Endüstriyel makinelerde kullanılan kayışların kasnak üzerinde kayması, güç aktarım verimini düşüren ve kayış ömrünü ciddi şekilde azaltabilen yaygın arızalardan biridir.
Özellikle V kayışlarında kayma, kayış ile kasnak arasındaki sürtünmenin aktarılması gereken gücü karşılamaya yetmediği durumlarda ortaya çıkar.
Kayış kaymaya başladığında:
Motor çalışmasına rağmen makine devri düşebilir.
Kayıştan ötme veya ıslık sesi gelebilir.
Kayış yüzeyi aşırı ısınabilir.
Yan yüzeyler parlaklaşabilir.
Güç kaybı oluşabilir.
Kayış kısa sürede aşınabilir.
Bu nedenle kayış kayması yalnızca rahatsız edici bir ses problemi olarak görülmemeli, sistemde başka bir sorunun belirtisi olarak değerlendirilmelidir.
Bu rehberde kayış neden kaydırır, V kayışı neden patinaj yapar, yük altında kayış neden kayar ve kayış kayması nasıl önlenir? sorularını ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.
Kayış kayması, kayış ile kasnak arasında olması gereken hareket aktarımının tam olarak gerçekleşmemesidir.
Normal çalışma sırasında kayış, tahrik kasnağından aldığı hareketi diğer kasnağa aktarır.
Ancak kayış kasnak yüzeyini yeterince kavrayamazsa kasnak dönmeye devam ederken kayış kasnak yüzeyinde göreceli olarak kaymaya başlayabilir.
Bu duruma:
Kayış kayması, patinaj veya slip
denir.
Kayış ve kasnak sisteminin temel çalışma mantığını incelemek için Kayış ve Kasnak Sistemi Nasıl Çalışır? içeriğimizi okuyabilirsiniz.
Kayışın kaymasına neden olabilecek başlıca faktörler şunlardır:
Kayışın gevşek olması
Aşınmış kayış
Aşınmış kasnak
Yanlış kayış profili
Yağ veya sıvı bulaşması
Aşırı yük
Yetersiz sarım açısı
Çok küçük kasnak
Yanlış kasnak hizası
Uygun olmayan kayış seçimi
Çoklu sistemlerde eşit olmayan gerginlik
Sorunun doğru şekilde giderilebilmesi için kaymanın hangi nedenle oluştuğu belirlenmelidir.
Kayış kaymasının en yaygın nedenlerinden biri yetersiz gerginliktir.
Özellikle V kayışlarında güç aktarımı kayış yan yüzeylerinin kasnak kanalına yaptığı temas sayesinde gerçekleşir.
Kayış yeterince gerilmemişse:
Kasnakla temas basıncı azalır.
Sürtünme kuvveti düşer.
Yük altında kayış kaymaya başlar.
Bu durum özellikle:
İlk kalkış sırasında
Yük arttığında
Makine sıkışmaya yaklaştığında
daha belirgin hale gelir.
Doğru gerginlik ayarı için Kayış Gerginliği Nasıl Ayarlanır? rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Evet.
Uzun süre çalışan V kayışlarının yan yüzeyleri aşınabilir ve sertleşebilir.
Kayışın yüzeyinde:
Parlaklaşma
Sertleşme
Çatlaklar
Kesit daralması
oluşabilir.
Bu durumda kayış gerginliği doğru olsa bile kasnağı yeterince kavrayamayabilir.
Özellikle parlak ve camlaşmış yan yüzeyler kayışın daha önce uzun süre kayarak çalıştığının göstergesi olabilir.
Evet.
V kayışı kasnağının kanalları zamanla aşındığında kayışın kasnağa oturma şekli bozulabilir.
Normal şartlarda V kayışı kanalın yan yüzeylerinden temas ederek çalışır.
Kasnak aşındığında ise kayış:
Kanalın dibine yaklaşabilir.
Yan yüzeylerde yeterli baskı oluşturamayabilir.
Kasnağı tam kavrayamayabilir.
Sonuç olarak kayış kaymaya başlayabilir.
