Kör Kasnak Nasıl İşlenir?

Kör kasnak işleme, kasnağın henüz nihai mil ölçüsüne hazırlanmamış göbek kısmının kullanılacağı mile uygun çap ve toleransta işlenmesi işlemidir. V-kayışı kasnaklarında bu işlem çoğunlukla torna tezgâhında yapılır ve uygulama gerektiriyorsa daha sonra kama kanalı açılır.

Kör kasnak işleme işlemi yalnızca:

“Mil 40 mm, kasnağın ortasına 40 mm delik açalım.”

şeklinde düşünülmemelidir.

Doğru bir kasnak bağlantısında:

• Milin gerçek çapı,

• İstenen geçme toleransı,

• Kasnağın merkezlenmesi,

• Maksimum işlenebilir delik çapı,

• Göbek et kalınlığı,

• Kama ölçüsü,

• Radyal ve eksenel salgı,

• Çalışma devri

birlikte değerlendirilmelidir.

Yanlış işlenen bir kör kasnak mile takılabilse bile titreşim, salgı, gevşeme ve V-kayışı aşınması gibi problemlere neden olabilir.

Kör Kasnak İşleme Nedir?

Kör kasnak, merkez göbeği kullanılacak milin nihai ölçüsüne göre henüz hazırlanmadığı için montajdan önce talaşlı işlem gerektirebilir.

İşlem genel olarak:

Mil ölçüsünü belirleme → Kasnağı tezgâhta merkezleme → Pilot deliği büyütme veya merkez deliğini işleme → Son ölçüyü oluşturma → Kama kanalı açma → Ölçü ve salgı kontrolü

aşamalarından oluşur.

Amaç kasnağın yalnızca mile geçmesini değil, mil ekseniyle doğru merkezlenerek çalışmasını sağlamaktır.

Kör Kasnak İşlenmeden Önce Ne Kontrol Edilmelidir?

Kasnağı tezgâha bağlamadan önce kullanılacağı sistemin teknik bilgileri belirlenmelidir.

Kontrol edilmesi gereken başlıca bilgiler:

• Mil çapı

• Mil toleransı

• Kasnak tipi

• V-kayışı profili

• Kasnak çapı

• Oluk sayısı

• Göbek çapı

• Göbek uzunluğu

• Pilot delik çapı

• Maksimum işlenebilir delik

• Kama ölçüsü

• Çalışma devri

olmalıdır.

Özellikle maksimum işlenebilir delik çapı kontrol edilmeden kasnak göbeği büyütülmemelidir.

1. Mil Çapı Nasıl Ölçülür?

İlk adım kullanılacak milin gerçek çapını belirlemektir.

Hassas bağlantılarda ölçüm için uygun mikrometre kullanılması tercih edilir.

Mil yalnızca tek noktadan ölçülmemelidir.

Mümkünse:

• Farklı eksenel noktalardan,

• Farklı açılardan

ölçüm yapılmalıdır.

Böylece milde:

• Aşınma,

• Koniklik,

• Ovalleşme

olup olmadığı anlaşılabilir.

Nominal Mil Çapı ile Gerçek Mil Çapı Aynı mıdır?

Her zaman tam olarak aynı değildir.

Örneğin mil nominal olarak:

40 mm

olarak tanımlansa bile üretim toleransı nedeniyle gerçek ölçüsü 40,000 mm olmak zorunda değildir.

Bu nedenle kasnağın deliğini işlemeden önce yalnızca makine kataloğundaki nominal değere güvenmek yerine mevcut milin ölçülmesi faydalıdır.

2. Geçme Toleransı Belirlenmelidir

Kasnak deliğinin çapı yalnızca milin nominal çapına göre belirlenmemelidir.

Mil ile kasnak arasında istenen geçme türü de belirlenmelidir.

Uygulamaya göre:

• Boşluklu geçme,

• Geçişli geçme,

• Sıkı geçme

gibi farklı bağlantılar kullanılabilir.

Hangi toleransın uygun olduğu:

• Aktarılacak torka,

• Kama bağlantısına,

• Çalışma devrine,

• Sökme ihtiyacına,

• Makine tasarımına

bağlıdır.

