Keçe Neden Döner?
Keçe Neden Döner?
Keçenin dönmesi, normalde yuva içerisinde sabit kalması gereken yağ keçesinin mil hareketiyle birlikte dönmesi veya yuva içerisinde hareket etmesi durumudur. Standart radyal mil keçelerinde mil dönerken keçe gövdesinin sabit kalması, yalnızca keçe dudağının dönen mil yüzeyiyle temas etmesi gerekir.
Keçe yuva içerisinde dönmeye başladıysa en yaygın nedenler; keçe dış çapının yuvaya yeterince sıkı oturmaması, yanlış keçe ölçüsü, aşınmış keçe yuvası, hatalı montaj, dış çapın zarar görmesi, yüksek sıcaklık veya titreşimdir.
Keçenin dönmesi normal bir çalışma şekli değildir. Sorun devam ederse keçe yuvası aşınabilir, dış çevreden yağ sızıntısı oluşabilir ve keçe tamamen yerinden çıkabilir.
Keçenin Dönmesi Normal mi?
Hayır. Standart radyal yağ keçelerinde keçe gövdesi yuva içerisinde sabit durmalıdır.
Normal çalışma sırasında:
Mil → Döner
Keçe gövdesi → Sabit kalır
Keçe dudağı → Dönen mil yüzeyiyle temas eder
Keçenin dış gövdesi de mil ile birlikte dönüyorsa keçe ile yuva arasındaki tutunmada bir problem olduğu düşünülmelidir.
Keçe Yuvada Nasıl Sabit Kalır?
Keçenin dış çapı, keçe yuvasına belirli bir sıkılıkla oturacak şekilde tasarlanır.
Bu sıkı geçme sayesinde keçe;
- Mil ile birlikte dönmez,
- Yuva içerisinde hareket etmez,
- Dış çapından sızıntı yapmaz,
- Doğru konumunu korur.
Keçe dış çapı ile yuva çapı arasındaki uygun sıkılık kaybolursa mil ile dudak arasındaki sürtünme kuvveti keçeyi döndürmeye başlayabilir.
Keçenin Dönmesinin Nedenleri Nelerdir?
Keçenin yuva içerisinde dönmesine neden olabilecek başlıca faktörler şunlardır:
- Yanlış keçe dış çapı
- Keçe yuvasının aşınması
- Yetersiz yuva sıkılığı
- Keçe dış yüzeyinin zarar görmesi
- Yanlış montaj
- Keçenin eğri takılması
- Yüksek dudak sürtünmesi
- Kuru çalışma
- Yüksek sıcaklık
- Aşırı mil devri
- Mil kaçıklığı veya titreşim
- Yanlış keçe malzemesi
Keçe dönmeye başladığında yalnızca keçeyi değiştirmek yerine bu nedenler birlikte değerlendirilmelidir.
Yanlış Keçe Ölçüsü Keçenin Dönmesine Neden Olur mu?
Evet.
Yağ keçesi ölçüleri genellikle:
İç Çap × Dış Çap × Kalınlık
şeklinde ifade edilir.
Örneğin:
30 × 47 × 7 mm
ölçüsündeki bir keçede;
- 30 mm: iç çap,
- 47 mm: dış çap,
- 7 mm: kalınlıktır.
Keçe dış çapı yuva çapına göre küçükse gerekli sıkılık oluşmaz.
Bu durumda keçe;
- Yuvada dönebilir,
- İleri geri hareket edebilir,
- Dış çevreden yağ kaçırabilir,
- Sonunda yerinden çıkabilir.
Bu nedenle keçe seçiminde özellikle dış çap ölçüsünün doğru olması önemlidir.
Keçe Yuvası Aşınırsa Keçe Döner mi?
Evet. Keçe yuvasındaki aşınma en önemli nedenlerden biridir.
Yuva zaman içerisinde;
- Keçenin daha önce dönmesi,
- Hatalı sökme işlemleri,
- Korozyon,
- Çizilme,
- Tekrarlanan yanlış montajlar
nedeniyle genişleyebilir.
Yuva çapı toleransın dışına çıktığında yeni takılan doğru ölçüdeki keçe bile yeterince sıkı tutulamayabilir.
