Keçe Montajı Nasıl Yapılır?
Keçe Montajı Nasıl Yapılır?
Keçe montajı, sızdırmazlık elemanının mile ve keçe yuvasına zarar vermeden, doğru yönde ve eksenel olarak yerleştirilmesi işlemidir. Özellikle yağ keçelerinde montajın doğru yapılması, keçenin kullanım ömrü ve sızdırmazlık performansı açısından en az doğru keçe seçimi kadar önemlidir.
Yanlış montaj edilen bir keçe;
-
Yağ kaçırabilir,
-
Kısa sürede aşınabilir,
-
Keçe dudağı yırtılabilir,
-
Yay yerinden çıkabilir,
-
Mil yüzeyi zarar görebilir,
-
Keçe yuvasında gevşeklik oluşabilir.
Bu nedenle keçe montajında yalnızca “keçeyi yerine oturtmak” yeterli değildir. Mil yüzeyi, keçe dudağı, montaj yönü, keçe yuvası ve kullanılan montaj aparatı birlikte dikkate alınmalıdır.
Keçe Montajından Önce Neler Kontrol Edilmelidir?
Keçe takılmadan önce ilk olarak montaj yapılacak mil ve yuva kontrol edilmelidir.
Özellikle şu noktalar incelenmelidir:
-
Mil çapı doğru mu?
-
Keçe yuvası ölçüsü uygun mu?
-
Mil yüzeyinde çizik veya aşınma var mı?
-
Keçe yuvasında çapak bulunuyor mu?
-
Mil üzerinde keskin kenar, diş veya kama kanalı var mı?
-
Yeni keçe doğru ölçüde mi?
-
Keçe malzemesi çalışma ortamına uygun mu?
-
Keçenin montaj yönü belli mi?
Montaj öncesi yapılacak kısa bir kontrol, montaj sonrası oluşabilecek birçok sızıntı problemini önleyebilir.
Keçe Ölçüsü Nasıl Kontrol Edilir?
Yağ keçelerinde ölçüler çoğunlukla:
İç Çap × Dış Çap × Kalınlık
şeklinde ifade edilir.
Örneğin:
30 × 47 × 7 mm
ölçüsündeki bir keçede;
-
30 mm: mil çapına karşılık gelen iç çap,
-
47 mm: keçe yuvasına karşılık gelen dış çap,
-
7 mm: keçe kalınlığıdır.
Montajdan önce eski keçe üzerindeki ölçü okunmalı veya mil ve yuva ölçüleri hassas şekilde kontrol edilmelidir.
Yanlış ölçüde keçe kullanılması;
-
Mil üzerinde fazla sıkılık,
-
Yetersiz sızdırmazlık,
-
Keçenin yuvaya girmemesi,
-
Keçenin yuva içinde gevşek kalması
gibi problemlere yol açabilir.
Keçe Montaj Yönü Nasıl Belirlenir?
Standart radyal yağ keçelerinde yaylı ana sızdırmazlık dudağı genellikle yağın veya sızdırmazlığı sağlanacak akışkanın bulunduğu tarafa bakar.
Genel yaklaşım:
Yaylı taraf → yağ / akışkan tarafı
Toz dudağı → dış ortam tarafı
şeklindedir.
Çift dudaklı keçelerde ikinci yardımcı dudak çoğunlukla dış ortamdan gelen toz ve kirin girişini azaltmak amacıyla dışarı doğru konumlandırılır.
Ancak özel keçe tasarımlarında farklı montaj yönleri bulunabilir. Bu nedenle mümkünse üretici teknik çizimi kontrol edilmelidir.
Keçe Ters Takılırsa Ne Olur?
Keçenin yanlış yönde monte edilmesi sızdırmazlık mekanizmasının doğru çalışmamasına neden olabilir.
Ters montaj sonucunda;
-
Yağ kaçağı,
-
Kir girişinin artması,
-
Keçe dudağının erken aşınması,
-
Düzensiz temas,
-
Keçe ömrünün kısalması
görülebilir.
Bu nedenle eski keçe sökülürken montaj yönünün not edilmesi faydalıdır.
Keçe Yuvası Nasıl Hazırlanır?
Keçenin dış çapının oturacağı yuva temiz ve düzgün olmalıdır.
