Keçe Mil Yüzeyini Neden Aşındırır?

Keçeler, döner veya hareketli millerde yağ, gres ve diğer akışkanların sistem dışına çıkmasını önlemek; aynı zamanda dış ortamdan gelebilecek toz, kir ve nemin sisteme girmesini engellemek amacıyla kullanılır. Ancak uzun süre çalışan sistemlerde keçenin temas ettiği mil yüzeyinde halka şeklinde aşınma veya kanal oluşması görülebilir.

İlk bakışta kauçuk esaslı bir keçenin çelik bir mili aşındırması şaşırtıcı gelebilir. Aslında aşınmanın nedeni yalnızca keçenin malzemesi değildir. Keçe dudağının oluşturduğu temas basıncı, milin dönme hızı, yüzey kalitesi, sıcaklık, yağlama koşulları ve ortamdaki aşındırıcı parçacıklar birlikte mil üzerinde aşınmaya neden olabilir.

Keçe Mil Yüzeyini Nasıl Aşındırır?

Keçenin sızdırmazlık dudağı, çalışma sırasında mil yüzeyine sürekli temas eder. Mil döndükçe keçe dudağı ile mil arasında sürekli bir sürtünme meydana gelir.

Normal çalışma şartlarında bu temas kontrollüdür ve milde ciddi bir aşınma oluşturmaması gerekir. Ancak çalışma koşulları uygun değilse temas bölgesindeki sürtünme artar.

Zaman içerisinde mil üzerinde:

• Halka şeklinde aşınma izi,

• İnce bir kanal,

• Yüzey bozulması,

• Çizikler,

• Pürüzlenme,

• Bölgesel çap küçülmesi

oluşabilir.

Bu durum ilerlediğinde yeni bir keçe takılması bile sızıntıyı tamamen ortadan kaldırmayabilir.

Keçenin Mil Yüzeyini Aşındırmasının Başlıca Nedenleri

1. Yetersiz Yağlama

Keçe dudağı ile mil arasında uygun bir yağlama filmi bulunması sürtünmenin kontrol altında tutulmasına yardımcı olur.

Keçe dudağının kuru çalışması durumunda sürtünme ve sıcaklık yükselir. Bu durum hem keçenin aşınmasını hem de mil yüzeyinde aşınma oluşmasını hızlandırabilir.

Özellikle ilk çalıştırma sırasında keçe dudağının tamamen kuru olması istenmeyen bir durumdur.

2. Mil Yüzeyinin Uygun Olmaması

Keçenin çalışacağı mil yüzeyi ne aşırı pürüzlü ne de uygulamaya uygun olmayacak kadar farklı bir yüzey yapısına sahip olmalıdır.

Çok pürüzlü bir mil yüzeyi keçe dudağını hızla aşındırabilir. Uygun olmayan yüzey işleme izleri ise yağın keçe dudağının altından taşınmasına veya temas bölgesinin düzensiz çalışmasına neden olabilir.

Bu nedenle keçe seçiminde yalnızca mil çapı değil, milin yüzey kalitesi de dikkate alınmalıdır.

3. Mil Malzemesinin veya Yüzey Sertliğinin Yetersiz Olması

Mil yüzeyi keçe ile sürekli temas altında olduğundan yeterli aşınma direncine sahip olmalıdır.

Mil yüzeyinin çok yumuşak olması durumunda uzun süreli sürtünme sonucunda keçe çalışma bölgesinde kanal oluşabilir.

Yüksek devirli veya ağır çalışma koşullarında mil yüzeyinin sertliği daha da önemli hale gelir.

4. Keçe Dudağı Altına Toz ve Kir Girmesi

Mil aşınmasının en önemli nedenlerinden biri aşındırıcı yabancı maddelerdir.

Toz, kum, metal parçacıkları veya diğer sert kirleticiler keçe dudağı ile mil arasına girdiğinde zımpara etkisi oluşturabilir.

Bu durumda mili aşındıran doğrudan keçe değil; keçe ile mil arasında sıkışan aşındırıcı parçacıklardır.

Kirli ve tozlu ortamlarda çalışan makinelerde uygun toz dudaklı veya koruyucu özellikli keçe seçimi bu nedenle önemlidir.

5. Keçenin Mile Fazla Baskı Uygulaması

Keçe dudağının mil üzerinde belirli bir temas kuvveti oluşturması gerekir. Ancak gereğinden fazla temas basıncı sürtünmeyi artırır.

