Rulman Çektirmeleri Nedir? | Türleri, Kullanımı ve Seçimi
Rulman Çektirmeleri Nedir? | Türleri, Kullanımı ve Seçimi
Rulmanların bakım, değişim veya kontrol amacıyla mil ve yatak üzerinden sökülmesi gerektiğinde uygun ekipman kullanılması büyük önem taşır. Özellikle sıkı geçme ile monte edilmiş rulmanların kontrolsüz şekilde çıkarılması, rulmanın yanı sıra mile ve yatak yüzeyine de zarar verebilir.
Rulman çektirmeleri, rulmanların kontrollü ve eksenel kuvvet uygulanarak mil veya yatak üzerinden çıkarılmasını sağlayan özel sökme ekipmanlarıdır. Küçük rulmanlarda mekanik çektirmeler yeterli olabilirken büyük ve yüksek sıkı geçmeli rulmanlarda hidrolik sistemler tercih edilebilir.
Bu rehberde rulman çektirmelerinin türlerini, çalışma prensibini, kullanım yöntemlerini ve doğru çektirme seçiminin nasıl yapılması gerektiğini ayrıntılı olarak ele alacağız.
Rulman Çektirmesi Nedir?
Rulman çektirmesi, rulmanı veya rulman bileziğini mil üzerinden sökmek için kullanılan mekanik ya da hidrolik bir aparattır.
Çektirmenin temel amacı, sökme kuvvetini rulmanın uygun yüzeyine eşit ve kontrollü şekilde uygulamaktır. Böylece vurma, keskiyle zorlama veya levye ile kaldırma gibi rulmana ve mile zarar verebilecek yöntemlere ihtiyaç azalır.
Doğru kullanıldığında rulman çektirmesi hem bakım süresini kısaltır hem de sökülen parçaların zarar görme riskini azaltır.
Rulman Çektirmeleri Nasıl Çalışır?
Mekanik rulman çektirmelerinde genellikle iki veya üç kavrama kolu ile merkezde bir vida bulunur.
Çektirme kolları rulmanın arka kısmına yerleştirilir. Merkez vidası ise milin ucuna dayanır. Vida sıkıldıkça kollar rulmanı eksenel yönde çekerek mil üzerinden çıkarır.
Hidrolik modellerde ise bu kuvvet mekanik vida yerine hidrolik piston yardımıyla oluşturulur. Bu sayede daha yüksek sökme kuvvetleri daha az fiziksel eforla uygulanabilir.
Rulman Çektirme Çeşitleri Nelerdir?
Rulman çektirmeleri kullanım alanına, kavrama şekline ve oluşturdukları kuvvete göre farklı tiplerde üretilir.
1. İki Kollu Rulman Çektirme
İki kollu rulman çektirmeler, rulmanın iki karşı noktasından kavranarak sökülmesini sağlar.
Dar çalışma alanlarında üç kollu modellere göre daha kolay yerleştirilebilirler. Bu nedenle çevresinde sınırlı boşluk bulunan rulman, kasnak ve dişlilerin sökülmesinde kullanılabilir.
Ancak çektirmenin iki kolunun da eşit ve sağlam biçimde yerleştirilmesi gerekir.
2. Üç Kollu Rulman Çektirme
Üç kollu rulman çektirmeler, kuvvetin rulman çevresine daha dengeli dağılmasını sağlayan yaygın çektirme tiplerinden biridir.
Üç kolun oluşturduğu dengeli kavrama sayesinde aparatın rulman ekseninde daha stabil kalması kolaylaşır.
Özellikle yeterli çevresel boşluğun bulunduğu uygulamalarda üç kollu çektirmeler tercih edilebilir.
3. Mekanik Rulman Çektirme
Mekanik rulman çektirmelerde sökme kuvveti merkez vidasının elle veya uygun anahtarla sıkılmasıyla oluşturulur.
Küçük ve orta boy rulmanların sökülmesinde yaygın olarak kullanılan bu sistemler basit yapıları, taşınabilirlikleri ve bakım kolaylıkları nedeniyle birçok bakım atölyesinde bulunur.
4. Hidrolik Rulman Çektirme
Hidrolik rulman çektirmeler, yüksek sökme kuvveti gerektiren orta ve büyük rulmanlarda kullanılır.