Montajdan önce;
-
Eski yağ ve kir temizlenmeli,
-
Pas giderilmeli,
-
Çapaklar alınmalı,
-
Yuva yüzeyindeki hasarlar kontrol edilmeli,
-
Eski conta veya yapıştırıcı kalıntıları temizlenmelidir.
Keçe yuvasındaki keskin çapaklar yeni keçenin dış yüzeyini kesebilir veya keçenin eğri oturmasına neden olabilir.
Mil Yüzeyi Nasıl Kontrol Edilir?
Keçe dudağının temas ettiği mil yüzeyi sızdırmazlık açısından kritik öneme sahiptir.
Mil üzerinde;
-
Çizik,
-
Pas,
-
Çukur,
-
Aşınma kanalı,
-
Keskin çapak,
-
Darbe izi
bulunmamalıdır.
Eski keçenin uzun süre çalıştığı millerde keçe dudağının temas ettiği bölgede belirgin bir aşınma kanalı oluşabilir.
Bu durumda yalnızca yeni keçe takmak sorunu çözmeyebilir. Yeni keçe aynı aşınmış yüzey üzerinde çalışırsa tekrar sızıntı başlayabilir.
Gerekli durumlarda mil onarılmalı veya uygun bir mil tamir burcu kullanılmalıdır.
Keçe Montajında Yağlama Yapılır mı?
Birçok standart yağ keçesinde ana sızdırmazlık dudağının montaj öncesinde uygun yağlayıcıyla hafifçe yağlanması faydalıdır.
Bu işlem ilk çalışma sırasında kuru sürtünmeyi azaltmaya yardımcı olabilir.
Keçe dudağına genellikle sistemde kullanılan uyumlu yağ veya gres uygulanabilir.
Ancak her keçe tipi için aynı montaj yöntemi geçerli değildir. Özellikle PTFE keçeler ve bazı özel keçeler kuru veya farklı şekilde monte edilmek üzere tasarlanabilir.
Bu nedenle üretici montaj talimatı varsa mutlaka dikkate alınmalıdır.
Keçe Dudağı Neden Yağlanır?
Keçe dudağı kuru şekilde mile temas ederek çalışmaya başlarsa ilk dönüşlerde yüksek sürtünme oluşabilir.
Bu durum;
-
Dudak sıcaklığının yükselmesine,
-
Keçe malzemesinin zarar görmesine,
-
Erken aşınmaya
neden olabilir.
Uygun yağlama, ilk çalıştırma sırasında keçe dudağının korunmasına yardımcı olur.
Ancak fazla yağ veya uygun olmayan kimyasal ürün kullanılması da doğru değildir.
Keçe Montaj Aparatı Kullanılmalı mı?
Mümkünse keçe montajında uygun çapta bir keçe çakma aparatı veya montaj kovanı kullanılmalıdır.
Montaj aparatı kuvvetin keçe çevresine eşit şekilde dağılmasını sağlar.
Bu sayede;
-
Keçe eğri girmez,
-
Metal gövde deformasyonu azalır,
-
Keçe dış çapı zarar görmez,
-
Yuva içerisine düzgün oturur.
Keçeye yalnızca bir noktadan çekiçle vurmak önerilmez.
Keçe Çekiçle Takılır mı?
Keçenin doğrudan metal çekiçle vurularak takılması uygun bir montaj yöntemi değildir.
Doğrudan darbe;
-
Keçe gövdesini eğebilir,
-
Metal taşıyıcıyı deforme edebilir,
-
Dış yüzeyi ezebilir,
-
Keçe dudağını bozabilir,
-
Yayın yerinden çıkmasına neden olabilir.
Montaj aparatı bulunmuyorsa keçenin dış çapına uygun düz yüzeyli bir ara parça kullanılabilir. Ancak kuvvet keçe çevresine eşit dağıtılmalıdır.
Keçe Yuvaya Ne Kadar Girmelidir?
Keçe, üreticinin veya makine tasarımının belirlediği derinliğe kadar yerleştirilmelidir.
Bazı uygulamalarda keçe yuva yüzeyiyle sıfır olacak şekilde takılırken, bazı sistemlerde belirli bir derinliğe kadar gömülür.
Keçenin;
-
Çok derine,
-
Çok dışarıda,
-
Eğri
kalması doğru değildir.