Bunun sonucunda:

Fazla temas basıncı → yüksek sürtünme → sıcaklık artışı → keçe ve mil aşınması

şeklinde bir süreç meydana gelebilir.

Yanlış ölçüde keçe kullanılması veya uygun olmayan keçe tasarımı bu duruma neden olabilir.

6. Milde Salgı veya Eksen Kaçıklığı Olması

Mil düzgün dönmüyorsa keçe dudağının uyguladığı basınç çevre boyunca eşit olmaz.

Mil salgısı veya eksen kaçıklığı nedeniyle keçe dudağı bazı bölgelerde mile daha fazla baskı yapabilir. Bu durum hem keçenin düzensiz aşınmasına hem de mil yüzeyinde aşınma oluşmasına neden olabilir.

Bu nedenle keçe arızalarında yalnızca keçeyi değiştirmek yerine mil salgısı ve hizalama durumu da kontrol edilmelidir.

7. Yüksek Devir

Mil devri arttıkça keçe dudağı ile mil arasındaki bağıl hız da yükselir.

Yüksek çevresel hız;

• Sürtünmenin artmasına,

• Temas sıcaklığının yükselmesine,

• Yağlama filminin bozulmasına,

• Keçe dudağının daha hızlı aşınmasına,

• Mil yüzeyinin zamanla zarar görmesine

neden olabilir.

Bu nedenle yüksek devirli uygulamalarda kullanılacak keçenin çalışma hızına uygun olması gerekir.

8. Yüksek Sıcaklık

Yüksek sıcaklık keçe malzemesinin özelliklerini değiştirebilir. Keçe sertleşebilir, elastikiyetini kaybedebilir veya temas davranışı değişebilir.

Sertleşmiş bir keçe dudağı mil üzerinde daha agresif bir temas oluşturabilir.

Çalışma sıcaklığının yüksek olduğu uygulamalarda NBR yerine çalışma şartlarına bağlı olarak FKM / Viton gibi yüksek sıcaklığa daha dayanıklı keçe malzemeleri tercih edilebilir.

9. Keçenin Uzun Süre Aynı Bölgede Çalışması

Keçe dudağı mil üzerinde çok dar bir temas bölgesinde çalışır.

Binlerce veya milyonlarca dönüş boyunca temasın sürekli aynı noktada gerçekleşmesi sonucunda mil üzerinde zamanla belirgin bir keçe kanalı oluşabilir.

Özellikle uzun süre çalışan makinelerde bu durum oldukça yaygındır.

Mil Üzerindeki Keçe Kanalı Nedir?

Keçe kanalı, keçenin sızdırmazlık dudağının uzun süre temas ettiği bölgede mil çevresinde meydana gelen halka şeklindeki aşınmadır.

Başlangıçta yalnızca parlak bir temas izi şeklinde görülebilir. Aşınma ilerledikçe elle veya tırnakla hissedilebilecek bir kanal oluşabilir.

Bu kanal önemli bir problemdir çünkü yeni takılan keçenin dudağı da aynı aşınmış yüzey üzerinde çalışır.

Sonuç olarak keçe yeni olsa bile yağ kaçağı devam edebilir.

Yeni Keçe Takıldığı Halde Neden Yağ Kaçırır?

Eski keçe söküldüğünde yalnızca keçeyi kontrol etmek yeterli değildir.

Mil üzerinde belirgin bir aşınma kanalı varsa yeni keçenin dudağı bu kanalın üzerine oturabilir. Düzgün bir temas yüzeyi oluşmadığı için sızdırmazlık sağlanamayabilir.

Bu nedenle sürekli keçe değiştirilmesine rağmen yağ kaçağı devam eden makinelerde mil yüzeyi mutlaka kontrol edilmelidir.

Aşınmış Mil Yüzeyi Nasıl Düzeltilir?

Hasarın seviyesine ve uygulamaya bağlı olarak farklı yöntemler kullanılabilir.

Keçenin Çalışma Konumunu Değiştirmek

Uygun uygulamalarda keçenin eksenel konumu küçük miktarda değiştirilerek dudağın mil üzerindeki aşınmamış bir bölgede çalışması sağlanabilir.

Ancak montaj ölçülerinin ve keçenin çalışma şartlarının buna uygun olması gerekir.

Mil Tamiri

Mil yüzeyi uygun yöntemlerle taşlanabilir, kaplanabilir veya yeniden işlenebilir.

Tamir sonrasında mil çapının ve yüzey kalitesinin kullanılan keçenin gereksinimlerine uygun olması önemlidir.