Hidrolik piston sayesinde operatörün yüksek mekanik tork uygulamasına gerek kalmadan güçlü ve kontrollü bir çekme kuvveti oluşturulabilir.
Bu sistemler özellikle ağır sanayi, maden makineleri, büyük elektrik motorları ve redüktörlerde avantaj sağlar.
5. İçten Rulman Çektirme
Bazı uygulamalarda rulmanın dış kısmına ulaşmak mümkün değildir. Bu durumlarda içten rulman çektirme aparatları kullanılır.
İç çektirme, rulmanın iç çapından veya arkasındaki yüzeyden kavrama sağlayarak rulmanın yatak içerisinden çıkarılmasına yardımcı olur.
Özellikle kör delik içerisine monte edilmiş rulmanlarda bu tip çektirmeler oldukça kullanışlıdır.
6. Kör Delik Rulman Çektirme
Kör delikte bulunan rulmanların arkasına klasik çektirme kolu geçirmek mümkün olmayabilir.
Bu uygulamalarda genişleyen pens yapısına sahip özel kör delik rulman çektirme aparatları kullanılabilir. Pens rulmanın iç kısmına yerleştirilir ve genişletilerek kavrama sağlanır.
Daha sonra kayar çekiç veya mekanik çekme sistemi ile rulman yataktan çıkarılır.
7. Rulman Ayırıcılı Çektirme
Rulmanın arkasında çektirme kollarının girebileceği yeterli alan bulunmadığında rulman ayırıcı kullanılabilir.
Ayırıcı aparat rulmanın veya iç bileziğin arkasındaki dar boşluğa yerleştirilir. Çektirme sistemi bu aparata bağlanarak kuvvet daha uygun bir yüzeye aktarılır.
Özellikle rulman, dişli ve kasnağın mile çok yakın monte edildiği uygulamalarda önemli avantaj sağlar.
Rulman Çektirme Nasıl Kullanılır?
Rulman çektirme kullanılırken doğru hizalama ve uygun kapasitedeki aparat seçimi çok önemlidir.
Genel uygulama adımları şu şekildedir:
- Rulmanın mil üzerindeki bağlantı şekli kontrol edilir.
- Rulmanın çapına uygun çektirme seçilir.
- Çektirme kolları rulmanın arkasına eşit biçimde yerleştirilir.
- Merkez vidası milin tam merkezine hizalanır.
- Çektirme kademeli ve kontrollü şekilde sıkılır.
- Rulmanın eksen boyunca düz şekilde ilerlediği kontrol edilir.
- Rulman serbest kaldığında çektirme üzerindeki yük kontrollü şekilde azaltılır.
Rulman Çektirme Kuvveti Nereye Uygulanmalıdır?
Rulman sökümünde en önemli kurallardan biri kuvvetin sıkı geçmenin bulunduğu bileziğe uygulanmasıdır.
Örneğin rulmanın iç bileziği mile sıkı geçme ile monte edilmişse çektirme kuvveti mümkün olduğunca iç bileziğe aktarılmalıdır.
Kuvvet dış bilezikten uygulanıp bilya veya makaralar üzerinden iç bileziğe aktarılırsa rulmanın yuvarlanma yolları zarar görebilir.
Bu konu özellikle rulmanın tekrar kullanılmasının planlandığı uygulamalarda daha da önemlidir.
İki Kollu mu Üç Kollu Rulman Çektirme mi?
| Özellik | İki Kollu | Üç Kollu |
|---|---|---|
| Kavrama Noktası | 2 | 3 |
| Dar Alan Kullanımı | Daha avantajlı | Daha fazla alan gerektirir |
| Denge | Doğru ayar gerektirir | Daha dengeli kavrama sağlayabilir |
| Tipik Kullanım | Dar alanlar, küçük parçalar | Genel rulman ve kasnak sökme |
Mekanik mi Hidrolik Rulman Çektirme mi?
