Endüstriyel makinelerde çalışan kayışlardan gelen ötme, gıcırtı, ciyaklama veya sürtünme sesi, çoğu zaman sistemde bir ayar veya mekanik problem bulunduğunun işaretidir.
Özellikle V kayışlarında ses problemi;
yanlış gerginlik,
kasnak hizasızlığı,
kayış kayması,
aşınmış kasnak,
yanlış kayış profili,
yağ veya kir bulaşması
gibi nedenlerden kaynaklanabilir.
Bu nedenle kayıştan ses gelmesi yalnızca rahatsız edici bir durum olarak değerlendirilmemeli, kayış-kasnak sisteminin kontrol edilmesi gereken bir arıza belirtisi olarak görülmelidir.
Bu rehberde kayış neden ses yapar, V kayışı neden öter, kayış gıcırtısı neden oluşur ve kayış sesi nasıl giderilir? sorularını ayrıntılı şekilde inceleyeceğiz.
Kayış sistemlerinde farklı tipte sesler duyulabilir.
Örneğin:
İnce ötme sesi
Ciyaklama
Gıcırtı
Vurma sesi
Periyodik sürtünme sesi
Titreşim kaynaklı uğultu
farklı arızalara işaret edebilir.
Sesin:
sürekli mi,
ilk kalkışta mı,
yük altında mı,
belirli devirlerde mi
ortaya çıktığı teşhis açısından önemlidir.
Kayış sesinin en yaygın nedenlerinden biri yetersiz gerginliktir.
Kayış gevşek olduğunda kasnak üzerinde yeterince güçlü tutunamaz ve özellikle yük altında kaymaya başlayabilir.
Bu kayma sırasında:
sürtünme artar,
yüzey ısınır,
kayış titreşir,
ötme veya ciyaklama sesi oluşabilir.
Bu nedenle kayış özellikle makine ilk kalkarken veya yük arttığında ses yapıyorsa gerginlik kontrol edilmelidir.
Doğru ayar yöntemi için Kayış Gerginliği Nasıl Ayarlanır? içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Evet.
Kayış kayması, ötme sesinin en sık görülen nedenlerinden biridir.
Kasnak kayıştan daha hızlı dönmeye başladığında iki yüzey arasında sürtünme oluşur.
Bu durum:
yüksek frekanslı ötme,
ciyaklama,
ısınma,
kayış yüzeyinde parlama
oluşturabilir.
Kayma uzun süre devam ederse kayışın ömrü ciddi şekilde azalabilir.
Kayış kaymasının nedenleri için Kayış Neden Kaydırır? içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Evet.
Her kayış sesi gevşeklikten kaynaklanmaz.
Aşırı gergin kayış:
rulmanlara fazla yük bindirebilir,
rulman sesini artırabilir,
kayışta titreşim oluşturabilir,
sistemde uğultu meydana getirebilir.
Bu nedenle ses duyulduğunda kayışı daha fazla germek doğru bir çözüm olmayabilir.
Önce gerginliğin uygun aralıkta olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Evet.
Kasnaklar aynı düzlemde değilse kayış kasnak kanalında düzgün ilerlemez.
Bu durumda kayış:
kanalın bir tarafına sürtebilir,
yana doğru hareket edebilir,
titreşim yapabilir,
periyodik ses oluşturabilir.
Özellikle kayışın bir kenarı hızlı aşınıyorsa ve aynı zamanda sürtünme sesi varsa kasnak hizası kontrol edilmelidir.
Aşınmış V kayışı kasnaklarında kanal geometrisi zamanla bozulabilir.
Kayış:
kanala fazla gömülebilir,
yan yüzeylere düzgün oturmayabilir,
titreşim yapabilir,
düzensiz kayabilir.
Yeni kayış takıldıktan sonra bile ses devam ediyorsa yalnızca kayış değil, kasnak da incelenmelidir.
Evet.
Kayış profilinin kasnak kanalıyla uyumlu olması gerekir.
Yanlış profil kullanıldığında kayış:
kanala tam oturamaz,
dibe oturabilir,
fazla yukarıda çalışabilir,
yan yüzeylerde düzensiz temas oluşturabilir.
Bu durum hem ses hem de aşınma meydana getirebilir.
Örneğin SPA, SPB, A ve B profilleri görünüş olarak benzer olsa da birbirlerinin doğrudan alternatifi değildir.
Kayış kodları hakkında ayrıntılı bilgi için Kayış Kodları Nasıl Okunur? içeriğimize göz atabilirsiniz.
Kayış ve kasnak yüzeyine yağ, gres veya başka bir sıvı bulaştığında sürtünme karakteristiği değişebilir.
Kayış belirli bölgelerde tutunup belirli bölgelerde kayabilir.
Bu düzensiz hareket:
ötme,
ciyaklama,
titreşim
oluşturabilir.
Ayrıca bazı yağlar kayış malzemesine zarar verebilir.