Mil Tamir Bileziği Kullanmak

Bazı uygulamalarda aşınmış mil bölgesine ince bir mil tamir bileziği takılabilir.

Böylece keçenin çalışabileceği yeni ve düzgün bir yüzey elde edilir. Bu yöntem, uygun uygulamalarda komple mil değişimine göre daha ekonomik bir çözüm olabilir.

Mili Değiştirmek

Mil aşınması çok ilerlemişse veya yüzey hasarı tamir edilemeyecek seviyedeyse milin değiştirilmesi gerekebilir.

Mil Aşınmasını Önlemek İçin Nelere Dikkat Edilmelidir?

Keçe kaynaklı mil aşınmasını azaltmak için:

• Doğru ölçüde keçe kullanılmalı,

• Keçe malzemesi çalışma sıcaklığına ve akışkana uygun seçilmeli,

• Mil yüzey kalitesi kontrol edilmeli,

• Mil yüzeyinin yeterli aşınma direncine sahip olması sağlanmalı,

• Keçe dudağı kuru çalıştırılmamalı,

• Montaj sırasında keçe dudağı zarar görmemeli,

• Mil salgısı kontrol edilmeli,

• Mil ile keçe yuvasının hizası kontrol edilmeli,

• Tozlu ortamlarda uygun koruyucu keçe kullanılmalı,

• Keçe dudağı ile mil arasına kir girmesi önlenmeli,

• Mil devrine uygun keçe seçilmelidir.

Keçe Değiştirirken Mil Kontrol Edilmeli mi?

Evet. Özellikle uzun süre kullanılmış bir keçenin değiştirilmesi sırasında mil yüzeyinin kontrol edilmesi önemlidir.

Mil üzerinde:

• Kanal,

• Çizik,

• Pas,

• Korozyon,

• Pürüz,

• Darbe izi,

• Renk değişimi,

• Belirgin aşınma

olup olmadığı incelenmelidir.

Mil yüzeyindeki problem giderilmeden yalnızca keçenin değiştirilmesi, yeni keçenin kısa sürede tekrar sızdırmasına neden olabilir.

Sık Sorulan Sorular

Kauçuk keçe çelik mili gerçekten aşındırabilir mi?

Evet. Uzun süreli temas, sürtünme, yüksek sıcaklık ve özellikle keçe dudağı arasına giren aşındırıcı parçacıklar mil yüzeyinde aşınmaya neden olabilir.

Milde keçe izi olması normal mi?

Hafif ve yüzeysel bir çalışma izi oluşabilir. Ancak tırnakla hissedilebilen belirgin bir kanal ciddi aşınmaya işaret edebilir.

Mil aşınmışsa sadece keçe değiştirmek yeterli olur mu?

Her zaman yeterli değildir. Yeni keçe aşınmış kanal üzerinde çalışıyorsa sızıntı devam edebilir.

Keçe milde neden kanal açar?

Uzun süre aynı bölgede çalışan keçe dudağı; sürtünme, yetersiz yağlama, kir, yüksek sıcaklık veya uygun olmayan mil yüzeyi nedeniyle zamanla kanal oluşturabilir.

Mil tamir bileziği ne işe yarar?

Aşınmış mil yüzeyinin üzerine takılarak keçe dudağının çalışabileceği yeni ve düzgün bir temas yüzeyi oluşturmak amacıyla kullanılır.

Mil salgısı keçeyi etkiler mi?

Evet. Mil salgısı keçe dudağının çevresel temas basıncını bozabilir ve hem keçede hem de mil yüzeyinde düzensiz aşınmaya neden olabilir.

Sonuç

Keçenin mil yüzeyini aşındırması, genellikle tek başına keçe malzemesinden kaynaklanan bir problem değildir. Yetersiz yağlama, yüksek sıcaklık, aşındırıcı kirleticiler, uygun olmayan mil yüzeyi, yetersiz yüzey sertliği, yüksek devir, mil salgısı ve yanlış keçe seçimi aşınmayı hızlandırabilir.

Mil üzerinde keçe çalışma bölgesinde kanal oluştuğunda yalnızca yeni keçe takmak sorunu çözmeyebilir. Bu nedenle keçe değişimlerinde mil yüzeyi, çalışma izi, salgı, yüzey kalitesi ve yağlama koşulları birlikte değerlendirilmelidir.

Doğru keçe seçimi ve uygun mil yüzeyi, yalnızca sızdırmazlığın sağlanması açısından değil, keçenin ve milin uzun çalışma ömrü açısından da önemlidir.