Çektirme seçiminde en önemli kriterlerden biri ihtiyaç duyulan sökme kuvvetidir.
| Özellik | Mekanik Rulman Çektirme | Hidrolik Rulman Çektirme |
|---|---|---|
| Uygun Parça Boyutu | Küçük ve orta | Orta ve büyük |
| Sökme Kuvveti | Düşük - orta | Yüksek |
| Çalışma Sistemi | Vida mekanizması | Hidrolik piston |
| Operatör Eforu | Daha yüksek olabilir | Daha düşüktür |
| Tipik Kullanım | Servis ve bakım | Ağır sanayi |
Rulman Çektirme Nasıl Seçilir?
Doğru rulman çektirmesini seçmek için yalnızca rulmanın dış çapına bakmak yeterli değildir.
Aşağıdaki kriterler birlikte değerlendirilmelidir:
- Rulmanın dış çapı
- Rulmanın iç çapı
- Rulmanın arkasındaki erişim mesafesi
- Çektirme kollarının açılma kapasitesi
- Çektirmenin kavrama derinliği
- Gerekli sökme kuvveti
- Mil çapı
- Çalışma alanının genişliği
- Mekanik veya hidrolik kullanım ihtiyacı
- Rulmanın tekrar kullanılıp kullanılmayacağı
Çektirme Açıklığı Nedir?
Çektirme açıklığı, aparat kollarının kavrayabileceği maksimum dış çapı ifade eder.
Seçilen çektirmenin açıklığı rulmanın veya sökülecek parçanın çapından küçük olmamalıdır.
Ayrıca yalnızca maksimum açıklık değil, minimum açıklık değeri de özellikle küçük rulmanlarda önemlidir.
Çektirme Derinliği Nedir?
Çektirme derinliği, kolların rulmanın arkasına ne kadar uzanabildiğini ifade eder.
Uzun mil üzerinde veya derinde bulunan rulmanlarda standart kısa kollu çektirmeler yetersiz kalabilir.
Bu nedenle rulmanın çapı kadar rulmanın mil üzerindeki konumu da çektirme seçiminde dikkate alınmalıdır.
Mile Sıkışmış Rulman Çektirme ile Nasıl Çıkarılır?
Mile sıkışmış rulmanın çıkarılmasında öncelikle uygun kapasiteli çektirme kullanılmalıdır.
Çektirme kolları mümkün olduğunca sıkı geçmenin bulunduğu iç bileziğin arkasına yerleştirilmelidir. Merkez vidası mil ucuna düzgün şekilde oturtulmalı ve kuvvet kademeli artırılmalıdır.
Rulman hareket etmiyorsa çektirmeye kontrolsüz şekilde daha fazla kuvvet uygulamak yerine daha yüksek kapasiteli hidrolik çektirme veya uygun alternatif sökme yöntemi değerlendirilmelidir.
Rulman sökümünde kullanılan diğer yöntemleri görmek için Rulman Sökme Aparatları Nelerdir? rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Rulman Çektirmesine Çekiçle Vurulur mu?
Standart mekanik çektirmelerde cihaz üreticisi açıkça izin vermediği sürece çektirme vidasına veya kollarına kontrolsüz şekilde çekiçle vurmak önerilmez.
Darbe aparatın deforme olmasına, çektirme kolunun rulmandan kurtulmasına veya mil ve rulman yüzeylerinin zarar görmesine neden olabilir.
Gerekli sökme kuvveti çektirmenin kapasitesini aşıyorsa daha güçlü bir çektirme tercih edilmelidir.
Hidrolik Rulman Çektirmelerin Avantajları
- Yüksek sökme kuvveti oluşturabilir.
- Operatörün uygulaması gereken fiziksel kuvveti azaltır.
- Büyük rulmanlarda kontrollü sökme sağlar.
- Bakım süresini kısaltabilir.
- Rulman ve mil yüzeylerinin korunmasına yardımcı olur.
- Ağır sanayi uygulamalarına uygundur.
Rulman Çektirme Kullanırken Yapılan Yaygın Hatalar
- Çektirme kapasitesinden büyük rulman sökmeye çalışmak
- Kolları eşit yerleştirmemek
- Merkez vidasını mil eksenine hizalamamak
- Kuvveti yanlış rulman bileziğine uygulamak
- Çektirme kollarını rulman üzerinde yetersiz yüzeye oturtmak
- Hasarlı veya eğilmiş çektirme kullanmak
- Aparata kontrolsüz darbe uygulamak
- Gerekenden fazla kuvvet uygulamak
- Koruyucu ekipman kullanmamak
Rulman Çektirmelerinde Güvenlik
Rulman sökümü sırasında çektirme üzerinde önemli miktarda mekanik enerji birikebilir.