Kayış yağlanmışsa yalnızca temizlenmesi yeterli olmayabilir; yağ sızıntısının kaynağı da giderilmelidir.
Yeni takılan bir kayışın sürekli ses yapması normal değildir.
Bunun nedenleri arasında:
yanlış gerginlik,
eski ve aşınmış kasnak,
yanlış profil,
kasnak hizasızlığı,
yanlış montaj,
çoklu sistemde eski kayışlarla birlikte kullanılması
bulunabilir.
Özellikle yeni kayış takıldıktan hemen sonra başlayan seslerde montaj ve hizalama kontrolü yapılmalıdır.
Makine ilk kalkış anında daha yüksek tork ihtiyacına sahip olabilir.
Bu durumda kayışın tutunma kapasitesi yetersizse kısa süreli kayma meydana gelebilir.
İlk kalkışta ötmenin yaygın nedenleri:
düşük gerginlik,
yüksek başlangıç yükü,
aşınmış kasnak,
kayış yüzeyinin sertleşmesi
olabilir.
Makine devrini aldıktan sonra sesin kesilmesi sorunun önemsiz olduğu anlamına gelmez.
Her kalkışta oluşan kayma kayışın giderek daha fazla aşınmasına neden olabilir.
Kayış normal çalışma sırasında sessiz, ancak yük arttığında sesli hale geliyorsa sistemin güç aktarım kapasitesi sınırda olabilir.
Bunun nedeni:
gevşek kayış,
aşınmış kayış,
yetersiz kayış sayısı,
aşırı makine yükü,
aşınmış kasnak,
düşük sarım açısı
olabilir.
Bu tür durumlarda yalnızca kayış gerginliği değil, sistemin toplam güç ihtiyacı da değerlendirilmelidir.
Doğru kayış seçimi için Endüstriyel Kayış Nasıl Seçilir? rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Isınan kayışın malzeme özellikleri değişebilir.
Ayrıca kayışın ısınmasının temel nedeni zaten kayma olabilir.
Şu döngü ortaya çıkabilir:
Kayış kayar → ısınır → yüzey sertleşir → tutunma azalır → daha fazla kayar → ses artar.
Bu nedenle sıcak çalışan ve aynı zamanda öten bir kayış ihmal edilmemelidir.
İleri seviyede çatlamış veya sertleşmiş kayış düzgün şekilde esneyemez.
Özellikle küçük kasnaklardan geçerken:
titreşim,
vuruntu,
periyodik ses
oluşturabilir.
Kayışın iç yüzeyinde derin çatlaklar bulunuyorsa kayış ömrünün sonuna yaklaşmış olabilir.
Kayış kopmasının diğer nedenleri için Kayış Neden Kopar? içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Birden fazla kayışın yan yana kullanıldığı sistemlerde bütün kayışların benzer gerginlikte olması gerekir.
Kayışlardan biri:
daha gevşek,
daha uzun,
daha aşınmış,
farklı marka veya seri
ise sistemde düzensiz yük paylaşımı oluşabilir.
Bir kayış kasnağı kavrarken diğeri kayabilir.
Bu da periyodik ötme veya titreşim sesi oluşturabilir.
Bu nedenle çoklu kayış sistemlerinde kayışlar mümkün olduğunca takım halinde kullanılmalıdır.
Evet.
Kayıştan geliyor gibi duyulan ses aslında başka bir parçadan kaynaklanabilir.
Örneğin:
Motor rulmanı
Kasnak rulmanı
Gergi rulmanı
Mil yatağı
Gevşek kasnak
Hasarlı rulman
benzer sesler oluşturabilir.
Bu nedenle kayış değiştirildiği halde ses devam ediyorsa rulmanlar ve diğer döner elemanlar da kontrol edilmelidir.
Evet.
Gergi kasnağı bulunan sistemlerde rulman hasarı veya gergi mekanizması problemi:
uğultu,
tıkırtı,
sürtünme sesi,
kayış titreşimi
oluşturabilir.
Gergi kasnağının rahat dönüp dönmediği ve rulman boşluğu kontrol edilmelidir.
| Ses Türü | Olası Neden |
|---|---|
| İnce ötme / ciyaklama | Kayış kayması |
| İlk kalkışta ötme | Düşük gerginlik veya yüksek yük |
| Sürekli gıcırtı | Hizalama veya yüzey problemi |
| Uğultu | Aşırı gerginlik veya rulman |
| Periyodik sürtünme | Kasnak hizasızlığı |
| Tıkırtı | Hasarlı kayış, kasnak veya rulman |
| Yük altında ötme | Kayma veya yetersiz güç kapasitesi |
Bu tablo teşhis için yardımcıdır ancak kesin arıza tespiti için sistemin fiziksel olarak kontrol edilmesi gerekir.
Kayıştan gelen sesi gidermek için önce temel neden belirlenmelidir.
Genel kontrol sırası şu şekilde olabilir:
Kayış gerginliğini kontrol edin.
Kayış yüzeyinde parlama ve çatlak arayın.