Eski keçenin konumu genellikle iyi bir referans sağlar ancak eski montajın doğru olduğu da kontrol edilmelidir.
Keçe Eksenel Olarak Nasıl Takılır?
Keçe yuvasına tam dik şekilde girmelidir.
Montaj sırasında keçe bir taraftan diğer tarafa göre daha fazla içeri girerse eğri montaj oluşur.
Eğri keçe;
-
Dudağın mile eşit basmamasına,
-
Yağ kaçağına,
-
Dış çapın zarar görmesine,
-
Keçenin zamanla yuvadan çıkmasına
neden olabilir.
Bu nedenle montaj aparatı keçenin dış çapının mümkün olduğunca tamamına düzgün şekilde basmalıdır.
Mil Üzerindeki Kama Kanalı Keçeye Zarar Verir mi?
Evet. Kama kanalı, diş veya keskin kenarlar montaj sırasında keçe dudağını kesebilir.
Keçe mil üzerinden geçirilirken bu bölgelerde keçe dudağının korunması gerekir.
Bunun için;
-
Montaj kovanı,
-
İnce koruyucu sleeve,
-
Uygun geçici kaplama
kullanılabilir.
Amaç, keçe dudağının keskin kenarla doğrudan temas etmesini önlemektir.
Keçe Yayı Montaj Sırasında Çıkar mı?
Yaylı keçelerde montaj sırasında keçe dudağı aşırı esnetilirse veya keçe mile yanlış geçirilirse gergi yayı yerinden çıkabilir.
Yay çıktıktan sonra keçe dışarıdan normal görünebilir ancak sızdırmazlık performansı düşebilir.
Bu nedenle montaj sonrasında mümkünse yayın doğru konumda olduğu kontrol edilmelidir.
Keçe Yayı Çıkarsa Ne Yapılmalıdır?
Yayın yerinden çıktığı fark edilirse keçe dikkatle kontrol edilmelidir.
Yay tekrar yerine yerleştirilebilse bile;
-
Keçe dudağında hasar,
-
Kalıcı deformasyon,
-
Düzensiz yay oturması
oluşmuş olabilir.
Özellikle kritik makinelerde montaj sırasında ciddi şekilde zarar görmüş bir keçenin yeniden kullanılması yerine yenisiyle değiştirilmesi daha güvenli olabilir.
Keçe Dudağı Montaj Sırasında Katlanırsa Ne Olur?
Keçe dudağının mile geçerken ters dönmesi veya katlanması ciddi bir montaj hatasıdır.
Katlanmış dudak;
-
Mile düzgün temas etmez,
-
Yağ kaçırabilir,
-
Çok hızlı aşınabilir,
-
Yayın yerinden çıkmasına neden olabilir.
Montaj sırasında aşırı kuvvet gerekiyorsa işlem durdurulmalı ve neden araştırılmalıdır.
Keçe Dış Çapına Yapıştırıcı Sürülür mü?
Her uygulamada yapıştırıcı kullanılması gerekmez.
Birçok standart kauçuk dış çaplı keçe, yuva sıkılığı sayesinde sızdırmaz ve sabit şekilde çalışır.
Ancak;
-
Yuva yüzeyinde küçük hasarlar,
-
Metal dış çaplı keçe,
-
Üretici tarafından önerilen özel montaj şartları
varsa uygun sızdırmazlık ürünü kullanılabilir.
Rastgele silikon, conta macunu veya güçlü yapıştırıcı kullanılması doğru değildir. Fazla ürün keçe içine taşabilir ve çalışma bölgesine zarar verebilir.
Keçe Montajında Gres Kullanılır mı?
Gres kullanımı keçe tipine ve uygulamaya bağlıdır.
Özellikle çift dudaklı keçelerde ana dudak ile toz dudağı arasına küçük miktarda uygun gres uygulanması bazı uygulamalarda faydalı olabilir.
Bu gres;
-
Toz dudağının kuru çalışmasını azaltabilir,
-
İlk çalışma sırasında sürtünmeyi düşürebilir,
-
Dış ortamdan gelen kir için ek bariyer oluşturabilir.
Ancak kullanılacak gres keçe malzemesiyle uyumlu olmalıdır.