Çektirme kolunun kavramadan kurtulması veya rulmanın aniden serbest kalması parçaların fırlamasına neden olabilir. Bu nedenle aparatın doğru yerleştiği kontrol edilmeli ve işlem sırasında uygun kişisel koruyucu ekipman kullanılmalıdır.
Yüksek kuvvetli uygulamalarda çektirmenin üretici tarafından belirtilen kapasite sınırları kesinlikle aşılmamalıdır.
Rulman Çektirmeleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Rulman çektirme ne işe yarar?
Rulmanı, rulman bileziğini, dişliyi veya benzeri sıkı geçmeli parçaları mil üzerinden kontrollü şekilde çıkarmak için kullanılır.
Üç kollu rulman çektirme daha mı iyidir?
Üç kollu çektirmeler kuvveti daha dengeli dağıtabilir. Ancak dar çalışma alanlarında iki kollu modeller daha uygun olabilir. Doğru seçim uygulamaya göre yapılmalıdır.
Hidrolik rulman çektirme ne zaman kullanılır?
Mekanik çektirmenin sağlayabileceğinden daha yüksek sökme kuvvetine ihtiyaç duyulan büyük veya sıkı geçmeli rulmanlarda tercih edilir.
Kör delikteki rulman normal çektirme ile çıkarılır mı?
Rulmanın arkasına erişim yoksa standart dıştan kavramalı çektirme kullanılamayabilir. Bu durumda içten veya kör delik tipi rulman çektirme kullanılır.
Rulman çektirme ile kasnak sökülür mü?
Uygun ölçü ve kapasitedeki genel amaçlı çektirmeler rulman dışında kasnak, dişli ve benzeri sıkı geçmeli parçaların sökülmesinde de kullanılabilir.
Rulman çektirme kaç ton olmalıdır?
Gerekli kapasite rulmanın çapı, geçme sıkılığı, korozyon durumu ve sökülecek parçanın yapısına bağlıdır. Çektirmenin üretici kapasitesi hiçbir zaman aşılmamalıdır.
Rulman tekrar kullanılacaksa çektirme nasıl bağlanmalıdır?
Sökme kuvveti mümkün olduğunca sıkı geçmenin bulunduğu bileziğe uygulanmalı ve kuvvetin yuvarlanma elemanları üzerinden aktarılmasından kaçınılmalıdır.
Rulman Çektirmeleri ve Diğer Sökme Aparatları
Her rulman klasik iki veya üç kollu çektirme ile sökülemeyebilir. Rulmanın montaj şekline ve bulunduğu konuma göre ayırıcı, iç çektirme, kör delik çektirme, hidrolik somun veya farklı sökme ekipmanlarına ihtiyaç duyulabilir.
Bu ekipmanların tamamını karşılaştırmak için Rulman Sökme Aparatları içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Rulmanların montajında kullanılan ekipmanlar hakkında bilgi için ise Rulman Montaj Takımları rehberimize göz atabilirsiniz.
Sonuç
Rulman çektirmeleri, rulmanların mil veya yatak üzerinden kontrollü ve güvenli şekilde sökülmesini sağlayan temel bakım ekipmanlarıdır. İki kollu ve üç kollu mekanik modeller küçük ve orta ölçekli uygulamalarda yaygın olarak kullanılırken yüksek sökme kuvveti gerektiren büyük rulmanlarda hidrolik çektirmeler tercih edilebilir.
Rulmanın bulunduğu alan dar ise iki kollu çektirmeler, rulmanın arkasına erişim yoksa içten veya kör delik çektirmeleri, yeterli kavrama alanı bulunmuyorsa rulman ayırıcı sistemleri kullanılabilir.
Doğru çektirme seçimi yapılırken rulmanın çapı, kavrama derinliği, çalışma alanı ve gerekli sökme kuvveti birlikte değerlendirilmelidir. Uygun ekipmanın kullanılması rulmanın yanı sıra mil ve yatak yüzeylerinin korunmasına da yardımcı olur.