Bu nedenle bütün kör kasnaklar için tek bir delik toleransı vermek doğru değildir.

3. Maksimum İşlenebilir Delik Kontrol Edilmelidir

Her kör kasnağın göbeği sınırsız şekilde büyütülemez.

Üretici tarafından belirtilen maksimum delik çapı, göbeğin güvenli şekilde işlenebileceği sınırı gösterir.

Örneğin kullanılacak mil çapı kasnağın maksimum işlenebilir delik değerinden büyükse o kasnak uygun değildir.

Deliği zorla büyütmek:

• Göbek et kalınlığını azaltabilir,

• Kama kanalı bölgesini zayıflatabilir,

• Kasnağın çatlamasına

neden olabilir.

4. Göbek Et Kalınlığı Kontrol Edilmelidir

Kasnak deliği büyüdükçe göbekte kalan malzeme azalır.

Özellikle kama kanalı da açılacaksa yeterli et kalınlığının bulunması gerekir.

Göbek çok incelirse çalışma sırasında oluşan çevresel ve mekanik gerilmeler kasnağın çatlamasına neden olabilir.

Bu nedenle:

Mil çapı + Kama kanalı + Kalan göbek et kalınlığı

birlikte değerlendirilmelidir.

5. Kör Kasnak Tornaya Nasıl Bağlanır?

İşlemenin en kritik noktalarından biri kasnağın torna tezgâhına doğru merkezlenerek bağlanmasıdır.

Amaç açılacak mil deliğinin kasnağın gerçek dönme ekseniyle eş merkezli olmasıdır.

Kasnak yanlış merkezlenirse delik doğru çapta olsa bile çalışma sırasında salgı oluşabilir.

Bu nedenle bağlama sırasında kasnağın uygun referans yüzeyleri kullanılmalıdır.

Kasnak Neden Dış Çapına Göre Rastgele Merkezlenmemelidir?

Kasnağın işlevsel çalışma yüzeyi V-kayışı kanallarıdır.

Döküm veya kaba işlenmiş yüzeyler her zaman hassas referans olmayabilir.

Bu nedenle kasnağın tezgâha bağlanmasında hangi yüzeyin referans alınacağı ürünün üretim yapısına göre belirlenmelidir.

Amaç mil deliğinin kasnağın çalışma ekseniyle uyumlu olmasıdır.

6. Pilot Delik Kontrol Edilir

Bazı kör kasnaklarda üretimden gelen küçük bir pilot delik bulunur.

Bu delik nihai mil çapı değildir.

Pilot delik:

• İşlemeye başlangıç sağlayabilir,

• Merkezlemeyi kolaylaştırabilir,

• Talaş kaldırma miktarını azaltabilir.

Ancak pilot deliğin kasnak eksenine göre yeterli hassasiyette olup olmadığı kontrol edilmeden doğrudan referans alınmamalıdır.

7. Kasnak Göbek Deliği Tornada İşlenir

Kasnak uygun şekilde merkezlendikten sonra merkez deliği kademeli olarak büyütülür.

İşlem sırasında son ölçüye tek seferde ulaşmak yerine kontrollü talaş kaldırmak daha doğru sonuç sağlar.

Son ölçüye yaklaşıldığında daha küçük paso ile ilerlenerek hedef çap ve yüzey kalitesi elde edilir.

Kör Kasnak Matkapla Delinir mi?

Pilot delik oluşturma gibi bazı ön işlemlerde matkap kullanılabilir.

Ancak hassas nihai mil deliğini yalnızca:

“Mil 40 mm, 40 mm matkapla delelim.”

şeklinde hazırlamak doğru değildir.

Matkapla oluşturulan delik:

• İstenen çap hassasiyetini sağlamayabilir,

• Dairesellik hatası gösterebilir,

• Yüzey kalitesi yetersiz olabilir,

• Kasnak eksenine göre kaçık olabilir.

Bu nedenle nihai ölçünün uygun talaşlı işlem ve ölçüm yöntemiyle oluşturulması gerekir.

