Tane masura seçimi, yalnızca mevcut parçanın çapını ve
uzunluğunu ölçerek yapılmamalıdır. Masuranın geometrisi, ölçü toleransı,
malzemesi, sertliği, çalışacağı yük, hareket tipi, hız ve yağlama koşulları
birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle aynı yataklama sistemi içerisinde birden fazla masura
kullanılıyorsa küçük ölçü farklılıkları dahi yük dağılımını etkileyebilir.
Bu nedenle doğru masura seçimi rulmanın veya mekanizmanın çalışma ömrü
açısından önemlidir.
Masuraların temel yapısını öğrenmek için
Tane Masura Nedir?,
farklı geometrileri karşılaştırmak için ise
Tane Masura Çeşitleri Nelerdir?
rehberlerimizi inceleyebilirsiniz.
Seçimin ilk adımı masuranın hangi sistemde kullanılacağını belirlemektir.
Mevcut bir rulman, makine veya yataklama sistemindeki masura değiştirilecekse
mümkün olduğunda orijinal ürün bilgileri kullanılmalıdır.
Yeni bir yataklama tasarlanıyorsa öncelikle uygulanacak yükün yönü,
büyüklüğü, çalışma devri ve montaj alanı değerlendirilmelidir.
Masura seçiminde temel olarak şu bilgiler gerekir:
Masura seçiminde ilk teknik kriter masura geometrisidir.
Silindirik, iğneli, konik ve bombeli masuralar farklı çalışma
karakteristiklerine sahiptir.
Silindirik masuralar özellikle yüksek radyal yüklerin bulunduğu
uygulamalarda tercih edilebilir. Geniş temas bölgesi sayesinde yüksek
radyal yük taşıma kapasitesine uygun yataklama sistemleri oluşturabilir.
İğneli masuralar küçük radyal kesit içerisinde yüksek yük kapasitesi
gereken uygulamalarda öne çıkar. Montaj alanının dar olduğu şanzıman,
redüktör ve kompakt makine sistemlerinde yaygın olarak kullanılır.
Radyal ve eksenel yüklerin birlikte taşınması gereken yataklama
sistemlerinde konik masuralar kullanılabilir. Bu tip masuralar uygun
konik yuvarlanma yollarıyla birlikte çalışır.
Bombeli veya fıçı biçimli masuralar, uygun rulman tasarımlarında yüksek
yüklerin ve belirli hizalama farklılıklarının bulunduğu uygulamalarda
kullanılır.
Masura tiplerini daha ayrıntılı karşılaştırmak için
Tane Masura Çeşitleri Nelerdir?
yazımızı inceleyebilirsiniz.
Masura seçiminde en temel ölçülerden biri masura çapıdır.
Ancak çap değeri yalnızca fiziksel uyumluluğu değil, yük taşıma
karakteristiğini de etkiler.
Mevcut bir sistemde değişim yapılacaksa aşınmış masuradan alınan ölçünün
nominal yeni ürün ölçüsü olmayabileceği unutulmamalıdır.
Bu nedenle hassas ölçümlerde kumpas yerine uygun çözünürlükte
mikrometre kullanılması daha doğru sonuç verir.
Masuranın uzunluğu da temas alanını ve yük dağılımını etkiler. Aynı
çapa sahip ancak farklı uzunluktaki masuralar birbirlerinin yerine
kullanılmamalıdır.
Özellikle silindirik ve iğneli masuralarda temel ürün tanımı çoğu zaman
çap × uzunluk ölçüleri üzerinden yapılır.
Bununla birlikte yalnızca bu iki ölçünün aynı olması ürünlerin teknik
olarak eşdeğer olduğu anlamına gelmez.
Tane masura toleransı, nominal ölçüden izin verilen
sapmayı ifade eder. Hassas yataklama sistemlerinde tolerans masura
seçiminin en kritik kriterlerinden biridir.
Aynı sistemde çalışan masuraların çapları arasında fazla fark olması,
yükün eşit dağıtılamamasına neden olabilir.
Örneğin diğerlerinden biraz daha büyük bir masura, çalışma sırasında
yükün önemli bölümünü tek başına taşıyabilir. Bu durum lokal gerilmeyi
ve erken yorulma riskini artırabilir.