Bu durumda keçe kısa süre içerisinde yeniden dönmeye başlayabilir.
Keçe Yuvası Büyükse Ne Olur?
Yuva çapı olması gerekenden büyük olduğunda keçe dış çapı ile yuva arasında yeterli sıkı geçme oluşmaz.
Sonuç olarak;
- Keçe dönmeye başlayabilir,
- Keçe dış çapından yağ kaçırabilir,
- Yuva daha fazla aşınabilir,
- Keçe eksenel olarak hareket edebilir,
- Keçe tamamen yerinden çıkabilir.
Yuva büyükse yalnızca daha fazla yapıştırıcı kullanmak yerine yuva ölçüsünün neden tolerans dışına çıktığı araştırılmalıdır.
Keçe Neden Mil ile Birlikte Döner?
Keçe dudağı ile mil arasında belirli bir sürtünme bulunur. Normal şartlarda keçe dış çapı ile yuva arasındaki tutunma bu sürtünmeden çok daha güçlüdür ve keçe gövdesi sabit kalır.
Ancak yuva sıkılığı azaldığında mil-dudak sürtünmesi keçe gövdesini sürükleyebilir.
Özellikle;
- Dudak aşırı sıkıysa,
- Keçe kuru çalışıyorsa,
- Mil hızı yüksekse,
- Keçe dış çapı gevşekse
keçenin mil tarafından döndürülme riski artabilir.
Keçe Dudağının Fazla Sıkı Olması Keçeyi Döndürür mü?
Dolaylı olarak evet.
Keçe iç çapı yanlışsa veya dudak mile gereğinden fazla baskı uyguluyorsa sürtünme kuvveti artar.
Artan sürtünme;
- Keçeyi ısıtır,
- Keçe dudağını aşındırır,
- Mil yüzeyinde kanal oluşturabilir.
Keçe dış çapının yuva tutunması da yetersizse bu sürtünme keçe gövdesinin dönmesine neden olabilir.
Kuru Çalışan Keçe Döner mi?
Kuru çalışma, mil ile keçe dudağı arasındaki sürtünmeyi önemli ölçüde artırabilir.
Birçok standart yağ keçesinde dudak bölgesinin uygun şekilde yağlanması gerekir.
Kuru çalışma sonucunda;
- Dudak sıcaklığı yükselir,
- Sürtünme artar,
- Elastomer zarar görebilir,
- Mil üzerinde aşınma oluşabilir.
Keçe yuvada zaten yeterince sıkı değilse artan sürtünme keçenin dönmesini kolaylaştırabilir.
Yüksek Devir Keçenin Dönmesine Neden Olur mu?
Yüksek mil devri, keçe dudağındaki çevresel hızı artırır.
Çevresel hız arttıkça;
- Sürtünme,
- Sıcaklık,
- Dudak üzerindeki dinamik yük
artabilir.
Keçe tasarımının izin verilen hız sınırı aşılırsa sızdırmazlık dudağı daha hızlı aşınabilir ve keçeyi yuva içerisinde döndürmeye çalışan kuvvetler artabilir.
Bu nedenle keçe seçiminde yalnızca devir değil mil çapı ve çevresel hız da değerlendirilmelidir.
Keçe Eğri Takılırsa Döner mi?
Eğri montaj, keçe dış çapının yuva çevresinde eşit sıkılıkta tutulmasını engelleyebilir.
Keçenin bir tarafı tam otururken diğer tarafı gevşek kalabilir.
Bu durum;
- Düzensiz dış çap teması,
- Titreşim,
- Dudak hizasızlığı,
- Yüksek sürtünme
oluşturabilir.
Sonuç olarak keçe çalışma sırasında hareket etmeye veya dönmeye başlayabilir.
Keçe Montajında Dış Çap Hasar Görürse Ne Olur?
Keçenin dış yüzeyi montaj sırasında;
- Kesilirse,
- Ezilirse,
- Kauçuk kaplama soyulursa,
- Metal gövde deforme olursa
yuva ile gereken tutunma sağlanamayabilir.
Özellikle keçenin çekiçle doğrudan ve tek noktadan vurularak takılması dış çapın zarar görmesine neden olabilir.
