Konik delikli rulmanların sökülmesi, silindirik delikli rulmanların demontajından farklı yöntemler gerektirir. Bunun temel nedeni rulman iç bileziğinin doğrudan silindirik bir yüzeye değil, konik bir mil veya konik yüzeye sahip manşon üzerine sıkı şekilde oturmasıdır.
Konik delikli rulmanlar doğrudan konik mile, germe manşonuna veya çakma manşonuna monte edilmiş olabilir. Hangi bağlantının kullanıldığının belirlenmesi doğru sökme yönteminin seçilmesinde ilk adımdır.
Özellikle büyük oynak makaralı rulmanlarda yüksek sıkı geçme kuvvetleri oluşabileceği için mekanik çektirmelerin yanı sıra hidrolik somun ve yağ enjeksiyon yöntemlerinden de yararlanılabilir.
Konik delikli rulman, iç bilezik deliği belirli bir koniklik oranına sahip olan rulmandır. Bu tasarım sayesinde rulman doğrudan konik mile veya uygun bir manşon yardımıyla düz mile monte edilebilir.
Konik delikli rulmanlar özellikle oynak makaralı ve oynak bilyalı rulmanlarda yaygın olarak kullanılır.
Rulman konik yüzey üzerinde eksenel olarak ilerledikçe iç bilezik genişler ve sıkı geçme oluşur. Sökme sırasında ise bu işlemin tersi gerçekleştirilerek rulmanın konik yüzey üzerindeki sıkılığı azaltılır.
Konik delikli rulmanların üç temel montaj şekli bulunur:
Sökme yöntemine başlamadan önce kullanılan bağlantının hangisi olduğu kesin olarak belirlenmelidir.
Sökme işleminden önce makine güvenli şekilde durdurulmalı ve rulman üzerindeki yük kaldırılmalıdır.
Aşağıdaki kontroller yapılmalıdır:
Germe manşonu, konik delikli rulmanların düz miller üzerine monte edilmesinde en yaygın kullanılan bağlantı elemanlarından biridir.
Sökme sırasında temel amaç rulmanın germe manşonunun konik yüzeyinde ters yönde hareket ederek sıkı geçmeden kurtulmasını sağlamaktır.
Genel işlem sırası şu şekildedir:
Manşonun sökülmesinde sorun yaşanıyorsa Germe Manşonu Çıkmıyor içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Kilit somununu gevşetmeden önce kilit pulunun dış tırnağı somun kanalından çıkarılmalıdır.
Tırnak serbest bırakılmadan somunu zorlamak kilit pulunun kırılmasına veya somun kanalının zarar görmesine neden olabilir.
Kilit somunu ve pul hakkında ayrıntılı bilgi için Kilit Somunu Nedir? ve Kilit Pulu Nedir? içeriklerini inceleyebilirsiniz.
Uzun süre çalışan rulmanlarda konik yüzeyler birbirine oldukça sıkı oturabilir. Ayrıca korozyon ve aşırı montaj sıkılığı sökme işlemini zorlaştırabilir.
Bu durumda kontrolsüz çekiç darbeleri yerine uygun mekanik veya hidrolik sökme ekipmanı kullanılmalıdır.
Özellikle büyük rulmanlarda yüksek mekanik kuvvet uygulamak yerine hidrolik yöntemler daha kontrollü bir çözüm sağlayabilir.
Çakma manşonu, konik delikli rulmanların özellikle kademeli miller üzerine monte edilmesinde kullanılan bağlantı elemanıdır.
Bu sistemde manşon rulman ile mil arasında çalışır ve sökme işlemi germe manşonundan farklıdır.
Genel olarak bağlantı elemanları serbest bırakıldıktan sonra çakma manşonu rulman ile mil arasındaki konik bağlantıdan kontrollü şekilde çıkarılır.
Büyük boyutlarda hidrolik somun veya uygun hidrolik sistemler sökme işlemini önemli ölçüde kolaylaştırabilir.
Çakma manşonu kullanılan uygulamalarda sökme kuvveti manşonun sistem içerisindeki hareket yönüne uygun uygulanmalıdır.
Manşon yanlış yönde zorlanırsa bağlantı daha fazla sıkışabilir.