Masura seçiminde yükün yalnızca büyüklüğü değil
yönü de önemlidir.
Yük yönü, kullanılacak masura geometrisinin ve yataklama sisteminin
belirlenmesinde temel kriterlerden biridir.
Masuranın çapı ve uzunluğu arttıkça temas alanı değişebilir; ancak yük
kapasitesi yalnızca masura büyüklüğüne göre belirlenmez.
Masura sayısı, yuvarlanma yolu geometrisi, malzeme, sertlik, temas
açısı ve çalışma koşulları da sistemin taşıyabileceği yük üzerinde
etkilidir.
Bu nedenle “daha büyük masura her zaman daha fazla yük taşır” şeklinde
genel bir seçim yapmak doğru değildir.
Masuranın çalışacağı hız arttıkça merkezkaç kuvvetleri, yağlama ihtiyacı
ve çalışma sıcaklığı gibi faktörler önem kazanır.
Yüksek hızlı sistemlerde masura geometrisi kadar yüzey kalitesi,
yuvarlaklık hassasiyeti ve yağlayıcının özellikleri de önemlidir.
Mevcut rulmandaki masura değiştirilirken üreticinin izin verdiği çalışma
hızları aşılmamalıdır.
Rulman masuraları yüksek temas gerilmelerine maruz kaldığı için yüksek
sertlik ve yorulma dayanımı sağlayabilen rulman çeliklerinden üretilebilir.
Standart uygulamalarda rulman çeliği yaygın olmakla birlikte çalışma
ortamına göre farklı malzemeler gerekebilir.
Malzeme seçiminde şu koşullar önemlidir:
Masura ile yuvarlanma yolu arasındaki küçük temas bölgesinde yüksek
temas basınçları oluşabilir. Yetersiz sertlik masura yüzeyinde plastik
deformasyon ve hızlı aşınmaya neden olabilir.
Ancak yalnızca mümkün olan en sert masurayı seçmek de doğru yaklaşım
değildir. Malzemenin ısıl işlemi, çekirdek özellikleri, yüzey kalitesi
ve uygulamanın çalışma şartları birlikte değerlendirilmelidir.
Masuranın çalışma yüzeyindeki çizikler, çukurcuklar veya yüzey
bozuklukları rulman çalışırken yüksek lokal gerilmelere neden olabilir.
Hassas rulman uygulamalarında masura yüzey kalitesi ve geometrik
hassasiyet çalışma ömrü açısından önemlidir.
Yeni masura monte edilmeden önce yuvarlanma yolları da benzer şekilde
kontrol edilmelidir.
Bazı özel yataklama sistemlerinde masuralar doğrudan mil veya gövde
üzerindeki hazırlanmış yüzeylerde çalışabilir.
Bu durumda mil yüzeyinin yalnızca doğru çapta olması yeterli değildir.
Yüzeyin gerekli sertlik, pürüzlülük, yuvarlaklık ve geometrik toleranslara
sahip olması gerekir.
Aşınmış bir yuvarlanma yoluna yalnızca yeni masura takılması sorunun kısa
sürede tekrar ortaya çıkmasına neden olabilir.
Masura ile yuvarlanma yolu arasında uygun yağlama filminin oluşturulması
yüzeylerin doğrudan temasını azaltmaya yardımcı olur.
Yağlama seçimi yapılırken yük, hız, sıcaklık ve çalışma ortamı dikkate
alınmalıdır.
Yetersiz yağlama şu problemlere neden olabilir:
Çalışma sıcaklığı; masura malzemesini, sertliğini, toleransları ve
kullanılacak yağlayıcıyı etkileyebilir.
Özellikle normal endüstriyel sıcaklıkların üzerinde çalışan sistemlerde
standart masura özelliklerinin yeterli olup olmadığı üretici teknik
verilerinden kontrol edilmelidir.
Mevcut bir masuranın değiştirilmesi gerekiyorsa temel olarak çap ve
uzunluk ölçüleri alınabilir. Ancak kullanılmış parçanın aşınmış
olabileceği unutulmamalıdır.
Ölçüm sırasında şu adımlar uygulanabilir:
Aynı yataklama sistemi içerisinde çalışan masuralardan yalnızca birinin
değiştirilmesi her zaman uygun değildir.
