Keçe Ne Zaman Değiştirilmelidir?

Keçeler; motor, redüktör, pompa, rulman yatağı ve çeşitli endüstriyel makinelerde yağ, gres veya diğer akışkanların sistem dışına çıkmasını önlemek amacıyla kullanılan sızdırmazlık elemanlarıdır. Çalışma sırasında keçe dudağı mil yüzeyiyle sürekli temas ettiği için zaman içerisinde aşınma, sertleşme veya deformasyon meydana gelebilir.

Peki keçe ne zaman değiştirilmelidir?

Keçeler için bütün uygulamalarda geçerli sabit bir değişim süresi bulunmaz. Keçenin değiştirilme zamanı; çalışma sıcaklığına, mil devrine, kullanılan keçe malzemesine, yağlama koşullarına, mil yüzeyine ve makinenin çalışma şartlarına bağlıdır.

Bu nedenle keçe değişiminde yalnızca çalışma süresine değil, keçenin fiziksel durumu ve sızdırmazlık performansına da bakılmalıdır.

Keçenin Değişmesi Gerektiği Nasıl Anlaşılır?

Keçenin kullanım ömrünün sonuna yaklaştığını veya çalışma şartlarının keçeye zarar verdiğini gösteren bazı belirtiler vardır.

Başlıca belirtiler:

• Yağ veya gres kaçağı,

• Keçe çevresinde sürekli yağlanma,

• Keçe dudağında aşınma,

• Keçenin sertleşmesi,

• Keçede çatlak oluşması,

• Keçe dudağının deforme olması,

• Keçe yayının zarar görmesi,

• Keçenin yuvasında gevşemesi,

• Mil üzerinde belirgin aşınma izi,

• Keçe bölgesinde anormal sıcaklık

olarak sıralanabilir.

Bu belirtilerden biri veya birkaçı görülüyorsa keçe ve çalışma yüzeyi kontrol edilmelidir.

1. Keçe Yağ Kaçırıyorsa

Keçenin değiştirilmesinin en yaygın nedenlerinden biri yağ kaçağıdır.

Keçe dudağı aşındığında veya elastikiyetini kaybettiğinde mil yüzeyine gerekli şekilde temas edemeyebilir. Bunun sonucunda yağ veya gres dışarı sızmaya başlayabilir.

Ancak her yağ kaçağında doğrudan keçeyi değiştirmek doğru değildir.

Öncelikle sızıntının gerçekten keçeden kaynaklandığı doğrulanmalı ve keçenin neden kaçırdığı araştırılmalıdır.

Aksi halde yeni takılan keçe de kısa sürede tekrar kaçırabilir.

2. Keçe Sertleşmişse

Elastomer keçeler zaman içerisinde sıcaklık, yağ, oksijen ve çalışma ortamının etkisiyle sertleşebilir.

Sertleşen keçe dudağı mil yüzeyindeki küçük hareketleri ve düzensizlikleri yeterince takip edemez.

Bu durum başlangıçta hafif terleme şeklinde görülebilir, ilerleyen aşamalarda ise belirgin yağ kaçağına dönüşebilir.

Keçe belirgin şekilde sertleşmiş ve elastikiyetini kaybetmişse değiştirilmesi değerlendirilmelidir.

3. Keçe Çatlamışsa

Keçe yüzeyinde veya sızdırmazlık dudağında çatlak görülmesi malzemenin özelliklerini kaybetmeye başladığını gösterebilir.

Çatlak oluşumuna:

• Yüksek sıcaklık,

• Yaşlanma,

• Uygun olmayan kimyasallar,

• Yanlış keçe malzemesi,

• Uzun çalışma süresi,

• Uygun olmayan depolama

neden olabilir.

Çatlamış bir keçenin sızdırmazlık performansına güvenilmemeli ve uygun yeni bir keçe ile değiştirilmesi değerlendirilmelidir.

4. Keçe Dudağı Aşınmışsa

Keçenin sızdırmazlık sağlayan en önemli bölümü çalışma dudağıdır.

Bu dudak mil yüzeyiyle sürekli temas ettiği için zaman içerisinde aşınabilir.

Keçe dudağında:

• Belirgin incelme,

• Düzleşme,

• Düzensiz aşınma,

• Kesik,

• Yırtık,

• Deformasyon

görülüyorsa keçe değiştirilmelidir.

Ancak eski keçenin neden aşındığı da araştırılmalıdır.

5. Keçe Yayı Zarar Görmüşse

Yaylı keçelerde bulunan çevresel yay, keçe dudağının mil üzerindeki temasının korunmasına yardımcı olur.