NBR Keçe Nasıl Takılır?
NBR keçelerde genel montaj kuralları uygulanır:
-
Mil ve yuva temizlenir.
-
Keçe ölçüsü kontrol edilir.
-
Ana dudak uygun yağlayıcıyla hafifçe yağlanır.
-
Yaylı taraf akışkan tarafına yönlendirilir.
-
Keçe uygun aparatla düz şekilde yuvaya bastırılır.
-
Dudak ve yayın zarar görmediği kontrol edilir.
NBR'nin kullanılan yağ veya gresle uyumlu olduğundan emin olunmalıdır.
Viton / FKM Keçe Nasıl Takılır?
FKM/Viton keçelerde de temel montaj yöntemi benzerdir ancak keçe dudağının kesilmemesine özellikle dikkat edilmelidir.
FKM keçeler yüksek sıcaklık ve kimyasal ortamlar için seçildiğinden montajda kullanılan gres veya diğer yardımcı kimyasalların da FKM ile uyumlu olması önemlidir.
PTFE Keçe Montajı Nasıl Yapılır?
PTFE keçeler klasik kauçuk yağ keçelerinden farklı davranabilir.
PTFE elastomer olmadığı için keçe dudağı montaj sırasında daha hassas olabilir ve özel aparat gerekebilir.
Bazı PTFE keçeler;
-
Kuru monte edilir,
-
Belirli yönde takılır,
-
Montajdan sonra mile uyum sağlaması için bekletilir.
Bu nedenle PTFE keçelerde mutlaka ürün üreticisinin özel montaj talimatı dikkate alınmalıdır.
Standart kauçuk keçe montaj yöntemi otomatik olarak PTFE keçeye uygulanmamalıdır.
Keçe Montajı Adım Adım Nasıl Yapılır?
Genel bir radyal yağ keçesi için montaj sırası şu şekilde uygulanabilir:
1. Eski Keçeyi Sökün
Eski keçe mile veya yuvaya zarar vermeden çıkarılmalıdır.
2. Montaj Yönünü Not Edin
Eski keçenin yaylı tarafının hangi yöne baktığını kontrol edin.
3. Mil ve Yuvayı Temizleyin
Kir, yağ kalıntısı, pas ve çapakları giderin.
4. Mil Yüzeyini Kontrol Edin
Çizik, aşınma kanalı ve keskin kenar olmadığından emin olun.
5. Yeni Keçenin Ölçüsünü Kontrol Edin
İç çap, dış çap ve kalınlığın doğru olduğunu doğrulayın.
6. Keçe Malzemesini Kontrol Edin
NBR, FKM, silikon veya diğer malzemenin çalışma şartlarına uygun olduğundan emin olun.
7. Keçe Dudağını Hazırlayın
Üretici izin veriyorsa uygun yağ veya gresle hafifçe yağlayın.
8. Keçeyi Doğru Yöne Çevirin
Yaylı ana dudak genellikle yağ tarafına bakmalıdır.
9. Keçeyi Mile Zarar Vermeden Geçirin
Kama kanalı veya diş varsa koruyucu aparat kullanın.
10. Keçeyi Yuvaya Düz Bastırın
Uygun montaj aparatıyla keçe çevresine eşit kuvvet uygulayın.
11. Montaj Derinliğini Kontrol Edin
Keçenin doğru seviyede ve eğri olmadan oturduğundan emin olun.
12. Son Kontrolü Yapın
Keçe dudağı, yay ve dış çap bölgesinde görünür hasar olmadığını kontrol edin.
Keçe Montajında Yapılan Hatalar Nelerdir?
En yaygın keçe montaj hataları şunlardır:
-
Keçeyi ters takmak,
-
Yanlış ölçü kullanmak,
-
Keçeyi çekiçle doğrudan vurmak,
-
Keçeyi eğri takmak,
-
Keçe dudağını kuru monte etmek,
-
Mil üzerindeki keskin kenarlardan korumamak,
-
Yayı yerinden çıkarmak,
-
Aşınmış mile yeni keçe takmak,
-
Yanlış malzeme seçmek,
-
Fazla yapıştırıcı veya silikon kullanmak,
-
Keçeyi gereğinden fazla derine çakmak.
Bu hataların çoğu montaj sırasında dikkatli çalışma ile önlenebilir.