Keçe uygun montaj aparatıyla ve eşit kuvvet uygulanarak yerleştirilmelidir.
Kauçuk Dışlı Keçe Neden Döner?
Kauçuk dış çaplı keçelerde elastomer kaplama, keçe ile yuva arasında uygun temasın oluşmasına yardımcı olur.
Ancak;
- Keçe dış çapı yanlışsa,
- Yuva aşınmışsa,
- Kauçuk dış yüzey zarar görmüşse,
- Malzeme yağ veya kimyasalla uyumsuzsa
keçe yuva içerisinde dönebilir.
Akışkanla uyumsuz kauçuk şişebilir veya yumuşayabilir ve dış çap tutunması zamanla değişebilir.
Metal Dışlı Keçe Neden Döner?
Metal dışlı keçelerde dış çap ile yuva arasındaki mekanik sıkı geçme büyük önem taşır.
Keçenin dönmesinin nedenleri;
- Yuva çapının büyük olması,
- Metal dış çapın montajda ezilmesi,
- Yuva yüzeyinin aşınması,
- Yanlış keçe ölçüsü
olabilir.
Metal keçe yuvada dönmeye başlarsa yuva yüzeyinde hızlı aşınma ve çizilme meydana gelebilir.
Keçenin Dönmesi Yuvaya Zarar Verir mi?
Evet.
Yuva içerisinde dönmesi gereken parça mil, sabit kalması gereken parça ise keçedir.
Keçe döndüğünde dış çap ile yuva arasında sürtünme oluşur.
Bu sürtünme;
- Yuvayı aşındırabilir,
- Yuva çapını büyütebilir,
- Keçe dışını aşındırabilir,
- Sıcaklık oluşturabilir.
Böylece başlangıçta küçük olan sıkılık problemi giderek büyür.
Bu nedenle dönen keçe mümkün olduğunca erken kontrol edilmelidir.
Keçe Dönerse Yağ Kaçırır mı?
Evet, yağ kaçağı oluşabilir.
Keçe yuvasında döndüğünde dış çap ile yuva arasındaki sızdırmazlık bozulabilir.
Ayrıca keçe;
- Eğilebilir,
- Yer değiştirebilir,
- Ana dudağın mil üzerindeki konumu değişebilir.
Bu nedenle sızıntı hem keçe dudağı tarafından hem de keçenin dış çevresinden meydana gelebilir.
Keçe Dönerse Yerinden Çıkar mı?
Dönen bir keçe zaman içerisinde eksenel olarak da hareket edebilir.
Özellikle;
- Yuva sıkılığı çok düşükse,
- İç basınç varsa,
- Titreşim bulunuyorsa
keçe yuvasından dışarı doğru ilerleyebilir.
Dolayısıyla keçenin dönmesi, bazı durumlarda daha sonra oluşacak keçenin yerinden çıkması probleminin ilk belirtisi olabilir.
Aşırı Basınç Keçenin Dönmesine Neden Olur mu?
Aşırı sistem basıncı daha çok keçeyi eksenel olarak itme eğilimindedir. Ancak keçe yuvada zaten gevşekse basınç, keçenin hareket etmesini ve yuva içerisindeki konumunun bozulmasını kolaylaştırabilir.
Özellikle standart radyal yağ keçeleri yüksek basınca göre tasarlanmamıştır.
Keçe dönüyor ve aynı zamanda dışarı doğru hareket ediyorsa sistem basıncı da kontrol edilmelidir.
Redüktör Havalandırması Tıkalıysa Keçe Döner mi?
Tıkalı havalandırma doğrudan keçeyi döndüren ana neden değildir ancak problemi ağırlaştırabilir.
Redüktör içerisindeki hava ve yağ ısındığında basınç yükselir. Havalandırma tıkalıysa bu basınç keçeye yük uygular.
Keçe yuvasında yeterince sıkı değilse;
- Hareket edebilir,
- Dışarı doğru ilerleyebilir,
- Sızıntı başlayabilir.
Bu nedenle redüktörde dönen veya hareket eden keçe görülüyorsa havalandırma tapasının da kontrol edilmesi faydalıdır.
Mil Kaçıklığı Keçenin Dönmesine Neden Olur mu?