8. Son Delik Ölçüsü Kontrol Edilir

İşleme sırasında delik ölçüsü düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Ölçüm için uygulamanın hassasiyetine göre:

• İç çap mikrometresi,

• Komparatörlü iç çap ölçüm cihazı,

• Uygun hassas ölçüm ekipmanları

kullanılabilir.

Kumpas genel kontroller için yararlı olsa da hassas geçme toleranslarında tek başına yeterli olmayabilir.

Delik Fazla Büyük Açılırsa Ne Olur?

Kasnak deliği olması gerekenden fazla büyük işlenirse mil ile göbek arasında istenmeyen boşluk oluşabilir.

Bunun sonucunda:

• Kasnak merkezlenmesi bozulabilir,

• Kama üzerine aşırı yük binebilir,

• Vuruntu oluşabilir,

• Kama kanalı aşınabilir,

• Kasnak mil üzerinde hareket edebilir.

Fazla büyütülmüş bir deliği yalnızca setsukuru daha fazla sıkarak telafi etmeye çalışmak doğru değildir.

Delik Küçük Kalırsa Ne Olur?

Delik olması gerekenden küçükse kasnağı mile çekiçle zorlayarak geçirmek doğru değildir.

Bu işlem:

• Kasnak göbeğini çatlatabilir,

• Mil yüzeyine zarar verebilir,

• Rulmanlara darbe aktarabilir.

Delik tekrar ölçülmeli ve gerekiyorsa kontrollü şekilde son ölçüye getirilmelidir.

9. Kama Kanalı Açılır

Uygulamada kamalı bağlantı kullanılacaksa merkez deliği tamamlandıktan sonra uygun ölçüde kama kanalı açılır.

Kama kanalı farklı talaşlı imalat yöntemleriyle oluşturulabilir.

Önemli olan kanalın:

• Genişliği,

• Derinliği,

• Ekseni

kullanılacak kama ve mil kama kanalıyla uyumlu olmasıdır.

Kama Kanalı Ölçüsü Nasıl Belirlenir?

Kama ölçüsü öncelikle:

• Mil çapına,

• İlgili kama standardına,

• Uygulama gereksinimlerine

göre belirlenir.

Kama kanalı rastgele ölçüde açılmamalıdır.

Gereğinden geniş kanal boşluk oluştururken gereğinden dar kanal kamanın zorlanmasına neden olabilir.

Kama Kanalı Çok Derin Açılırsa Ne Olur?

Kama kanalı gereğinden derin açılırsa bağlantı geometrisi bozulabilir ve göbek kesiti gereksiz yere zayıflatılabilir.

Ayrıca kama üst boşluğu ve yan yüzey temasları istenen şekilde oluşmayabilir.

Bu nedenle kanal derinliği ilgili standarda uygun olmalıdır.

10. Kama ile Deneme Yapılır

Kama kanalı tamamlandıktan sonra uygun kama ile kontrol yapılabilir.

Kama:

• Kanala düzgün oturmalı,

• Aşırı yan boşluk yapmamalı,

• Zorlanarak çakılmamalıdır.

Kamanın çok yüksek olması da kasnağın mil üzerine doğru şekilde oturmasını engelleyebilir.

11. Radyal Salgı Kontrol Edilir

İşleme tamamlandıktan sonra kasnağın radyal salgısı kontrol edilmelidir.

Radyal salgı, kasnağın dönerken dış veya çalışma yüzeylerinin merkezden kaçık hareket etmesidir.

Fazla radyal salgı:

• Titreşim,

• Kayış gerginliğinde periyodik değişim,

• Kayış aşınması,

• Gürültü

oluşturabilir.

12. Eksenel Salgı Kontrol Edilir

Kasnağın yana doğru yalpalaması ise eksenel salgıyla ilişkilidir.

Eksenel salgı fazla olduğunda V-kayışları kanallar içerisinde doğru hat üzerinde çalışmayabilir.

Bu durum özellikle çok oluklu kasnaklarda kayışların yük paylaşımını olumsuz etkileyebilir.