Yeni kayış takılmasına rağmen kayma devam ediyorsa kasnak kanallarının aşınması mutlaka kontrol edilmelidir.
Evet.
Kayışın profilinin kasnak kanalıyla uyumlu olması gerekir.
Örneğin:
A profil yerine yanlış kesitli bir kayış
SPA yerine farklı profil
SPB yerine uygun olmayan klasik B kayışı
kullanılması kayışın kanala doğru oturmamasına neden olabilir.
Kayış:
Fazla yukarıda
Fazla aşağıda
Yanlış açıyla
çalışabilir.
Bu durumda yeterli temas oluşmaz ve kayış kayabilir.
Kayış üzerindeki profil kodlarının anlamlarını öğrenmek için Kayış Kodları Nasıl Okunur? içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Kayış ile kasnak arasındaki sürtünmenin azalmasına neden olan en önemli dış etkenlerden biri yağdır.
Kayış üzerine:
Motor yağı
Hidrolik yağ
Gres
Kesme sıvısı
Başka bir kayganlaştırıcı
bulaştığında kayışın kasnağı kavrama kabiliyeti azalabilir.
Bunun sonucunda kayış özellikle yük altında patinaj yapabilir.
Ayrıca bazı yağlar kayışın kauçuk yapısına zarar verebilir.
Bu nedenle yağlanmış kayışta yalnızca yüzey temizliği yapılmamalı, sızıntının kaynağı da bulunup giderilmelidir.
Evet.
Kayışın aktarabileceği maksimum güç sınırlıdır.
Makine normalden fazla yüklenirse gerekli tork artar.
Kayış ile kasnak arasındaki sürtünme bu torku aktarmaya yetmezse kayış kaymaya başlayabilir.
Özellikle:
Konveyör sıkışması
Pompa zorlanması
Kompresör yükünün artması
Makinenin mekanik olarak sıkışması
Motor gücünün artırılması
gibi durumlarda kayma görülebilir.
Bu durumda gerginliği artırmak tek başına doğru çözüm değildir.
Sistemin güç ihtiyacı ve kayış kapasitesi yeniden değerlendirilmelidir.
Doğru kayış seçimi için Endüstriyel Kayış Nasıl Seçilir? içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
İlk kalkış sırasında motor sistemi harekete geçirmek için yüksek tork üretmek zorunda olabilir.
Bu sırada:
Kayış gevşekse
Yük ağırsa
Kasnak aşınmışsa
kayış kısa süreli kayabilir.
Makine devrini aldıktan sonra kayma durabilir.
Ancak bu durum normal kabul edilmemelidir.
Her kalkışta meydana gelen kayma zamanla:
Kayışı ısıtır.
Yan yüzeyleri sertleştirir.
Kayış ömrünü azaltır.
Evet.
Kayışın kasnağın çevresine temas ettiği açıya sarım açısı denir.
Kayış kasnağı ne kadar fazla sararsa temas alanı da genel olarak o kadar artar.
Özellikle küçük kasnakta sarım açısının yetersiz olması kayışın aktarabileceği gücü azaltabilir.
Bu durumda sistem:
Normal yükte çalışabilir.
Yük arttığında kaymaya başlayabilir.
Bu nedenle güç aktarım sistemleri tasarlanırken kasnak çapları ve eksenler arası mesafe birlikte değerlendirilmelidir.
Küçük kasnaklar kayışın daha keskin şekilde bükülmesine neden olur.
Ayrıca sistem geometrisine bağlı olarak küçük kasnak üzerindeki temas alanı da azalabilir.
Bunun sonucunda:
Kayış daha fazla yorulabilir.
Sarım açısı yetersiz kalabilir.
Güç aktarım kapasitesi düşebilir.
Her kayış profili için üreticinin önerdiği minimum kasnak çapları dikkate alınmalıdır.
Kasnakların aynı düzlemde olmaması kayışın düzgün temas etmesini engelleyebilir.
Hizasız sistemlerde kayış:
Kanalın bir tarafına daha fazla basabilir.
