Sırttan yapışık V-kayışları, birden fazla V profilinin ortak bir sırt bandıyla birleştirildiği özel güç aktarım kayışlarıdır. Bu nedenle bu kayışlarda kasnak seçimi, standart tekli V-kayışlarına göre bazı ek kriterler içerir.
Peki sırttan yapışık V-kayışlarında kasnak seçimi nasıl yapılır?
Doğru kasnak seçiminde kayış profili, profil sayısı, kasnak kanal sayısı, kanal geometrisi, minimum kasnak çapı, sırt bandı için gerekli boşluk, mil bağlantısı, devir ve hizalama birlikte değerlendirilmelidir.
Sırttan yapışık V-kayışı, iki veya daha fazla V profilinin üst bölümde ortak bir bantla birleştirildiği güç aktarım elemanıdır.
Teknik kaynaklarda:
olarak da adlandırılabilir.
Detaylı bilgi için Sırttan Yapışık V-Kayışı Nedir? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Çünkü tek bir kasnak kanalı değil, birden fazla kanal aynı anda aynı kayış gövdesiyle çalışır.
Bir kanaldaki hata yalnızca o bölümü değil, ortak sırt bandı nedeniyle tüm kayış grubunu etkileyebilir.
Bu nedenle:
birbirine uyumlu olmalıdır.
Evet.
Örneğin:
gerektirir.
Profil sayısı ile kanal sayısı uyuşmazsa kayış doğru çalışmaz.
Bazı özel tasarımlarda kullanılmayan bir kanal fiziksel olarak bulunabilir, ancak genel olarak sistemin kayış-kanal düzeni üretici tasarımına uygun olmalıdır.
Rastgele boş kanal bırakılarak kullanım yapılmamalıdır.
Özellikle hizalama, yük dağılımı ve kanal konumu birlikte değerlendirilmelidir.
Kesinlikle evet.
Her V profili kendisine uygun kasnak kanal geometrisinde çalışmalıdır.
Yanlış profil kullanıldığında:
Sırttan yapışık yapıda bu sorun tüm bantta ek gerilim oluşturabilir.
Hayır.
V-kayışında temel güç aktarımı kayışın yanakları üzerinden gerçekleşir.
Kayış kanal tabanına oturuyorsa:
ihtimali kontrol edilmelidir.
Evet.
Bu, sırttan yapışık sistemlerde özellikle önemlidir.
Bir kanal diğerlerinden daha fazla aşınmışsa o V profili daha aşağıda çalışır.
Bunun sonucunda:
Şu belirtiler görülebilir:
Bu durumda kasnak kanalları ölçülmelidir.
Ciddi aşınma varsa önerilmez.
Yeni kayış, aşınmış kasnak geometrisini takip etmek zorunda kaldığı için kısa sürede zarar görebilir.
Bu nedenle kayış değişiminde kasnak da kontrol edilmelidir.
Kayış kasnak çevresinde sürekli bükülür.
Kasnak çapı gereğinden küçük olursa:
Bu nedenle minimum kasnak çapı üretici kataloğuna göre seçilmelidir.
Her zaman değil.
Minimum kasnak çapı temel olarak:
bağlıdır.
Ancak ortak sırt bandı nedeniyle dıştan ters bükülme veya gerdirme uygulamalarında ek sınırlamalar olabilir.
Üreticinin izin verdiği sınırlar içinde kullanılabilir.
Ancak yalnızca makineye sığdığı için küçük kasnak tercih edilmemelidir.
Küçük kasnak kayış ömrünü ciddi şekilde azaltabilir.
Kayma ihmal edildiğinde yaklaşık olarak:
n₁ × D₁ ≈ n₂ × D₂
ilişkisi kullanılabilir.
Burada:
olarak ifade edilir.
Kesin tasarımda etkin çaplar ve üretici verileri kullanılmalıdır.
Evet.
Kayış hızı yaklaşık olarak:
v = π × D × n / 60
bağıntısıyla düşünülebilir.
Çap metre cinsinden kullanıldığında v metre/saniye olarak elde edilir.
