmalı?

Pres geçme tapalarda sızdırmazlık büyük ölçüde tapa-yuva geometrisi ve uygun geçme koşullarına bağlıdır.

Pres geçme tapa yağ kaçırıyorsa:

1. Tapa çapı kontrol edilmelidir.

2. Yuva çapı ölçülmelidir.

3. Geçme toleransı değerlendirilmelidir.

4. Tapanın eğik olup olmadığı kontrol edilmelidir.

5. Tapanın doğru derinlikte olup olmadığı incelenmelidir.

6. Yuvada çizik veya deformasyon aranmalıdır.

7. Tapanın kendisi deformasyon açısından kontrol edilmelidir.

Tapa yanlış ölçüdeyse veya yuva aşınmışsa yalnızca sızdırmazlık malzemesi uygulamak kalıcı çözüm olmayabilir.

9. Sistem Basıncını Kontrol Edin

Tapa ve sızdırmazlık elemanları sağlam olduğu halde yağ kaçağı devam ediyorsa sistemde normalden yüksek iç basınç bulunabilir.

Yüksek basınç yağı tapa ile yuva arasındaki en küçük açıklıktan dışarı itebilir.

Ayrıca basınç:

• Tapayı gevşetebilir.

• Contayı zorlayabilir.

• O-ring'i deforme edebilir.

• Pres geçme tapayı hareket ettirebilir.

Bu nedenle tekrarlayan yağ kaçaklarında sistem çalışma basıncı da değerlendirilmelidir.

10. Nefeslik Tapasını Kontrol Edin

Redüktör ve benzeri kapalı yağlama sistemlerinde gövde içerisindeki basıncın dengelenmesi için nefeslik kullanılabilir.

Nefeslik tıkandığında, çalışma sıcaklığı yükseldikçe gövde içerisindeki basınç artabilir.

Bu durumda yağ:

• Tapalardan

• Keçelerden

• Contalardan

• Gövde birleşimlerinden

dışarı çıkmaya başlayabilir.

Özellikle aynı sistemde birden fazla noktada yağlanma veya sızıntı görülüyorsa havalandırma sisteminin kontrol edilmesi faydalıdır.

Yağ Tapasına Teflon Bant Sarılır mı?

Bu tamamen tapa ve diş tasarımına bağlıdır.

Bazı konik dişli bağlantılarda uygun bir diş sızdırmazlık yöntemi kullanılabilirken conta veya O-ring üzerinden sızdırmazlık sağlayan tapalarda dişe rastgele teflon bant sarılması doğru olmayabilir.

Ayrıca bant parçalarının koparak sistem içerisine girmesi bazı uygulamalarda istenmeyen sonuçlar oluşturabilir.

Bu nedenle üreticinin önerdiği sızdırmazlık yöntemi kullanılmalıdır.

Yağ Tapasına Sıvı Conta veya Silikon Sürülür mü?

Her yağ tapasına silikon veya sıvı conta uygulanmaz.

Sızdırmazlık ürünü kullanılacaksa ürün:

• Yağa dayanıklı

• Çalışma sıcaklığına uygun

• Basınca uygun

• Tapa malzemesiyle uyumlu

• Uygulamadaki diş yapısına uygun

olmalıdır.

Gelişigüzel uygulanan fazla miktardaki sızdırmazlık malzemesinin sistem içerisine taşması da istenmeyen bir durumdur.

Öncelikle tapa bağlantısının hangi yöntemle sızdırmazlık sağlayacak şekilde tasarlandığı belirlenmelidir.

Tapa Yağ Kaçırıyor Ama Gevşek Değilse Sorun Ne Olabilir?

Tapa sıkı olmasına rağmen yağ kaçırıyorsa şu ihtimaller kontrol edilmelidir:

• Conta veya pul hasarlı olabilir.

• O-ring sertleşmiş olabilir.

• Tapa çatlamış olabilir.

• Dişler hasarlı olabilir.

• Sızdırmazlık yüzeyi çizilmiş olabilir.

• Yanlış tapa kullanılmış olabilir.

• Yuva deforme olmuş olabilir.

• Sistem iç basıncı yüksek olabilir.

Bu durumda tapayı daha fazla sıkmak yerine sızıntının kaynağı araştırılmalıdır.

Yeni Takılan Tapa Neden Yağ Kaçırır?

Yeni takılan bir tapanın hemen veya kısa süre içerisinde yağ kaçırması genellikle montaj veya parça uyumsuzluğuna işaret eder.

Olası nedenler:

• Yanlış tapa ölçüsü

• Yanlış diş tipi

• Eski contanın tekrar kullanılması

• Yanlış O-ring

• Tapanın eğik takılması

• Yetersiz veya aşırı sıkma

• Hasarlı tapa yuvası

• Kirli sızdırmazlık yüzeyi

• Yanlış sızdırmazlık ürünü

olabilir.

Yeni tapa takıldığı halde kaçak devam ediyorsa özellikle tapa yuvasının durumu kontrol edilmelidir.