Yay:

• Yerinden çıkmış,

• Kopmuş,

• Paslanmış,

• Deforme olmuş

ise keçe dudağının çalışma performansı bozulabilir.

Bu durumda keçenin değiştirilmesi gerekir.

6. Keçe Yuvada Gevşemişse

Keçe yalnızca iç dudağıyla değil, dış çapı ile de sızdırmazlığın bir parçasıdır.

Keçe yuva içerisinde gevşek kalıyorsa yağ keçe ile gövde arasından sızabilir.

Bu durumda yalnızca keçe değil, keçe yuvası da kontrol edilmelidir.

Yuva aşınmış veya ölçüsü bozulmuşsa yeni keçe takılması tek başına yeterli olmayabilir.

7. Keçe Aşırı Isınmışsa

Keçe dudağı ile mil arasında belirli miktarda sürtünme oluşması normaldir.

Ancak yetersiz yağlama, yüksek devir, fazla temas basıncı veya uygun olmayan mil yüzeyi nedeniyle sürtünme aşırı seviyeye çıkabilir.

Bunun sonucunda keçe:

• Sertleşebilir,

• Yanmış gibi görünebilir,

• Renk değiştirebilir,

• Dudağında aşırı aşınma oluşabilir.

Aşırı ısı nedeniyle zarar görmüş keçe değiştirilmelidir. Bununla birlikte yeni keçe takılmadan önce ısınmanın nedeni de giderilmelidir.

8. Keçe Montaj Sırasında Zarar Görmüşse

Yeni bir keçe bile montaj sırasında hasar görmüşse kullanılmamalıdır.

Özellikle:

• Keçe dudağının kesilmesi,

• Dudağın kıvrılması,

• Yayın yerinden çıkması,

• Keçenin dış yüzeyinin ezilmesi,

• Keçenin eğri monte edilmesi

sızdırmazlığı bozabilir.

Montaj sırasında zarar gördüğü fark edilen keçeyi kullanmaya devam etmek yerine yeni bir keçe takmak daha doğru olacaktır.

Milde Keçe İzi Varsa Keçe Değiştirilmeli mi?

Mil üzerinde hafif ve yüzeysel bir keçe çalışma izi bulunması tek başına keçenin değiştirilmesi gerektiği anlamına gelmez.

Ancak mil üzerinde tırnakla hissedilebilen belirgin bir keçe kanalı oluşmuşsa durum farklıdır.

Bu aşınma yeni keçenin dudağının düzgün temas etmesini engelleyebilir.

Böyle bir durumda yalnızca keçe değiştirilmemeli; mil yüzeyi için de uygun çözüm belirlenmelidir.

Uygulamaya bağlı olarak:

• Keçenin çalışma konumu değiştirilebilir,

• Mil yüzeyi onarılabilir,

• Mil tamir bileziği kullanılabilir,

• Mil değiştirilebilir.

Keçe Kaç Yılda Bir Değiştirilmelidir?

Keçeler için bütün uygulamalarda geçerli “2 yılda bir” veya “5 yılda bir” gibi sabit bir değişim süresi vermek doğru değildir.

Aynı ölçüdeki iki keçe farklı makinelerde tamamen farklı kullanım ömrüne sahip olabilir.

Keçe ömrünü:

• Çalışma sıcaklığı,

• Mil devri ve çevresel hız,

• Keçe malzemesi,

• Yağlama,

• Mil yüzey kalitesi,

• Sistem basıncı,

• Toz ve kir,

• Kullanılan akışkan,

• Montaj kalitesi

belirler.

Makine üreticisi belirli bir bakım veya keçe değişim periyodu vermişse bu süre dikkate alınmalıdır.

Keçe Kaçırmıyorsa Değiştirilmeli mi?

Her çalışan keçe yalnızca belirli bir süre geçtiği için değiştirilmek zorunda değildir.

Ancak bazı uygulamalarda önleyici bakım kapsamında keçe henüz kaçırmadan değiştirilebilir.

Özellikle plansız duruş maliyetinin yüksek olduğu kritik makinelerde keçe değişimi bakım programına dahil edilebilir.

Ayrıca makine büyük bir bakım için zaten sökülmüşse ve keçeye yeniden ulaşmak ciddi işçilik gerektirecekse uzun süre çalışmış keçelerin önleyici olarak değiştirilmesi değerlendirilebilir.

Rulman Değişirken Keçe de Değiştirilmeli mi?

Bu durum uygulamaya bağlıdır ancak rulmana ulaşmak için keçe sökülüyorsa eski keçenin tekrar kullanılması her zaman uygun olmayabilir.

Söküm sırasında keçe dudağı veya dış yüzeyi zarar görebilir.