Diğer masuralar çalışma süresi boyunca aşınmış olabilir. Yeni masura
nominal ölçüsünde olsa bile mevcut masuralardan daha büyük kalabilir ve
yükün önemli bölümünü tek başına taşımaya başlayabilir.
Bu nedenle hasarlı bir masura tespit edildiğinde bütün masura seti,
yuvarlanma yolları ve varsa kafes kontrol edilmelidir.
Kumpas, yaklaşık ölçünün belirlenmesinde kullanılabilir ancak hassas
masura seçiminde her zaman yeterli değildir.
Masuralardaki toleranslar kumpasın güvenilir şekilde ayırt edebileceği
değerlerden daha küçük olabilir. Özellikle rulman sınıfı masuralarda
mikrometre ve uygun hassas ölçüm ekipmanlarının kullanılması gerekir.
Hayır. İki masuranın nominal çap ve uzunluğu aynı olsa bile teknik
özellikleri farklı olabilir.
Farklılık gösterebilecek özellikler şunlardır:
Bu nedenle yalnızca “10 × 20 mm masura” gibi ölçü bilgisi hassas bir
uygulamada yeterli olmayabilir.
Yanlış masura seçimi sistemde düzensiz yük dağılımı, yüksek çalışma
sıcaklığı ve erken aşınmaya neden olabilir.
En sık karşılaşılan seçim hataları şunlardır:
Yeni bir tane masura aranırken mümkün olduğunca fazla teknik bilgi
verilmesi doğru ürünün belirlenmesini kolaylaştırır.
Başlıca gerekli bilgiler şunlardır:
Öncelikle masura tipi, çap ve uzunluk belirlenir. Daha sonra tolerans,
malzeme, sertlik, yük, çalışma hızı, yağlama ve yuvarlanma yolu özellikleri
kontrol edilir.
Her ikisi de önemlidir. Çap ve uzunluk birlikte masuranın geometrisini
ve temas alanını belirler. Bunlardan yalnızca birine göre seçim
yapılmamalıdır.
Alınabilir ancak aşınmış masuradan alınan değer nominal yeni ürün ölçüsü
olmayabilir. Mümkün olduğunda orijinal teknik veri veya aynı sistemdeki
diğer masuralarla karşılaştırma yapılmalıdır.
Her zaman hayır. Tolerans, yüzey kalitesi, malzeme, sertlik ve profil
geometrisi farklı olabilir.
Yaklaşık ölçü için kullanılabilir. Hassas rulman uygulamalarında çap
ölçümü için mikrometre ve uygun hassas ölçüm ekipmanları tercih edilmelidir.
Her zaman doğru değildir. Mevcut masuraların aşınması nedeniyle yeni
masura yükü orantısız taşıyabilir. Masura seti ve yuvarlanma yolları
birlikte kontrol edilmelidir.
Masura tipi yataklama sisteminin geometrisinin bir parçasıdır. Silindirik,
iğneli, konik veya bombeli masuralar yalnızca ölçüleri benziyor diye
birbirlerinin yerine kullanılamaz.
Evet. Masura mevcut bir rulmanın içerisinde kullanılacaksa rulmanın tam
kodu doğru masura geometrisi ve özelliklerinin belirlenmesinde çok
değerli bir bilgidir.
Tane masura seçimi; çap ve uzunluk ölçüsünün yanında
masura geometrisi, tolerans, malzeme, sertlik, yüzey kalitesi, yük,
çalışma hızı ve yağlama koşullarının birlikte değerlendirilmesini
gerektirir.
Özellikle hassas rulman ve yataklama sistemlerinde yalnızca eski
masurayı kumpasla ölçerek yeni ürün seçmek yeterli olmayabilir. Doğru
ürün belirlenirken mümkün olduğunda rulman veya makinenin orijinal
teknik bilgileri kullanılmalıdır.
Masuraların genel yapısı için
Tane Masura Nedir?,
masura tiplerini karşılaştırmak için
Tane Masura Çeşitleri Nelerdir?
yazılarımızı; ürünler için ise
Tane Masuralar
kategorimizi inceleyebilirsiniz.