Salgı Nasıl Kontrol Edilir?

Uygun bağlama düzeni ve komparatör saati kullanılarak kasnağın dönme hareketi sırasında sapma kontrol edilebilir.

Kontrol:

• Kasnak çalışma yüzeylerinde,

• Yan yüzeylerde,

• Uygun referans bölgelerinde

yapılabilir.

Kabul edilebilir salgı miktarı kasnağın boyutu, devri ve üretici toleranslarına göre değerlendirilmelidir.

13. Çapaklar Temizlenir

Talaşlı işlemden sonra:

• Mil deliği kenarı,

• Kama kanalı,

• Göbek yüzeyleri

üzerindeki çapaklar temizlenmelidir.

Çapaklı yüzeyler montaj sırasında mile veya kamaya zarar verebilir.

Ancak çapak alma sırasında çalışma yüzeyleri gereksiz yere aşındırılmamalıdır.

14. Kasnak Temizlenir

İşlem sonrasında kasnak üzerinde:

• Metal talaşı,

• Kesme sıvısı,

• Toz,

• Çapak

bırakılmamalıdır.

Özellikle V-kayışı kanalları temiz tutulmalıdır.

Kasnak kanallarında yağ veya kesme sıvısı kalması V-kayışının çalışma koşullarını olumsuz etkileyebilir.

15. Balans Kontrolü Gerekir mi?

Her kör kasnak işlendikten sonra mutlaka dinamik balans yapılması gerektiği söylenemez.

Ancak:

• Büyük çaplı kasnaklarda,

• Yüksek devirlerde,

• Ağır kasnaklarda,

• Hassas makinelerde

balans daha önemli hale gelir.

İşleme sırasında merkez kaçıklığı oluşmuş veya önemli miktarda asimetrik malzeme kaldırılmışsa balans problemi ortaya çıkabilir.

Kör Kasnak İşleme Balansı Bozar mı?

Doğru ve eş merkezli işleme balans üzerindeki olumsuz etkiyi azaltır.

Ancak:

• Kaçık delik,

• Hatalı kama kanalı,

• Asimetrik talaş kaldırma,

• Göbekte hatalı işlem

dengesizliğe katkıda bulunabilir.

Yüksek devirli uygulamalarda üretici tarafından belirtilen balans sınıfı dikkate alınmalıdır.

İşlenmiş Kör Kasnak Mile Nasıl Takılır?

İşleme tamamlandıktan sonra:

1. Mil temizlenir.

2. Mil çapı ve kasnak deliği tekrar kontrol edilir.

3. Kama kullanılacaksa yerleştirilir.

4. Kasnak mile geçirilir.

5. Eksenel konumu ayarlanır.

6. Uygun sabitleme yöntemi uygulanır.

7. Diğer kasnakla hizalama yapılır.

8. V-kayışları takılır.

9. Kayış gerginliği ayarlanır.

10. Son çalışma kontrolü yapılır.

Kasnak Mile Çekiçle Takılır mı?

Kasnak mile geçmiyorsa ilk çözüm çekiç değildir.

Öncelikle:

• Mil ölçüsü,

• Kasnak delik çapı,

• Çapak,

• Kama yüksekliği,

• Geçme toleransı

kontrol edilmelidir.

Kontrolsüz darbeler kasnağın yanı sıra mil ve rulmanlara da zarar verebilir.

Kör Kasnak İşlerken En Sık Yapılan Hatalar

En yaygın hatalar:

• Mili ölçmeden işlem yapmak

• Nominal ölçüyü gerçek ölçü kabul etmek

• Geçme toleransını dikkate almamak

• Maksimum delik çapını kontrol etmemek

• Göbek et kalınlığını azaltmak

• Kasnağı yanlış merkezlemek

• Pilot deliği kesin merkez kabul etmek

• Nihai deliği yalnızca matkapla açmak

• Deliği fazla büyütmek

• Kama kanalını yanlış ölçüde açmak

• Salgı kontrolü yapmamak

• Yüksek devirde balansı dikkate almamak

• Çapakları temizlememek

Kör Kasnak İşleme Kontrol Listesi

İşlem öncesi ve sonrasında şu sıra kullanılabilir:

Mil çapını ölç → Geçme toleransını belirle → Maksimum işlenebilir deliği kontrol et → Göbek et kalınlığını kontrol et → Kasnağı doğru merkezle → Deliği kademeli işle → Son ölçüyü kontrol et → Kama kanalını aç → Çapakları temizle → Radyal ve eksenel salgıyı kontrol et → Gerekirse balansı kontrol et → Kasnağı hizalayarak monte et

Sık Sorulan Sorular

Kör kasnak nasıl işlenir?

Kör kasnak genellikle torna tezgâhında doğru şekilde merkezlenerek göbek deliğinin kullanılacak mil çapı ve gerekli toleransa göre işlenmesiyle hazırlanır. Kamalı bağlantı gerekiyorsa daha sonra kama kanalı açılır.

Kör kasnak matkapla delinir mi?

Matkap ön delik veya kaba işlem için kullanılabilir ancak hassas nihai mil deliğini yalnızca matkapla oluşturmak uygun olmayabilir. Delik çapı, dairesellik, yüzey kalitesi ve eş merkezlilik kontrol edilmelidir.

Kör kasnak deliği kaç mm açılır?

Bu değer kullanılacak mil çapı ve gereken geçme toleransına bağlıdır. Bütün kasnaklar için tek bir delik ölçüsü veya toleransı yoktur.

40 mm mil için kasnak tam 40 mm mi açılır?

Yalnızca nominal ölçüye bakarak karar verilmemelidir. Milin gerçek ölçüsü ve bağlantıda istenen geçme toleransı dikkate alınmalıdır.

Kör kasnağa kama kanalı nasıl açılır?

Merkez deliği tamamlandıktan sonra mil çapına ve ilgili kama standardına uygun genişlik ve derinlikte kama kanalı işlenir.

Kör kasnakta maksimum delik neden önemlidir?

Delik fazla büyütülürse göbek et kalınlığı azalabilir ve özellikle kama kanalı bölgesinde kasnak zayıflayabilir.

Kör kasnak işlendikten sonra balans gerekir mi?

Uygulamanın çapına, ağırlığına ve çalışma devrine bağlıdır. Özellikle büyük ve yüksek devirli kasnaklarda balans kontrolü önemlidir.

Kasnak deliği fazla büyük açılırsa setsukurla sıkılabilir mi?

Bu doğru bir telafi yöntemi değildir. Fazla boşluk kasnağın merkezlenmesini ve kama bağlantısını bozabilir.

Kör kasnak işlendikten sonra hangi kontroller yapılmalıdır?

İç çap, geçme toleransı, kama kanalı, göbek et kalınlığı, radyal ve eksenel salgı kontrol edilmelidir. Uygulamaya göre balans kontrolü de gerekebilir.

Sonuç

Kör kasnak işleme, yalnızca kasnağın merkezine mil çapında bir delik açma işlemi değildir. Amaç kasnağın mile doğru toleransla, doğru merkezde ve güvenli şekilde bağlanmasını sağlamaktır.

Doğru işlem sırası genel olarak:

Mili ölç → Geçme toleransını belirle → Kasnağın maksimum delik kapasitesini kontrol et → Kasnağı doğru merkezle → Göbek deliğini kademeli işle → Kama kanalını aç → Ölçüleri kontrol et → Salgıyı kontrol et → Gerekiyorsa balans kontrolü yap

şeklindedir.

Özellikle maksimum işlenebilir delik, göbek et kalınlığı, kama kanalı ve kasnak merkezleme aşamaları göz ardı edilmemelidir.

Hatalı işlenmiş bir kör kasnak doğru mil çapına sahip görünse bile salgı, titreşim, kayış aşınması, kama hasarı ve rulman yüklerinin artmasına neden olabilir.

Bu nedenle kör V-kayışı kasnaklarının işlenmesi, uygun talaşlı imalat ve hassas ölçüm ekipmanları kullanılarak yapılmalıdır.