Mil kaçıklığı doğrudan keçe gövdesini döndürmekten çok sızdırmazlık dudağında düzensiz yük oluşturur.
Mil merkezden kaçık dönüyorsa keçe dudağı her dönüşte farklı miktarda esner.
Bu durum;
- Titreşimi,
- Sürtünmeyi,
- Isınmayı,
- Dudak aşınmasını
artırabilir.
Keçe yuva sıkılığı zaten düşükse bu olumsuz şartlar keçenin hareket etme riskini yükseltebilir.
Rulman Boşluğu Keçenin Dönmesine Neden Olur mu?
Aşınmış rulmanlar milde normalden fazla radyal veya eksenel hareket oluşturabilir.
Bu hareket keçe dudağına düzensiz kuvvet uygular ve titreşime neden olabilir.
Tek başına her zaman keçe gövdesini döndürmez ancak gevşek yuva + rulman boşluğu + yüksek sürtünme bir araya geldiğinde problemin oluşmasını kolaylaştırabilir.
Bu nedenle sürekli keçe problemi bulunan makinelerde rulman kontrolü yapılmalıdır.
Titreşim Keçenin Dönmesine Neden Olur mu?
Keçe dış çapının yuvadaki sıkılığı sınırdaysa yüksek titreşim zaman içerisinde keçenin hareket etmesine neden olabilir.
Titreşim kaynağı;
- Rulman arızası,
- Dengesiz dönen parça,
- Eğilmiş mil,
- Kaplin hizasızlığı,
- Gevşek makine bağlantıları
olabilir.
Yalnızca keçeyi değiştirmek titreşim problemini çözmez.
Yüksek Sıcaklık Keçenin Dönmesine Neden Olur mu?
Yüksek sıcaklık, keçe malzemesinin özelliklerini ve yuva ile dış çap arasındaki sıkılığı etkileyebilir.
Elastomer;
- Yumuşayabilir,
- Sertleşebilir,
- Şişebilir,
- Kalıcı deformasyona uğrayabilir.
Ayrıca metal gövde ve yuva arasındaki termal genleşme farkları da çalışma sıkılığını etkileyebilir.
Çalışma sıcaklığına uygun NBR, FKM/Viton, HNBR veya diğer keçe malzemesi seçilmelidir.
Yanlış Keçe Malzemesi Keçenin Dönmesine Neden Olur mu?
Dolaylı olarak evet.
Keçe malzemesi kullanılan akışkanla uyumlu değilse özellikle kauçuk dışlı keçelerde;
- Şişme,
- Yumuşama,
- Büzülme,
- Sertleşme
oluşabilir.
Bu değişiklikler keçenin yuva içerisindeki tutunmasını olumsuz etkileyebilir.
Örneğin yağla uyumsuz bir elastomer başlangıçta düzgün çalışsa bile bir süre sonra dış çap özelliklerini kaybedebilir.
Keçe Dışına Yağ Sürmek Keçenin Dönmesine Neden Olur mu?
Keçe dış çapının montaj yöntemi ürün tipine göre değişir.
Üretici tarafından belirtilmediği halde keçe dış yüzeyine fazla yağ veya gres uygulanması, bazı uygulamalarda montaj sırasında dış çapın gereğinden fazla kayganlaşmasına neden olabilir.
Bu nedenle yağlama yapılacaksa genellikle keçe dudağı ile dış çap birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.
Üreticinin montaj talimatları esas alınmalıdır.
Keçe Dışına Yapıştırıcı Sürülür mü?
Her keçe montajında yapıştırıcı gerekli değildir.
Doğru ölçü ve doğru yuva toleransında standart bir keçe çoğunlukla kendi sıkılığıyla yerinde kalır.
Bazı özel durumlarda üreticinin uygun gördüğü;
- Yuva sabitleyici,
- Sızdırmazlık bileşiği
kullanılabilir.
Ancak yapıştırıcı;
- Yanlış keçe ölçüsünü,
- Aşırı aşınmış yuvayı,
- Büyük tolerans hatasını
gidermek için kullanılmamalıdır.
Dönen Keçe Yapıştırıcıyla Sabitlenir mi?