Kayış hızı üreticinin izin verdiği çalışma aralığında kalmalıdır.
Sırttan yapışık kayışın üst bölümü tekli V-kayışlarına göre daha geniş ve bütünleşik yapıdadır.
Bu nedenle sırt bandının:
temas etmemesi gerekir.
Bu özellikle standart çoklu kayıştan banded kayışa geçişte önemlidir.
Uygulamaya göre kasnak kenarlarında yönlendirme elemanları bulunabilir.
Ancak flanş veya yan yüzeylerin ortak sırt bandına sürekli sürtmemesi gerekir.
Aksi halde:
Uygulamaya göre kullanılabilir.
Ancak gerdirme kasnağının:
üretici tarafından onaylanmalıdır.
Bazı sistemlerde dış yüzeyden gerdirme yapılabilir.
Ancak sırttan yapışık kayışta ortak üst bandın ters yönde bükülmesi söz konusu olur.
Bu nedenle minimum dış avare çapı ve kayışın ters bükülmeye uygunluğu mutlaka kontrol edilmelidir.
Uygun sistemlerde kullanılabilir.
İçten gerdirme durumunda avare kasnağın kayış profiliyle uyumlu kanal geometrisine sahip olması gerekebilir.
Üretici teknik verileri esas alınmalıdır.
Sırttan yapışık kayış tek parça halinde birden fazla kanalda çalışır.
Kasnak hizasızsa kayışın tüm genişliği yana doğru zorlanır.
Bu durum:
oluşturabilir.
İki kasnak aynı açıyla dönmesine rağmen farklı düzlemlerdeyse paralel hizasızlık vardır.
Bu durumda kayış yana doğru çalışmak zorunda kalır.
Kasnak yüzeyleri birbirine paralel değilse açısal hizasızlık vardır.
Sırttan yapışık kayış geniş bir sistem olduğu için açısal hata kayışın farklı profillerine farklı yük bindirebilir.
Basit sistemlerde:
kullanılabilir.
Daha hassas uygulamalarda:
tercih edilebilir.
Hizalama gerginlik ayarından sonra tekrar kontrol edilmelidir.
Eksantrik veya yalpalayan kasnak her turda kayış gerginliğini değiştirir.
Bu durum:
oluşturabilir.
Özellikle yüksek devirli ve ağır kasnaklarda balanssızlık titreşim oluşturabilir.
Sırttan yapışık kayış titreşime daha dayanıklı olabilir ancak balanssızlığın kaynağını ortadan kaldırmaz.
Kasnağın uygun balans kalitesine sahip olması gerekir.
Uygulamaya göre:
kullanılabilir.
Seçimde:
dikkate alınmalıdır.
Evet.
Birçok ağır endüstriyel sistemde dökme demir kasnak yaygın olarak kullanılır.
Ancak yüksek devirlerde mekanik dayanım ve balans kontrolü önemlidir.
Yüksek dayanım veya özel geometrinin gerektiği sistemlerde çelik kasnak tercih edilebilir.
Ağır darbe ve özel hız şartlarında mühendislik hesabı yapılmalıdır.
Uygulamaya göre:
kullanılabilir.
Bağlantının aktarılacak torka uygun olması gerekir.
Evet.
Birçok çok kanallı V-kasnak konik sıkma burç sistemleriyle kullanılabilir.
Bu yapı montaj ve sökümü kolaylaştırabilir.
Evet.
Kanal sayısı arttıkça kasnak genişliği artabilir.
Bu durum:
etkileyebilir.
Bu nedenle çok geniş kasnaklar mekanik tasarım açısından ayrıca değerlendirilmelidir.
Evet.
Daha fazla V profili daha fazla kanal gerektirir ve kasnağın toplam yüz genişliği artar.
Bu nedenle gereksiz fazla profil seçmek:
Profil sayısı güç hesabına göre seçilmelidir.
Evet.
Özellikle küçük kasnak üzerinde yeterli sarım açısı sağlanmalıdır.
Sarım açısı azaldıkça kayışın güç taşıma kapasitesi düşebilir.