Yan yüzeylerden eşit temas sağlayamayabilir.
Titreşim yapabilir.
Kenarlardan aşınabilir.
Bu durum doğrudan veya dolaylı olarak kaymaya neden olabilir.
Gerginlik ayarından önce kasnak hizasının kontrol edilmesi bu nedenle önemlidir.
Evet.
Gereğinden uzun bir kayışta gergi mekanizmasının ayar mesafesi yeterli olmayabilir.
Bu durumda kayış yeterince gerilemez ve kayabilir.
Gereğinden kısa kayış ise sisteme aşırı gergin takılabilir.
Bu nedenle doğru:
Profil
Uzunluk
Referans boy
belirlenmelidir.
Kayış ölçüm yöntemleri için Kayış Ölçüsü Nasıl Alınır? içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
İç boy, dış boy ve referans boy arasındaki farklar için Kayışlarda İç Boy, Dış Boy ve Hatve Boyu Nedir? rehberimize göz atabilirsiniz.
Yeni takılan kayışın kayması normal değildir.
Bunun başlıca nedenleri:
Yanlış profil kullanılması
Kayışın yeterince gerilmemesi
Aşınmış kasnak üzerine yeni kayış takılması
Kasnakların hizasız olması
Kayışın yanlış ölçüde olması
Yağ veya kimyasal bulaşması
Sistemin kapasitenin üzerinde yüklenmesi
olabilir.
Yeni kayış kısa sürede parlamaya başlıyorsa sistem kontrol edilmelidir.
Kayış çalışma sırasında aşırı ısınıyorsa kauçuk malzemenin sürtünme ve elastikiyet özellikleri değişebilir.
Isınmanın nedeni ise çoğu zaman zaten mevcut olan kaymadır.
Bu nedenle bir kısır döngü oluşabilir:
Kayış kayar → sürtünme ısı üretir → kayış daha fazla zarar görür → kayma artar.
Bu durum devam ederse kayış kısa sürede çatlayabilir veya kopabilir.
Kayış kopmasının nedenleri için Kayış Neden Kopar? içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Birden fazla V kayışının yan yana çalıştığı sistemlerde bütün kayışların yükü dengeli paylaşması gerekir.
Kayışlardan biri:
Daha uzun
Daha aşınmış
Daha gevşek
Farklı profil veya seride
ise yük eşit dağılmaz.
Bazı kayışlar kasnağı güçlü şekilde kavrarken diğerleri kayabilir.
Bu nedenle çoklu sistemlerde:
Aynı profil
Aynı uzunluk
Uyumlu takım
kayış kullanılması önemlidir.
Piyasada kayış yüzeyine uygulanan çeşitli spreyler bulunabilir.
Ancak endüstriyel kayışlarda kayma problemi varsa esas çözüm kayış yüzeyini yapışkan hale getirmek değil, kaymanın mekanik nedenini bulmaktır.
Kayış:
Gevşekse gerginlik ayarlanmalıdır.
Kasnak aşınmışsa değiştirilmelidir.
Yağlanmışsa sızıntı giderilmelidir.
Yanlış profilse doğru kayış kullanılmalıdır.
Üreticinin açıkça izin vermediği kimyasallar kayış malzemesine zarar verebilir.
Kayış kaymasının tipik belirtileri şunlardır:
| Belirti | Olası Durum |
|---|---|
| Islık / ötme sesi | Kayış kayması |
| Yan yüzeyde parlama | Uzun süreli kayma |
| Aşırı sıcak kayış | Sürtünme |
| Makine devrinin düşmesi | Güç aktarım kaybı |
| Kauçuk kokusu | Aşırı ısınma |
| Siyah kauçuk tozu | Kayış aşınması |
| Yük altında hız düşmesi | Kayış kapasitesi veya gerginlik sorunu |
Bu belirtilerden biri görüldüğünde yalnızca kayışı germek yerine sistem bütün olarak incelenmelidir.
Kayış kaymasını azaltmak için:
Doğru kayış profili kullanılmalıdır.
Kayış gerginliği doğru ayarlanmalıdır.