Ayrıca rulman arızası nedeniyle sistem zaten tamamen açılmışsa keçenin:

• Aşınma durumu,

• Sertliği,

• Dudağı,

• Yayı,

• Mil çalışma yüzeyi

kontrol edilmelidir.

Keçe uzun süre çalışmışsa veya tekrar sökülmesi ciddi işçilik gerektiriyorsa bakım sırasında yenilenmesi değerlendirilebilir.

Sökülen Keçe Tekrar Kullanılır mı?

Genel olarak sökülmüş bir keçenin tekrar kullanılması dikkatle değerlendirilmelidir.

Keçeyi yuvasından çıkarmak için kullanılan yöntem sırasında dış yüzey, metal gövde veya sızdırmazlık dudağı zarar görebilir.

Gözle görülmeyen küçük deformasyonlar bile daha sonra yağ kaçağına neden olabilir.

Özellikle kritik uygulamalarda ve düşük maliyetli standart keçelerde sökülen keçenin yerine yenisinin kullanılması daha güvenli bir bakım yaklaşımı olabilir.

Keçe Değiştirirken Mil de Kontrol Edilmeli mi?

Evet.

Keçe değişiminde yapılan önemli hatalardan biri eski keçeyi çıkarıp mil yüzeyini kontrol etmeden doğrudan yenisini takmaktır.

Yeni keçe takılmadan önce mil üzerinde:

• Keçe izi,

• Aşınma kanalı,

• Çizik,

• Pas,

• Korozyon,

• Çapak,

• Darbe izi,

• Yüzey bozukluğu

olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Özellikle eski keçe uzun süre çalışmışsa mil üzerinde halka şeklinde aşınma kanalı oluşmuş olabilir.

Yeni keçe bu kanalın üzerine takılırsa yeni olmasına rağmen yağ kaçırabilir.

Keçe Değiştirirken Yuva Kontrol Edilmeli mi?

Mil kadar keçe yuvası da önemlidir.

Keçe çıkarıldıktan sonra yuva:

• Çizik,

• Çapak,

• Pas,

• Aşınma,

• Deformasyon,

• Kir ve kalıntı

açısından kontrol edilmelidir.

Keçenin dış çapının düzgün oturmasını engelleyen bir problem varsa yeni keçe dış çapından sızıntı yapabilir.

Eski Keçe Neden Bozulduğuna Bakılmalı mı?

Evet. Özellikle normalden kısa sürede arızalanmış bir keçede bu kontrol çok önemlidir.

Eski keçeyi çıkarıp yenisini takmak semptomu ortadan kaldırabilir ancak arızanın nedenini ortadan kaldırmayabilir.

Örneğin eski keçe:

Yüksek sıcaklık nedeniyle sertleşmişse → yeni keçe de sertleşebilir.

Mil salgısı nedeniyle aşınmışsa → yeni keçe de aşınabilir.

Milde kanal oluştuğu için kaçırıyorsa → yeni keçe de kaçırabilir.

Yüksek basınç nedeniyle zarar görmüşse → yeni keçe de zarar görebilir.

Bu nedenle tekrarlayan keçe arızalarında kök neden analizi yapılmalıdır.

Keçe Değişiminde Nelere Dikkat Edilmelidir?

Yeni keçe takılırken:

• Doğru ölçü kullanılmalı,

• Uygun keçe malzemesi seçilmeli,

• Eski keçe dikkatli şekilde sökülmeli,

• Mil yüzeyi kontrol edilmeli,

• Keçe yuvası temizlenmeli,

• Keskin kenarlar ve çapaklar kontrol edilmeli,

• Keçe dudağı montaj sırasında korunmalı,

• Keçe doğru yönde takılmalı,

• Keçe yuvaya dik şekilde bastırılmalı,

• Uygulamaya uygunsa keçe dudağı yağlanmalı,

• Keçeye doğrudan ve kontrolsüz darbe uygulanmamalıdır.

Doğru montaj, yeni keçenin kullanım ömrü açısından en az doğru keçe seçimi kadar önemlidir.

Yeni Keçe Takıldıktan Sonra Kontrol Yapılmalı mı?

Evet.

Makine ilk çalıştırıldıktan sonra keçe bölgesi gözle kontrol edilmelidir.

Özellikle:

• Yağ sızıntısı,

• Anormal sıcaklık,

• Keçenin yerinden çıkması,

• Keçe çevresinde yağlanma

olup olmadığı kontrol edilebilir.

Yeni keçe ilk çalıştırmadan hemen sonra kaçırıyorsa montaj yönü, keçe dudağı, mil yüzeyi ve keçe yuvası tekrar değerlendirilmelidir.

Keçe Değişimini Geciktirmek Ne Gibi Sorunlara Yol Açar?