Bu nedenle rulmanın ve manşonun koduna uygun üretici sökme prosedürü dikkate alınmalıdır.
Rulman doğrudan konik bir mile monte edilmişse rulmanın konik yüzey üzerinde geniş çap yönünden küçük çap yönüne doğru hareket ettirilmesi gerekir.
Rulman bu yönde ilerledikçe iç bileziğin sıkılığı azalır ve rulman mil üzerinden serbest kalır.
Küçük rulmanlarda mekanik çektirme kullanılabilirken büyük rulmanlarda hidrolik yöntemler daha uygun olabilir.
Evet. Uygun kapasite ve geometriye sahip rulman çektirmeleri kullanılabilir.
Ancak sökme kuvveti mile sıkı oturan iç bileziğe uygulanmalıdır.
Kuvvet dış bilezik üzerinden uygulanıp bilya veya makaralardan geçirilirse rulman yuvarlanma yolları zarar görebilir.
Çektirme çeşitleri için Rulman Çektirmeleri rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Büyük konik delikli rulmanlarda sıkı geçmenin oluşturduğu kuvvet çok yüksek olabilir.
Bu nedenle mekanik sökme yöntemleri yerine hidrolik sistemler tercih edilebilir.
Başlıca yöntemler:
Hidrolik somun, büyük rulmanların montaj ve demontajında yüksek eksenel kuvvetlerin kontrollü şekilde uygulanmasını sağlar.
Hidrolik basınç sayesinde operatörün yüksek mekanik kuvvet uygulamasına ihtiyaç azalır.
Bu yöntem özellikle büyük oynak makaralı rulmanlarda avantaj sağlayabilir.
Hidrolik sistemin çalışma prensibi için Hidrolik Somun Nedir? içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Yağ enjeksiyonuna uygun olarak tasarlanmış konik mil ve rulman sistemlerinde yüksek basınçlı yağ temas yüzeyleri arasına gönderilebilir.
Oluşan yağ filmi metal yüzeyler arasındaki sürtünmeyi önemli ölçüde azaltır.
Böylece rulmanın konik mil üzerinde hareket etmesi kolaylaşır ve gerekli sökme kuvveti azalır.
Ancak bu yöntemde yüksek basınç kullanıldığı için üreticinin ekipman ve güvenlik talimatlarına kesinlikle uyulmalıdır.
Rulman bileziklerine veya manşona doğrudan ve kontrolsüz çekiç darbeleri uygulanması önerilmez.
Darbe:
Gerekli kuvvet uygun sökme ekipmanlarıyla kontrollü şekilde uygulanmalıdır.
Kontrollü termal yöntemler bazı uygulamalarda kullanılabilir ancak konik bağlantılarda hangi parçanın ısıtıldığı büyük önem taşır.
Yanlış parçanın ısıtılması sıkı geçmeyi azaltmak yerine artırabilir.
Bu nedenle açık alevle kontrolsüz ısıtma yapılmamalıdır. Gerekli termal uygulamalar uygun profesyonel ekipmanla gerçekleştirilmelidir.
Sökme kuvveti sıkı geçmenin bulunduğu bileziğe uygulanmalıdır.
Konik mil veya manşon üzerine sıkı oturan parça rulmanın iç bileziği olduğundan sökme kuvveti mümkün olduğunca iç bileziğe aktarılmalıdır.
Bu özellikle rulmanın tekrar kullanılacağı durumlarda çok önemlidir.
Konik bağlantı çözülmeye başladığında rulmanın hareket etmesi belirgin şekilde kolaylaşır.
Sıkı geçme azaldığında rulman mil veya manşon üzerinde daha serbest hareket etmeye başlar.
Ancak büyük rulmanlarda bağlantı aniden serbest kalabileceği için rulmanın düşmesine veya kontrolsüz hareket etmesine karşı önlem alınmalıdır.
Konik yüzey üzerinde yüksek sıkı geçme bulunduğunda sistem içerisinde önemli miktarda elastik enerji depolanabilir.
Bağlantı çözüldüğü anda rulman hızlı şekilde hareket edebilir.
Özellikle hidrolik yağ enjeksiyonu kullanılan büyük rulmanlarda bu durum daha belirgin olabilir. Bu nedenle rulman uygun şekilde desteklenmelidir.