Yapıştırıcı kullanmadan önce keçenin neden döndüğü belirlenmelidir.
Eğer sorun ciddi şekilde aşınmış bir yuva ise yalnızca yapıştırıcı kullanmak geçici çözüm olabilir.
Öncelikle;
- Yuva çapı ölçülmeli,
- Keçe dış çapı doğrulanmalı,
- Yuva yüzeyi incelenmelidir.
Tolerans dışındaki bir yuvada uygun mekanik onarım gerekebilir.
Keçe Yuvası Büyükse Nasıl Düzeltilir?
Uygulamanın yapısına ve aşınma miktarına göre;
- Yuva onarımı,
- Burçlama,
- Parça değişimi,
- Üretici tarafından onaylanan sabitleme yöntemi
uygulanabilir.
Yanlış ölçüde daha büyük bir keçeyi zorla takmak uygun bir yöntem değildir.
Yuva onarımının merkezleme ve tolerans açısından doğru yapılması gerekir.
Keçenin Döndüğü Nasıl Anlaşılır?
Keçe söküldüğünde veya çalışma sırasında bazı belirtiler görülebilir.
Bunlar arasında:
- Keçe dış çapında çevresel sürtünme izleri,
- Yuva içerisinde parlak aşınma izi,
- Keçe üzerindeki yazıların konum değiştirmesi,
- Dış çapta erime veya aşınma,
- Keçenin gevşek olması,
- Dış çevreden yağ kaçağı
bulunabilir.
Metal dışlı keçelerde yuva ve keçe yüzeyinde belirgin çizikler görülebilir.
Yeni Keçe Neden Hemen Dönmeye Başlar?
Yeni takılan keçe kısa sürede dönüyorsa özellikle şu noktalar kontrol edilmelidir:
- Keçe dış çapı doğru mu?
- Keçe yuvası aşınmış mı?
- Keçe yuvaya yeterince sıkı giriyor mu?
- Montaj sırasında dış çap zarar gördü mü?
- Keçe eğri mi takıldı?
- Dudak gereğinden fazla sıkı mı?
- Mil devri keçe için uygun mu?
- Mil veya rulmanda aşırı hareket var mı?
Yeni keçenin hemen dönmesi çoğunlukla yuva ve montaj tarafında bir problem bulunduğuna işaret eder.
Keçe Bir Süre Sonra Neden Dönmeye Başlar?
Keçe ilk montajda düzgün çalışıp belirli bir süre sonra dönmeye başlıyorsa;
- Yuva aşınması,
- Keçe malzemesinin bozulması,
- Artan sıcaklık,
- Titreşim,
- Rulman boşluğu,
- Dudak sürtünmesinin artması
gibi nedenler düşünülebilir.
Sorunun hemen mi yoksa aylar sonra mı başladığı arıza tespitinde önemli bir ipucudur.
Dönen Keçe Tekrar Kullanılır mı?
Genellikle önerilmez.
Yuva içerisinde dönmüş bir keçenin;
- Dış çapı aşınmış,
- Kauçuk kaplaması zarar görmüş,
- Metal gövdesi çizilmiş,
- Dudağı aşırı ısınmış
olabilir.
Aynı keçenin yeniden kullanılması gerekli yuva sıkılığını sağlamayabilir.
Yeni keçe takılmadan önce dönmenin nedeni mutlaka giderilmelidir.
Keçe Dönüyorsa Ne Kontrol Edilmelidir?
Pratik bir kontrol sırası şu şekilde uygulanabilir:
1. Keçe Ölçüsünü Kontrol Edin
Özellikle dış çap değerini doğrulayın.
2. Yuva Çapını Ölçün
Yuvanın aşınma nedeniyle genişleyip genişlemediğini kontrol edin.
3. Keçe Dış Yüzeyini İnceleyin
Dönme, çizik, ezilme veya aşınma izi arayın.
4. Montajı Kontrol Edin
Keçe düz ve doğru derinlikte mi değerlendirin.
5. Mil Hareketini Kontrol Edin
Rulman boşluğu ve mil kaçıklığını inceleyin.
6. Mil Devrini Kontrol Edin
Keçenin hız sınırının aşılmadığından emin olun.
