Silindirik tane masuralar, çalışma yüzeyi temel olarak
silindirik geometriye sahip olan ve rulmanlarda veya özel yataklama
sistemlerinde yuvarlanma elemanı olarak kullanılan hassas makine
elemanlarıdır.
Silindirik masuraların bilyalara göre daha geniş bir temas bölgesi
oluşturabilmesi, özellikle yüksek radyal yüklerin taşınması gereken
uygulamalarda önemli avantaj sağlar. Bu nedenle silindirik masuralar
başta silindirik makaralı rulmanlar olmak üzere çok
sayıda ağır hizmet yataklama sisteminde kullanılır.
Tane masuraların genel çalışma prensibini
Tane Masura Nedir?
yazımızdan, diğer masura geometrilerini ise
Tane Masura Çeşitleri Nelerdir?
rehberimizden inceleyebilirsiniz.
Silindirik tane masura, ekseni boyunca yaklaşık sabit çapa sahip olan
silindir biçimli bir yuvarlanma elemanıdır. Masuranın dış yüzeyi uygun
yuvarlanma yolu üzerinde hareket ederek yükün bir yüzeyden diğerine
aktarılmasını sağlar.
Masura geometrisi nedeniyle yük, bilyalı sistemlerdeki noktasal temasa
kıyasla daha geniş bir temas bölgesine yayılabilir. Bu özellik özellikle
yüksek radyal kuvvetlerin bulunduğu sistemlerde tercih sebebidir.
Silindirik masuranın temel görevi rulman veya yataklama sistemi içerisinde
radyal yükün taşınmasına yardımcı olmaktır.
Başlıca görevleri şunlardır:
Masura, iç ve dış yuvarlanma yolları arasında dönerek yükün rulman
bilezikleri arasında aktarılmasını sağlar. Temas geometrisi ideal olarak
çizgisel temasa yakın bir yapı oluşturur.
Gerçek çalışma koşullarında elastik deformasyon nedeniyle temas belirli
bir yüzeye yayılır. Bu geniş temas bölgesi silindirik masuralı sistemlerin
yüksek radyal yükleri taşımasına yardımcı olur.
Silindirik masura ile rulman misketi arasındaki temel fark geometridir.
Misket küresel yapıdayken silindirik masuranın çalışma yüzeyi uzatılmış
silindirik geometriye sahiptir.
| Özellik | Silindirik Masura | Rulman Misketi |
|---|---|---|
| Geometri | Silindirik | Küresel |
| Temas yapısı | Geniş, çizgisel temasa yakın | Noktasal temasa yakın |
| Radyal yük kapasitesi | Genellikle yüksektir | Rulman tasarımına göre değişir |
| Rijitlik | Yüksek olabilir | Genellikle daha düşüktür |
| Yüksek hız | Tasarıma bağlıdır | Birçok bilyalı rulmanda avantajlıdır |
İğneli masuralar aslında silindirik esaslı yuvarlanma elemanlarıdır.
Ancak çaplarına oranla çok daha uzun ve ince tasarlanırlar.
Silindirik masuralar daha farklı çap-boy oranlarına sahip olabilirken,
iğneli masuralar özellikle dar radyal montaj alanlarında yüksek yük
kapasitesi elde etmek amacıyla kullanılır.
Masura çeşitlerini karşılaştırmak için
Tane Masura Çeşitleri Nelerdir?
yazımızı inceleyebilirsiniz.
Silindirik masuralarda en temel iki ölçü
çap ve uzunluktur. Ürünler çoğu zaman çap × uzunluk
şeklinde ifade edilir.
Örneğin:
gibi bir ölçülendirmede ilk değer masura çapını, ikinci değer ise
masura uzunluğunu ifade eder.
Ancak yalnızca çap ve boy ölçülerinin aynı olması iki masuranın teknik
olarak aynı olduğu anlamına gelmez.
Ölçüm hakkında ayrıntılı bilgi için
Tane Masura Ölçüleri Nasıl Belirlenir?
rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Silindirik masuranın çapı hassas uygulamalarda
mikrometre kullanılarak ölçülmelidir.
Ölçüm tek noktadan yapılmamalıdır. Masuranın orta bölgesi ve uçlara yakın
bölgeleri farklı açılardan ölçülerek geometrik sapmalar kontrol edilmelidir.
Bu yöntem şu problemlerin tespit edilmesine yardımcı olabilir:
Masura uzunluğu iki uç yüzey arasındaki toplam mesafedir. Genel kontrol
amacıyla hassas kumpas kullanılabilir; ancak yüksek toleranslı uygulamalarda
uygun hassas ölçüm ekipmanı tercih edilmelidir.