Bu durumda profil veya profil sayısını rastgele artırmak yerine sistem geometrisi yeniden değerlendirilmelidir.
Uzun merkez mesafesi:
etkiler.
Sırttan yapışık kayış bu sistemlerde stabilite avantajı sağlayabilir ancak kasnak çapları ve merkez mesafesi yine teknik hesapla belirlenmelidir.
Kırıcı uygulamalarında:
önemlidir.
Kasnakta:
aranmalıdır.
Titreşimli eleklerde özellikle:
önemlidir.
Kayışın kendisi titreşime karşı stabil olsa bile kasnak balanssızsa sistem yine problem yaşar.
Kompresörlerde:
dikkate alınmalıdır.
Kasnağın profil ve kanal sayısı kullanılan sırttan yapışık kayışla tam uyumlu olmalıdır.
Tarım makinelerinde kasnak:
maruz kalabilir.
Kanal yüzeylerinin korunması ve periyodik temizliği önemlidir.
Bazı sistemlerde teknik olarak mümkün olabilir ancak doğrudan varsayılmamalıdır.
Şu noktalar kontrol edilmelidir:
Kesin doğrulama yapılmadan kayış tipi değiştirilmemelidir.
Her zaman değil.
Kasnak görünüşte uygun olsa bile:
uyumsuz olabilir.
Bu nedenle teknik kontrol gerekir.
En sık yapılan hatalar:
Kasnak seçmeden önce:
| Kriter | Dikkat Edilecek Nokta |
|---|---|
| Kayış Profili | Kasnak kanal geometrisiyle uyumlu olmalı |
| Profil Sayısı | Kanal sayısıyla eşleşmeli |
| Kanal Aşınması | Tüm kanallar benzer durumda olmalı |
| Kasnak Çapı | Minimum çapın altında olmamalı |
| Sırt Bandı Boşluğu | Temas olmayacak kadar yeterli olmalı |
| Hizalama | Paralel ve açısal hata kontrol edilmeli |
| Salgı | Düşük olmalı |
| Balans | Özellikle yüksek devirde önemli |
| Mil Bağlantısı | Torka uygun olmalı |
| Gerdirme | Kayış konstrüksiyonuna uygun olmalı |
Kayışta kaç V profili varsa genel olarak aynı sayıda uygun kasnak kanalı gerekir.
Evet, profil ve kanal geometrisi de uyumlu olmak şartıyla.
Kasnak profil, kanal sayısı ve sırt bandı boşluğu açısından uyumluysa kullanılabilir. Teknik doğrulama gerekir.
Evet. Çok küçük kasnak kayışın aşırı bükülmesine ve erken yorulmasına neden olabilir.
Ciddi farklı aşınma varsa önerilmez. Yük dağılımı bozulabilir.
Hayır. V profilleri yan yüzeylerden çalışmalıdır.
Üretici izin veriyorsa kullanılabilir. Çap, temas yüzeyi ve ters bükülme koşulları kontrol edilmelidir.
Her zaman değil ancak mevcut kasnağın teknik uyumluluğu mutlaka kontrol edilmelidir.
Sırttan yapışık V-kayışlarında kasnak seçimi, yalnızca kasnak çapını ve kanal sayısını belirlemekten ibaret değildir.
Doğru seçimde:
birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle çok kanallı kasnaklarda tüm kanalların aynı geometrik durumda olması çok önemlidir. Bir kanalın diğerlerinden fazla aşınması, sırttan yapışık kayışın bütün profil grubunda yük dağılımını bozabilir.
Ayrıca mevcut standart çoklu V-kayışı sisteminden sırttan yapışık kayışa geçerken “aynı kasnak zaten olur” varsayımı yapılmamalıdır. Kanal profili, kanal adımı, sırt bandı için fiziksel boşluk ve gerdirme sistemi mutlaka kontrol edilmelidir.
Doğru kayış-kasnak eşleşmesi, sırttan yapışık V-kayışının titreşim ve stabilite avantajlarından gerçekten yararlanabilmenin temel şartlarından biridir.