7. Keçe Dudağını İnceleyin
Aşırı sıkılık, yanma veya kuru çalışma izi var mı kontrol edin.
8. Sıcaklık ve Akışkanı Kontrol Edin
Keçe malzemesinin çalışma ortamına uygun olduğundan emin olun.
Keçenin Dönmesi Nasıl Önlenir?
Keçenin yuva içerisinde dönmesini önlemek için;
- Doğru dış çapta keçe kullanılmalı,
- Keçe yuvası ölçülmeli,
- Aşınmış yuva onarılmalı,
- Keçe uygun aparatla düz takılmalı,
- Dış çap montaj sırasında zarar görmemeli,
- Dudak doğru şekilde yağlanmalı,
- Mil devri keçe sınırlarında tutulmalı,
- Uygun keçe malzemesi seçilmeli,
- Rulman boşluğu ve titreşim kontrol edilmeli,
- Gerekirse üretici tarafından önerilen sabitleme yöntemi kullanılmalıdır.
Keçe tekrar tekrar dönüyorsa yalnızca keçe değişimi yapılmamalı, yuva ve sistem şartları mutlaka incelenmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Keçe neden döner?
Keçe dış çapının yuva içerisinde yeterli sıkılığı sağlayamaması, aşınmış yuva, yanlış ölçü, hatalı montaj veya yüksek sürtünme nedeniyle keçe dönebilir.
Keçenin yuvada dönmesi normal mi?
Hayır. Standart radyal yağ keçesinin gövdesi yuva içerisinde sabit kalmalıdır.
Keçe mil ile birlikte neden döner?
Yuva tutunması zayıfsa mil ile keçe dudağı arasındaki sürtünme keçe gövdesini sürükleyebilir.
Keçe dönerse yağ kaçırır mı?
Evet. Dönme hem keçe dış çapındaki sızdırmazlığı hem de ana dudağın konumunu bozarak yağ kaçağına neden olabilir.
Keçe dönerse yuva bozulur mu?
Evet. Keçe dış çapı ile yuva arasındaki sürtünme yuva yüzeyini aşındırabilir ve sorunun giderek büyümesine neden olabilir.
Keçe yuvası büyükse ne yapılır?
Yuva ölçüsü tolerans dışında ise uygun mekanik onarım uygulanmalıdır. Yapıştırıcı her durumda kalıcı çözüm değildir.
Keçe dışına yapıştırıcı sürülür mü?
Bazı özel uygulamalarda üreticinin tavsiye ettiği sabitleyici kullanılabilir. Ancak doğru ölçü ve yuva toleransının yerini tutmaz.
Yeni keçe neden dönüyor?
Yanlış dış çap, aşınmış yuva, hatalı montaj, zarar görmüş keçe dış yüzeyi veya aşırı dudak sürtünmesi yeni keçenin dönmesine neden olabilir.
Dönen keçe tekrar kullanılır mı?
Genellikle önerilmez. Keçe dış çapı ve sızdırmazlık yapısı zarar görmüş olabilir.
Sonuç
Keçenin dönmesi, standart radyal yağ keçelerinde normal bir durum değildir. Mil dönerken keçe gövdesinin yuva içerisinde sabit kalması gerekir.
Keçenin dönmesinin en yaygın nedenleri:
yanlış dış çap + aşınmış yuva + yetersiz sıkılık + hatalı montaj + yüksek dudak sürtünmesi + titreşim
olarak özetlenebilir.
Keçe yuva içerisinde dönmeye başladığında dış yüzeyi ve keçe yuvası birbirini aşındırabilir. Bu durum zamanla yağ sızıntısına, yuva çapının büyümesine ve keçenin tamamen yerinden çıkmasına neden olabilir.
Bu nedenle dönen bir keçe görüldüğünde yalnızca yeni keçe takmak yerine;
keçe ölçüsü + yuva çapı + montaj + mil devri + dudak sürtünmesi + rulman + titreşim + sıcaklık
birlikte değerlendirilmelidir.
Sorunun kök nedeni giderildiğinde yeni keçenin yuvasında sabit kalması ve uzun süre güvenilir sızdırmazlık sağlaması mümkün olur.