Rulmanın tekrar kullanılması sökme yöntemi ve rulmanın mevcut durumuna bağlıdır.
Sökümden sonra aşağıdaki parçalar kontrol edilmelidir:
Sökme kuvveti yuvarlanma elemanları üzerinden aktarılmışsa rulmanda görünmeyen hasarlar oluşmuş olabilir.
Evet. Germe manşonunun konik yüzeyi, iç yüzeyi, dişleri ve manşon yarığı kontrol edilmelidir.
Çizilmiş, paslanmış, çatlamış veya dişleri zarar görmüş manşonların tekrar kullanılması uygun olmayabilir.
Çakma manşonunda da konik yüzey ve bağlantı bölgeleri kontrol edilmelidir.
Deformasyon veya ağır yüzey hasarı yeni rulman montajında düzgün sıkı geçme oluşmasını engelleyebilir.
| Bağlantı Tipi | Genel Sökme Yöntemi |
|---|---|
| Germe Manşonu | Kilit sistemi serbest bırakılır, konik bağlantı çözülür |
| Çakma Manşonu | Manşon uygun yönde hareket ettirilir |
| Doğrudan Konik Mil | Rulman koniğin küçük çap yönüne hareket ettirilir |
| Büyük Rulman | Hidrolik somun / hidrolik sistem |
| Yağ Kanallı Konik Mil | Yağ enjeksiyon yöntemi |
Rulmanın germe manşonu, çakma manşonu veya doğrudan konik mil ile monte edilmesine göre uygun yönde eksenel hareket oluşturularak konik sıkı geçme çözülür.
Kilit pulu ve kilit somunu uygun şekilde serbest bırakılır ve rulman germe manşonunun konik yüzeyinde gevşeme yönünde hareket ettirilir.
Çakma manşonu bağlantı sistemine uygun yönde hareket ettirilerek rulman ile manşon arasındaki sıkı geçme çözülür. Büyük sistemlerde hidrolik yöntem kullanılabilir.
Genel prensip, rulmanın konik yüzeyin küçük çap yönüne doğru hareket ettirilerek sıkı geçmenin azaltılmasıdır.
Uygun ölçü ve kapasitede çektirme kullanılabilir. Sökme kuvvetinin sıkı geçmenin bulunduğu rulman bileziğine uygulanması gerekir.
Büyük rulmanlarda hidrolik somun, hidrolik çektirme veya uygun tasarıma sahip sistemlerde yağ enjeksiyonu kullanılabilir.
Doğrudan ve kontrolsüz çekiç darbeleri önerilmez. Rulman, mil ve manşon zarar görebilir.
Konik sıkı geçme çözüldüğünde sistemde biriken kuvvet aniden serbest kalabilir. Bu nedenle özellikle büyük rulmanlar sökme sırasında desteklenmelidir.
Doğru sökme ekipmanı rulmanın bağlantı şekline göre seçilmelidir.
Küçük ve orta rulmanlarda rulman çektirmeleri, büyük rulmanlarda hidrolik somunlar ve uygun hidrolik sistemler kullanılabilir.
Sökme ekipmanlarını daha kapsamlı karşılaştırmak için Rulman Sökme Aparatları içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Konik delikli rulman sökme işleminde ilk adım rulmanın hangi bağlantı yöntemiyle monte edildiğini belirlemektir. Germe manşonu, çakma manşonu ve doğrudan konik mil bağlantılarında sökme yönü ve kullanılacak ekipman farklı olabilir.
Küçük rulmanlarda mekanik ekipmanlar yeterli olabilirken büyük ve yüksek sıkı geçmeli rulmanlarda hidrolik somun veya yağ enjeksiyonu gibi yöntemler sökme işlemini kolaylaştırabilir.
Sökme sırasında kuvvetin doğru bileziğe uygulanması, kontrolsüz darbeden kaçınılması ve özellikle büyük rulmanların bağlantı çözüldüğünde aniden hareket edebileceğinin dikkate alınması önemlidir.
Konik delikli rulman bağlantılarında kullanılan elemanlar hakkında daha fazla bilgi için Germe Manşonu Nedir?, çakma manşonu içeriklerimiz ve Rulman Sökme Aparatları rehberimizi inceleyebilirsiniz.