Kasnak hizasını kontrol edin.
Kasnak kanallarında aşınma olup olmadığını inceleyin.
Kayış profilini doğrulayın.
Yağ veya gres bulaşmasını kontrol edin.
Rulman ve gergi kasnağını kontrol edin.
Sistemin aşırı yük altında çalışıp çalışmadığını değerlendirin.
Sorun belirlendikten sonra uygun müdahale yapılmalıdır.
Bazı kayış spreyleri sesi geçici olarak azaltabilir.
Ancak kayış sesi:
yanlış gerginlik,
aşınmış kasnak,
hizalama hatası,
aşırı yük
gibi mekanik bir nedenden kaynaklanıyorsa sprey sorunu çözmez.
Ayrıca kayış üreticisinin onaylamadığı kimyasal ürünler kayış malzemesine zarar verebilir.
Bu nedenle kayış sesi kimyasalla gizlenmek yerine mekanik nedeni bulunarak giderilmelidir.
Kayış sisteminin sessiz ve uzun ömürlü çalışması için:
Doğru kayış profili kullanılmalıdır.
Gerginlik doğru ayarlanmalıdır.
Kasnaklar aynı düzlemde hizalanmalıdır.
Aşınmış kasnaklar değiştirilmelidir.
Yağ ve kir bulaşması önlenmelidir.
Çoklu kayışlar takım halinde kullanılmalıdır.
Kayış çalışma ortamına uygun seçilmelidir.
Periyodik bakım yapılmalıdır.
Ötme veya ciyaklama sesi kayış kaymasının en belirgin işaretlerinden biri olabilir.
Ancak her kayış sesi mutlaka kayma anlamına gelmez.
Örneğin:
Hizasızlık
Rulman arızası
Aşırı gerginlik
Gergi kasnağı problemi
de ses oluşturabilir.
Bu nedenle yalnızca sese bakarak kayışı daha fazla germek yerine sistematik kontrol yapılmalıdır.
Kayış ses yapıyorsa şu sorular sırayla sorulabilir:
Ses yalnızca ilk kalkışta mı geliyor?
Gerginlik veya başlangıç yükü kontrol edilmelidir.
Ses yük altında mı artıyor?
Kayış kayması veya kapasite yetersizliği değerlendirilebilir.
Kayış yüzeyi parlak mı?
Uzun süreli kayma ihtimali yüksektir.
Kayışın bir kenarı aşınmış mı?
Kasnak hizası kontrol edilmelidir.
Yeni kayışta da aynı ses var mı?
Kasnak, hizalama ve rulmanlar incelenmelidir.
Ses kayış çıkarıldığında devam ediyor mu?
Sorun rulman veya başka bir mekanik parçadan kaynaklanabilir.
V kayışı çoğunlukla düşük gerginlik, kayma, aşınmış kasnak, yanlış profil veya hizalama problemi nedeniyle öter.
Evet. Gevşek kayış özellikle yük altında kasnak üzerinde kayarak ötme veya ciyaklama sesi oluşturabilir.
Yanlış gerginlik, aşınmış kasnak, hizalama hatası veya yanlış profil yeni kayışın da ses yapmasına neden olabilir.
Evet. Aşırı gerginlik kayışta titreşim oluşturabileceği gibi motor ve makine rulmanlarının da ses yapmasına neden olabilir.
İlk kalkışta yüksek tork gerektiği için düşük gerginlik veya aşınmış yüzeyler kısa süreli kaymaya neden olabilir.
Yük arttığında aktarılması gereken tork yükselir. Kayışın tutunma veya güç kapasitesi yetersizse kayma ve ciyaklama oluşabilir.
Üreticinin açıkça onaylamadığı ürünlerin kullanılması önerilmez. Sprey sesi geçici olarak azaltabilir ancak mekanik problemi çözmez.
Evet. Motor rulmanı, gergi rulmanı veya diğer mil yatakları kayıştan geliyormuş gibi algılanan sesler oluşturabilir.
Kayıştan ses gelmesi, çoğu zaman güç aktarma sisteminde kontrol edilmesi gereken bir problemin bulunduğunu gösterir.
Kayış sesinin en yaygın nedenleri:
Yetersiz gerginlik
Kayış kayması
Kasnak hizasızlığı
Aşınmış kayış
Aşınmış kasnak
Yanlış kayış profili
Yağ veya kir bulaşması
Aşırı yük
Rulman veya gergi kasnağı arızası
olarak sıralanabilir.
Özellikle ötme veya ciyaklama sesi duyulduğunda kayışı doğrudan daha fazla germek yerine önce sesin gerçek nedeni belirlenmelidir.
Kayış gerginliğini kontrol etmek için Kayış Gerginliği Nasıl Ayarlanır?, kayma problemlerini incelemek için Kayış Neden Kaydırır? ve kayışın erken arızalanma nedenlerini öğrenmek için Kayış Neden Kopar? içeriklerimizi de inceleyebilirsiniz.