Yağ Kaçıran Tapa Değiştirilmeli mi?

Tapanın kendisi:

• Çatlamışsa

• Deforme olmuşsa

• Dişleri hasarlıysa

• Korozyona uğramışsa

• Sızdırmazlık yüzeyi bozulmuşsa

değiştirilmelidir.

Ancak sorun conta, O-ring veya tapa yuvasındaysa yalnızca tapayı değiştirmek yeterli olmayabilir.

Bu nedenle tapa değişiminden önce arıza teşhisi yapılmalıdır.

Tapa Yağ Kaçağı Nasıl Önlenir?

Tapa kaynaklı yağ kaçaklarının önlenmesi için şu noktalara dikkat edilmelidir:

• Doğru tapa ölçüsü seçilmelidir.

• Tapa yuvası doğru ölçülmelidir.

• Doğru diş tipi kullanılmalıdır.

• Tapa temiz ve düzgün monte edilmelidir.

• Üreticinin sıkma torkuna uyulmalıdır.

• Conta, pul ve O-ringler kontrol edilmelidir.

• Hasarlı sızdırmazlık elemanları yenilenmelidir.

• Tapa yuvası çizilmemelidir.

• Uygun sızdırmazlık ürünü kullanılmalıdır.

• Sistem basıncı kontrol edilmelidir.

• Nefeslik ve havalandırma sistemi temiz tutulmalıdır.

• Hasarlı tapalar tekrar kullanılmamalıdır.

Doğru tapa seçimi kadar doğru montaj ve tapa yuvasının durumu da sızdırmazlık açısından önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Tapa yağ kaçırıyor, ilk ne yapmalıyım?

Öncelikle tapa çevresini temizleyerek yağın gerçekten tapadan geldiğini doğrulayın. Ardından tapa sıkılığı, conta veya O-ring, dişler ve tapa yuvası kontrol edilmelidir.

Yağ kaçıran tapayı daha fazla sıkmak doğru mu?

Her zaman değil. Aşırı sıkma dişleri sıyırabilir, contayı bozabilir veya gövdeye zarar verebilir. Varsa üreticinin belirttiği sıkma torkuna uyulmalıdır.

Tapa sıkı olduğu halde neden yağ kaçırır?

Hasarlı conta veya O-ring, çatlak tapa, bozuk dişler, çizilmiş sızdırmazlık yüzeyi, yanlış tapa veya yüksek iç basınç buna neden olabilir.

Tapa contasından yağ kaçırıyorsa ne yapılmalı?

Conta ve temas yüzeyleri kontrol edilmelidir. Hasarlı veya deforme olmuş conta uygulamaya uygun yeni bir conta ile değiştirilmelidir.

Yeni tapa taktım, neden hâlâ yağ kaçırıyor?

Tapa yuvası veya dişler hasarlı olabilir. Yanlış conta, yanlış tapa ölçüsü veya montaj hatası da sızıntının devam etmesine neden olabilir.

Yağ tapasına silikon sürmek doğru mu?

Her uygulamada doğru değildir. Kullanılacak sızdırmazlık ürünü yağ, sıcaklık, basınç ve bağlantı tipine uygun olmalıdır.

Nefeslik tıkanırsa yağ tapasından kaçak olur mu?

Evet. Bazı kapalı sistemlerde tıkalı nefeslik iç basıncın yükselmesine ve yağın tapa, keçe veya conta gibi sızdırmazlık noktalarından dışarı çıkmasına neden olabilir.

Yağ kaçıran tapa tekrar kullanılabilir mi?

Tapa sağlam ve ölçüleri uygunsa bazı uygulamalarda tekrar kullanılabilir. Ancak çatlamış, deforme olmuş veya dişleri zarar görmüş tapalar değiştirilmelidir. Conta veya sızdırmazlık elemanlarının da yenilenmesi gerekebilir.

Sonuç

Tapa yağ kaçırıyor, ne yapılmalı? Öncelikle kaçağın gerçekten tapadan geldiği doğrulanmalı ve ardından tapa, conta, O-ring, dişler ve tapa yuvası kontrol edilmelidir.

Tapa yağ kaçaklarının başlıca nedenleri gevşek bağlantı, yanlış tapa ölçüsü, hasarlı conta veya O-ring, diş hasarı, çizilmiş tapa yuvası, hatalı montaj ve yüksek sistem basıncıdır.

Yağ kaçıran tapayı gelişigüzel şekilde daha fazla sıkmak kalıcı çözüm değildir ve bazı durumlarda hasarı büyütebilir.

Özellikle tekrarlayan yağ kaçaklarında tapa ölçüsü, tapa yuvası, sızdırmazlık elemanları, sıkma torku, sistem basıncı ve nefeslik sistemi birlikte değerlendirilmelidir. Böylece yalnızca sızıntı durdurulmakla kalmaz, problemin tekrar oluşmasının da önüne geçilebilir.