Kasnak kanalları kontrol edilmelidir.
Kasnak hizası düzeltilmelidir.
Yağ ve gres sızıntıları giderilmelidir.
Doğru kayış uzunluğu kullanılmalıdır.
Yeterli sarım açısı sağlanmalıdır.
Sistemin güç ihtiyacına uygun kayış seçilmelidir.
Çoklu kayışlar takım halinde kullanılmalıdır.
Kayış ve kasnaklar düzenli olarak kontrol edilmelidir.
Her zaman değil.
Kayış gevşekse gerginlik artırılması doğru çözüm olabilir.
Ancak sorun:
Aşınmış kasnak
Yanlış profil
Yağlanma
Yetersiz sarım açısı
Aşırı yük
ise kayışı daha fazla germek problemi çözmeyebilir.
Hatta aşırı gerginlik rulman ve millere gereksiz yük bindirebilir.
Bu nedenle kayış kaymasında önce sebep tespit edilmeli, sonra müdahale edilmelidir.
Kayış kaydırıyorsa şu sırayla kontrol yapılabilir:
Kayışın gerginliğini kontrol edin.
Kayış yüzeyinde parlama ve çatlak arayın.
Yağ veya sıvı bulaşmasını kontrol edin.
Kasnak kanallarını inceleyin.
Kayış profilini doğrulayın.
Kasnak hizasını kontrol edin.
Sarım açısını değerlendirin.
Makinenin aşırı yüklenip yüklenmediğini kontrol edin.
Kayışın güç kapasitesini doğrulayın.
Bu sıra sorunun kaynağını daha hızlı belirlemeye yardımcı olabilir.
V kayışı çoğunlukla yetersiz gerginlik, aşınmış kayış veya kasnak, yağlanma, yanlış profil, aşırı yük veya yetersiz sarım açısı nedeniyle kaydırır.
Evet. Gerginlik düşük olduğunda kayışın kasnak üzerindeki temas kuvveti azalır ve yük altında kayma meydana gelebilir.
Kayma gevşeklikten kaynaklanıyorsa doğru gerginlik sorunu çözebilir. Ancak gereğinden fazla gerginlik rulmanlara ve kayışa zarar verir.
Yanlış gerginlik, aşınmış kasnak, yanlış profil, hizalama problemi veya aşırı yük yeni kayışın da kaymasına neden olabilir.
Evet. Yağ, kayış ile kasnak arasındaki sürtünmeyi azaltabilir ve bazı kayış malzemelerine zarar verebilir.
Yük arttıkça aktarılması gereken tork yükselir. Kayışın sürtünme kapasitesi yetersiz kalırsa kayma başlar.
Evet. Kasnak kanal geometrisi bozulduğunda yeni kayış yeterli yan yüzey temasını sağlayamayabilir.
Ötme sesi kaymanın önemli belirtilerinden biridir ancak hizalama, titreşim veya başka mekanik problemler de ses oluşturabilir.
Kayış kayması, kayış ile kasnak arasında yeterli güç aktarımının gerçekleşmediğini gösteren önemli bir arıza belirtisidir.
En yaygın nedenleri:
Düşük kayış gerginliği
Aşınmış kayış
Aşınmış kasnak
Yanlış kayış profili
Yağ veya gres bulaşması
Aşırı yük
Yetersiz sarım açısı
Kasnak hizasızlığı
olarak sıralanabilir.
Kayış kaydırdığında yalnızca gerginliği artırmak yerine kayış, kasnak ve çalışma şartları birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle kayış yüzeyinde parlama, aşırı ısınma, kauçuk kokusu veya siyah aşınma tozu görülüyorsa sistem mümkün olan en kısa sürede kontrol edilmelidir.
Kayış gerginliğinin doğru ayarlanması için Kayış Gerginliği Nasıl Ayarlanır?, kayışın sürekli zarar görmesinin nedenlerini incelemek için Kayış Neden Kopar? ve uygun ürün seçimi için Endüstriyel Kayış Nasıl Seçilir? içeriklerimizi de inceleyebilirsiniz.