Masura uçlarının bombeli, pahlanmış veya özel profilli olması durumunda
ürünün teknik çizimi dikkate alınmalıdır.
Aynı rulman içerisinde çalışan masuraların çaplarının birbirine çok yakın
olması yükün masuralar arasında dengeli paylaşılabilmesi açısından önemlidir.
Bir masura diğerlerinden daha büyükse sistemdeki yükün daha büyük bir
kısmını taşıyabilir. Bu durum lokal temas gerilmelerini artırarak hem
masurada hem de yuvarlanma yolunda erken yorulmaya neden olabilir.
Bu nedenle hassas uygulamalarda masuralar üretim sonrası
ölçü gruplarına ayrılabilir.
Silindirik masuraların uçları her zaman tamamen düz ve keskin köşeli
değildir. Rulman tasarımına göre masura uçlarında pah, radius veya
özel profil bulunabilir.
Bu geometrinin amacı masura kenarlarında oluşabilecek aşırı temas
gerilmelerini azaltmak ve rulman bilezikleri üzerindeki flanşlarla
uyumlu çalışmayı sağlamaktır.
Bu nedenle yalnızca çap ve uzunluk aynı diye farklı uç geometrisine
sahip masuraların birbirinin yerine kullanılması uygun olmayabilir.
Bazı silindirik masuraların çalışma yüzeyi geometrik olarak tamamen düz
silindir şeklinde olmayabilir. Kenarlardaki gerilme yoğunlaşmasını
azaltmak amacıyla çok küçük profil düzeltmeleri veya kontrollü bombelik
uygulanabilir.
Bu tür profil geometrileri gözle kolayca fark edilemeyecek kadar küçük
olabilir ancak rulmanın yük dağılımında önemli rol oynar.
Rulman uygulamalarında kullanılan silindirik masuraların yüksek temas
basınçlarına ve tekrarlı yük çevrimlerine dayanması gerekir.
Bu nedenle yüksek sertlik ve yuvarlanma yorulması dayanımı sağlayabilen
rulman çelikleri yaygın olarak kullanılır.
Malzeme ve ısıl işlem, masuranın:
doğrudan etkiler.
Masura ile yuvarlanma yolu arasındaki temas noktasında yüksek yüzey
basınçları oluşur. Yetersiz sertlik masura yüzeyinde kalıcı deformasyon
ve hızlı aşınmaya neden olabilir.
Bununla birlikte yalnızca sertlik değerinin yüksek olması yeterli değildir.
Malzeme temizliği, ısıl işlem kalitesi, yüzey geometrisi ve yuvarlanma
yolunun özellikleri de birlikte değerlendirilmelidir.
Masuranın dış çalışma yüzeyi rulman yuvarlanma yollarıyla sürekli temas
halindedir. Bu nedenle çizik, çukur veya aşırı yüzey pürüzlülüğü çalışma
ömrünü olumsuz etkileyebilir.
İyi yüzey kalitesi:
yardımcı olabilir.
Silindirik masuraların geniş temas alanı yüksek radyal yük kapasitesi
sağlamaya yardımcı olur. Ancak bir masuranın veya rulman sisteminin
taşıyabileceği yük yalnızca masuranın çapına bağlı değildir.
Yük kapasitesini etkileyen başlıca faktörler şunlardır:
Silindirik masuraların temel kullanım amacı yüksek radyal yüklerin
taşınmasıdır. Eksenel yük taşıma kabiliyeti ise masuranın kendisinden
ziyade rulmanın toplam tasarımına bağlıdır.
Rulman bileziklerindeki flanşlar ve masura uç geometrisi uygun şekilde
tasarlanmışsa bazı silindirik makaralı rulman tipleri belirli eksenel
yükleri de taşıyabilir.
Bu nedenle yalnızca masura geometrisine bakılarak sistemin eksenel yük
kapasitesi belirlenmemelidir.
Silindirik tane masuralar yüksek radyal yük ve yüksek rijitlik gerektiren
çok sayıda endüstriyel uygulamada kullanılabilir.
Bazı özel yataklama tasarımlarında silindirik masuralar ayrı bir iç veya
dış bilezik kullanılmadan doğrudan hazırlanmış mil ve gövde yüzeyleri
arasında çalışabilir.
Ancak bu durumda temas yüzeylerinin doğrudan
yuvarlanma yolu görevi görmesi gerekir.
Bu yüzeylerin:
sahip olması gerekir.
Birçok rulman tasarımında masuraların birbirine temas etmesini önlemek,
aralarındaki mesafeyi korumak ve masuraları yönlendirmek amacıyla
kafes kullanılır.
Bunun yanında maksimum sayıda masura kullanarak yüksek yük kapasitesi
elde etmek amacıyla kafessiz veya tam dolu silindirik makaralı rulman
tasarımları da bulunabilir.