Kaçırmaya başlamış bir keçeyi uzun süre kullanmaya devam etmek yalnızca çevrede yağlanmaya neden olmayabilir.

Sızıntının devam etmesi:

• Sistemde yağ seviyesinin düşmesine,

• Rulman veya dişlilerin yetersiz yağlanmasına,

• Makine çevresinin kirlenmesine,

• Ürünün veya üretim alanının yağlanmasına,

• Dışarıdan kir ve nem girişinin kolaylaşmasına,

• Diğer makine parçalarının zarar görmesine

neden olabilir.

Bu nedenle belirgin keçe kaçağı ihmal edilmemelidir.

Keçe Değişim Zamanı Nasıl Belirlenir?

Keçe değişim zamanını belirlemek için üç temel unsur birlikte değerlendirilmelidir:

1. Üreticinin bakım periyodu

Makine veya ekipman üreticisinin belirlediği bakım aralığı varsa buna uyulmalıdır.

2. Keçenin mevcut durumu

Sızıntı, sertleşme, çatlama ve aşınma gibi belirtiler kontrol edilmelidir.

3. Uygulamanın kritikliği

Keçe arızasının makineyi tamamen durduracağı kritik uygulamalarda önleyici değişim tercih edilebilir.

Böylece yalnızca arıza meydana geldikten sonra müdahale etmek yerine planlı bakım yaklaşımı uygulanabilir.

Sık Sorulan Sorular

Keçe ne zaman değiştirilmelidir?

Keçe yağ kaçırıyorsa, sertleşmişse, çatlamışsa, dudağı aşınmışsa, deforme olmuşsa veya sızdırmazlık görevini düzgün yerine getiremiyorsa değiştirilmelidir.

Keçe kaç yılda bir değiştirilir?

Bütün keçeler için geçerli sabit bir yıl aralığı yoktur. Değişim zamanı çalışma şartlarına, keçe malzemesine ve makine üreticisinin bakım programına göre belirlenmelidir.

Keçe kaçırmıyorsa değiştirilir mi?

Her zaman gerekli değildir. Ancak kritik makinelerde veya planlı büyük bakımlarda önleyici olarak değiştirilmesi tercih edilebilir.

Sökülen keçe tekrar kullanılır mı?

Söküm sırasında keçe zarar görebileceği için tekrar kullanılması her zaman uygun değildir. Özellikle kritik uygulamalarda yeni keçe kullanılması tercih edilebilir.

Rulman değişirken keçe de değişmeli mi?

Keçe sökülmek zorundaysa veya uzun süredir çalışıyorsa değiştirilmesi değerlendirilebilir. Özellikle tekrar erişimin zor olduğu makinelerde bakım sırasında yeni keçe kullanılması avantaj sağlayabilir.

Milde keçe kanalı varsa yalnızca keçe değiştirmek yeterli mi?

Her zaman yeterli değildir. Yeni keçe eski aşınma kanalının üzerinde çalışırsa yağ kaçağı devam edebilir. Mil yüzeyi de kontrol edilmelidir.

Yeni keçe neden hemen kaçırır?

Yanlış ölçü, ters veya eğri montaj, hasarlı keçe dudağı, milde aşınma kanalı, mil salgısı veya keçe yuvasındaki problemler yeni keçenin hemen kaçırmasına neden olabilir.

Keçe değiştirirken mil neden kontrol edilmelidir?

Çünkü mil üzerindeki çizik, pas, aşınma veya eski keçe kanalı yeni keçenin düzgün sızdırmazlık sağlamasını engelleyebilir.

Sonuç

Keçenin ne zaman değiştirilmesi gerektiğini belirleyen tek bir çalışma saati veya yıl değeri yoktur. Değişim kararı keçenin mevcut durumu, çalışma koşulları, üreticinin bakım periyodu ve uygulamanın kritikliği birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

Yağ kaçağı, sertleşme, çatlama, dudak aşınması, deformasyon veya yay hasarı keçenin değiştirilmesi gerektiğini gösteren önemli belirtilerdir.

Ancak keçe değişiminin en önemli noktalarından biri eski keçenin neden arızalandığını belirlemektir.

Mil üzerindeki aşınma kanalı, yanlış montaj, mil salgısı, yüksek sıcaklık veya sistem basıncı gibi temel problem giderilmeden yalnızca yeni keçe takılması, aynı arızanın kısa süre içerisinde tekrarlanmasına neden olabilir.

Doğru zamanda yapılan keçe değişimi ve doğru montaj; yağ kaçaklarının, plansız duruşların ve diğer makine parçalarında oluşabilecek hasarların önlenmesine yardımcı olur.