Yeni Keçe Takıldıktan Sonra Neden Yağ Kaçırır?
Yeni takılan bir keçenin hemen yağ kaçırması her zaman keçe kalitesinden kaynaklanmaz.
Başlıca nedenler:
-
Keçe ters takılmış olabilir.
-
Dudak montaj sırasında kesilmiş olabilir.
-
Keçe eğri oturmuş olabilir.
-
Yay yerinden çıkmış olabilir.
-
Mil yüzeyinde aşınma kanalı bulunabilir.
-
Keçe ölçüsü yanlış olabilir.
-
Mil veya yuva toleransı uygun olmayabilir.
-
Keçe malzemesi akışkanla uyumsuz olabilir.
-
Sistem basıncı keçenin kapasitesini aşabilir.
Bu nedenle yeni keçe sızdırıyorsa doğrudan ikinci bir keçe takmak yerine montaj ve sistem şartları kontrol edilmelidir.
Keçe Montajından Sonra Nelere Dikkat Edilmelidir?
Makine çalıştırıldıktan sonra ilk aşamada;
-
Yağ kaçağı,
-
Anormal sıcaklık,
-
Keçe bölgesinde ses,
-
Mil çevresinde yağlanma,
-
Keçenin yuvadan hareket etmesi
kontrol edilmelidir.
Özellikle kritik sistemlerde ilk çalışma sonrasında keçe bölgesinin gözle kontrol edilmesi faydalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Keçe nasıl takılır?
Keçe, mil ve yuva temizlendikten sonra doğru yönde konumlandırılır ve uygun montaj aparatıyla yuvaya düz şekilde bastırılır.
Keçenin yaylı tarafı nereye bakar?
Standart yağ keçelerinde yaylı ana dudak genellikle yağın veya sızdırmazlığı sağlanacak akışkanın bulunduğu tarafa bakar.
Keçe çekiçle takılır mı?
Doğrudan çekiçle vurulması önerilmez. Uygun montaj aparatı kullanılarak kuvvet keçe çevresine eşit dağıtılmalıdır.
Keçe takarken yağ sürülür mü?
Birçok standart kauçuk yağ keçesinde ana dudağın hafifçe uygun yağlayıcıyla yağlanması faydalıdır. Ancak PTFE ve özel keçelerde üretici talimatına uyulmalıdır.
Keçe ters takılırsa yağ kaçırır mı?
Evet. Yanlış montaj yönü sızdırmazlık performansını bozabilir ve yağ kaçağına neden olabilir.
Keçe yayı çıkarsa ne olur?
Yay çıkarsa ana dudağın temas kuvveti azalabilir ve sızıntı oluşabilir.
Yeni keçe neden yağ kaçırır?
Yanlış montaj, ters yön, hasarlı dudak, aşınmış mil, yanlış ölçü, çıkmış yay veya uygun olmayan keçe malzemesi yeni keçenin sızıntı yapmasına neden olabilir.
Keçe dışına silikon sürülür mü?
Her uygulamada gerekmez. Üretici önermiyorsa rastgele silikon veya yapıştırıcı kullanılması önerilmez.
Sonuç
Keçe montajı, sızdırmazlık performansını ve keçe kullanım ömrünü doğrudan etkileyen önemli bir işlemdir.
Doğru montaj için öncelikle mil ve keçe yuvası temizlenmeli, mil yüzeyi kontrol edilmeli, doğru ölçü ve malzemedeki keçe seçilmeli ve montaj yönü belirlenmelidir.
Standart radyal yağ keçelerinde:
Yaylı ana dudak → yağ tarafı
Toz dudağı → dış ortam
şeklinde genel bir montaj yönü kullanılır.
Keçe yuvaya doğrudan çekiçle vurularak değil, uygun montaj aparatıyla ve çevresine eşit kuvvet uygulanarak yerleştirilmelidir. Montaj sırasında keçe dudağının katlanmaması, yayın yerinden çıkmaması ve mil üzerindeki keskin kenarların dudağı kesmemesi özellikle önemlidir.
Doğru yapılan keçe montajı; yağ kaçaklarının azaltılmasına, keçe dudağının erken aşınmasının önlenmesine ve makinenin daha güvenilir çalışmasına yardımcı olur.