Bu iki yapının hız, yük kapasitesi ve sürtünme özellikleri farklıdır.
Masura ile yuvarlanma yolu arasında uygun yağlama filmi bulunması temas
yüzeylerinin doğrudan sürtünmesini azaltmaya yardımcı olur.
Uygulamaya bağlı olarak gres veya yağ ile yağlama kullanılabilir.
Doğru yağlayıcının seçilmesinde:
dikkate alınmalıdır.
Masura yüzeyinde normal çalışma ömrünün dışında erken aşınma görülmesi
genellikle yağlama, yük, kirlenme veya montaj problemi bulunduğunu
gösterebilir.
Başlıca aşınma nedenleri şunlardır:
Masuralar bakım sırasında görsel ve ölçüsel olarak kontrol edilebilir.
Hasar belirtileri arasında şunlar bulunur:
Bir rulmandaki veya özel yataklama sistemindeki tek bir masuranın
değiştirilmesi fiziksel olarak mümkün olsa da her zaman doğru bir bakım
yöntemi değildir.
Diğer masuraların aynı çalışma süresi boyunca aşınmış olması nedeniyle
yeni masura ölçü olarak diğerlerinden farklı kalabilir. Bu durumda yük
yeni masurada yoğunlaşabilir.
Bu nedenle masura hasarı görüldüğünde:
birlikte kontrol edilmelidir.
Doğru silindirik masura seçiminde yalnızca çap ve boy ölçüsü
kullanılmamalıdır.
Seçim sırasında şu bilgiler değerlendirilmelidir:
Genel seçim adımları için
Tane Masura Nasıl Seçilir?
rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Hayır. İki masuranın nominal çap ve uzunluk değerlerinin aynı olması
teknik özelliklerinin tamamen aynı olduğu anlamına gelmez.
Masuralar arasında şu farklılıklar bulunabilir:
Bu nedenle hassas rulman uygulamalarında yalnızca
çap × boy bilgisine göre ürün alınması önerilmez.
Ürün talebi oluşturulurken mümkün olduğunca fazla teknik bilgi verilmesi
doğru masuranın belirlenmesini kolaylaştırır.
Mevcut masuradan ölçü alınacaksa kullanılmış parçanın aşınmış olabileceği
unutulmamalıdır.
Silindirik tane masura, rulman ve yataklama sistemlerinde yükün taşınmasını
sağlayan silindir geometrili yuvarlanma elemanıdır.
Silindirik masuralar özellikle radyal yüklerin taşınmasında avantaj
sağlar. Eksenel yük kapasitesi rulmanın genel tasarımına bağlıdır.
Temel ölçüler çap ve uzunluktur. Hassas uygulamalarda tolerans, uç
geometrisi, profil ve yüzey kalitesi de kontrol edilmelidir.
Yaklaşık çap ve uzunluk kontrolü yapılabilir. Hassas çap ölçümü için
mikrometre kullanılması daha uygundur.
İğneli masura silindirik esaslı bir masura tipidir ancak çapına göre
çok daha uzun ve ince yapısıyla ayrılır.
Uygun tasarlanmış sistemlerde kullanılabilir. Ancak masuranın doğrudan
temas ettiği mil ve gövde yüzeylerinin yuvarlanma yolu olarak çalışmaya
uygun sertlik ve yüzey kalitesine sahip olması gerekir.
Hayır. Tolerans, profil, malzeme, sertlik ve yüzey kalitesi farklı
olabilir. Özellikle rulman içerisinde kullanılacak masuralar teknik olarak
eşleştirilmelidir.
Yetersiz yağlama, kirlenme, aşırı yük, hatalı hizalama, yanlış ölçü ve
yuvarlanma yolu hasarı başlıca erken hasar nedenleri arasındadır.
Silindirik tane masuralar, yüksek radyal yük kapasitesi
ve rijitlik gerektiren rulman ve özel yataklama sistemlerinde kullanılan
önemli yuvarlanma elemanlarıdır.
Doğru masura seçiminde yalnızca çap ve uzunluk değil; tolerans, profil,
uç geometrisi, malzeme, sertlik, yüzey kalitesi, çalışma yükü ve yağlama
şartları birlikte değerlendirilmelidir.
Masura tiplerini karşılaştırmak için
Tane Masura Çeşitleri Nelerdir?
,
doğru ürün seçiminde
Tane Masura Nasıl Seçilir?
,
ölçüm konusunda ise
Tane Masura Ölçüleri Nasıl Belirlenir?
rehberlerimizi inceleyebilirsiniz.
Farklı ölçülerdeki ürünleri
Tane Masuralar
kategorimizden inceleyebilirsiniz.
