Kilit Somunu Tork Değerleri Nasıl Belirlenir?
Kilit Somunu Tork Değerleri Nasıl Belirlenir?
Kilit somunlarının doğru şekilde sıkılması, rulmanın güvenli çalışması açısından kritik öneme sahiptir. Ancak birçok kullanıcının düşündüğünün aksine kilit somunları için tek ve sabit bir tork değeri bulunmaz. Uygulanacak sıkma kuvveti; rulman tipi, mil çapı, manşon tipi ve üreticinin montaj yöntemine göre değişir.
Bu nedenle SKF, FAG, NSK, NTN ve Timken gibi üreticiler birçok rulman montajında yalnızca tork değerine değil, eksenel ilerleme (drive-up) veya radyal iç boşluk azalması yöntemlerine göre montaj yapılmasını tavsiye eder.
Kilit Somunu İçin Standart Bir Tork Değeri Var mı?
Hayır.
Standart bir "KM20 = XX Nm" veya "KM30 = XX Nm" tablosu tüm uygulamalar için geçerli değildir.
Bunun nedeni aynı kilit somununun;
- farklı rulmanlarda,
- farklı adaptör manşonlarında,
- farklı yüklerde,
- farklı mil toleranslarında
kullanılabilmesidir.
Tork Değerini Etkileyen Faktörler
- Rulman tipi
- Mil çapı
- Mil toleransı
- Adaptör veya sökme manşonu
- Konik delik oranı
- Yağlama durumu
- Diş sürtünmesi
- Üretici tavsiyesi
Neden Sadece Torka Göre Montaj Yapılmaz?
Özellikle konik delikli rulmanlarda somun sıkıldıkça rulman konik yüzey üzerinde ilerler.
Bu ilerleme;
- radyal iç boşluğu azaltır,
- ön yük oluşturur,
- rulmanın çalışma ömrünü doğrudan etkiler.
Bu nedenle yalnızca tork değeri kullanılarak yapılan montaj doğru sonucu garanti etmez.
Üreticilerin Tavsiye Ettiği Yöntemler
1. Radyal İç Boşluk Azalması
SKF ve Schaeffler başta olmak üzere birçok üretici, oynak makaralı rulmanlarda iç boşluğun belirli miktarda azaltılmasını önerir.
2. Eksenel İlerleme (Drive-up)
Büyük rulmanlarda somunun belirli bir eksenel mesafe ilerletilmesi esas alınır.
Büyük çaplı rulmanlarda hidrolik somun kullanılarak kontrollü montaj yapılır.
Kilit Somunu Nasıl Doğru Sıkılır?
- Mil temizlenir.
- Rulman yerine yerleştirilir.
- Kilit somunu elle takılır.
- Kanca anahtar ile kontrollü sıkılır.
- Üretici montaj prosedürü uygulanır.
- Kilit pulu kıvrılarak emniyet sağlanır.
Aşırı Sıkmanın Zararları
- İç boşluğun tamamen kaybolması
- Rulmanın aşırı ısınması
- Yüksek sürtünme
- Erken rulman arızası
- Mil hasarı
Yetersiz Sıkmanın Zararları
- Somunun gevşemesi
- Rulmanın dönmesi
- Mil aşınması
- Titreşim
- Gürültü
- Kısa rulman ömrü
Tork Anahtarı Kullanılmalı mı?
Tork anahtarı bazı uygulamalarda yardımcı olabilir. Ancak konik delikli rulman montajlarında tek başına yeterli değildir. Üretici kataloglarında belirtilen radyal boşluk veya eksenel ilerleme değerleri esas alınmalıdır.
Sonuç
Kilit somunlarının sıkılması sırasında tek bir tork değeri kullanmak doğru değildir. Doğru montaj; rulman tipi, manşon yapısı ve üretici tavsiyelerine göre belirlenmelidir. Özellikle oynak makaralı rulmanlarda eksenel ilerleme veya radyal iç boşluk azalması yöntemleri, yalnızca tork değerine göre yapılan montajdan çok daha güvenilir sonuç verir.
Sık Sorulan Sorular
Kilit somunu kaç Nm sıkılır?
Tek bir standart değer yoktur. Doğru sıkma değeri rulman ve montaj tipine göre değişir.
KM serisi için tork tablosu var mı?
Genel geçerli bir tablo bulunmaz. Üretici kataloglarındaki montaj talimatları esas alınmalıdır.
Tork anahtarı yeterli midir?
Hayır. Konik delikli rulmanlarda radyal boşluk azalması veya eksenel ilerleme kontrolü de yapılmalıdır.
Aşırı sıkma neye yol açar?
İç boşluğun kaybolmasına, aşırı ısınmaya ve rulmanın erken arızalanmasına neden olabilir.
Yetersiz sıkma neye yol açar?
Somunun gevşemesine, titreşime ve mil üzerinde hasara neden olabilir.
