Endüstriyel makinelerde çalışan kayışların belirli miktarda sıcaklık kazanması normal olabilir. Ancak kayışın kısa sürede aşırı ısınması, yanık kauçuk kokusu oluşturması veya kasnakların normalden çok daha sıcak hale gelmesi güç aktarma sisteminde bir problem bulunduğuna işaret edebilir.
Özellikle V kayışlarında aşırı ısınmanın en yaygın nedenlerinden biri kayışın kasnak üzerinde kaymasıdır. Bunun yanında yanlış gerginlik, kasnak hizasızlığı, aşırı yük, yanlış kayış profili, küçük kasnak çapı ve yüksek ortam sıcaklığı da kayış sıcaklığının yükselmesine neden olabilir.
Bu rehberde kayış neden ısınır, V kayışı neden aşırı ısınır, kayış ve kasnak neden sıcak olur ve kayış ısınması nasıl önlenir? sorularını ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.
Belirli seviyede sıcaklık artışı normaldir.
Kayış çalışma sırasında sürekli olarak:
Kasnakların etrafında bükülür.
Tekrar düzleşir.
Yük taşır.
Kasnak yüzeyleriyle temas eder.
Kayış malzemesindeki tekrarlanan deformasyon ve sistemdeki mekanik kayıplar nedeniyle bir miktar ısı oluşabilir.
Ancak kayışın çok sıcak hale gelmesi, yanık kokusu oluşturması veya kısa sürede yüzey yapısının değişmesi normal çalışma belirtisi değildir.
Aşırı ısınmaya eşlik edebilecek belirtiler şunlardır:
Yanık kauçuk kokusu
Kayış yüzeyinde parlama
Kauçuğun sertleşmesi
Çatlak oluşumu
Siyah kauçuk tozu
Kayıştan ötme veya ciyaklama sesi
Kasnakların aşırı sıcak olması
Kayışın kısa sürede aşınması
Bu belirtilerden birkaçının birlikte görülmesi durumunda sistem kontrol edilmelidir.
Kayış ısınmasının en önemli nedenlerinden biri kaymadır.
Normal çalışmada kayış ile kasnak arasında yeterli tutunma bulunmalıdır.
Kayış kasnak üzerinde kaymaya başladığında yüzeyler arasında göreceli hareket ve sürtünme artar.
Bu mekanik enerji ısıya dönüşür.
Sonuç olarak:
Kayış kayar → sürtünme artar → ısı oluşur → kayış sıcaklığı yükselir.
Kayma devam ederse kayışın yan yüzeyleri parlak ve sert bir görünüm kazanabilir.
Kayış kaymasının nedenlerini ayrıntılı incelemek için Kayış Neden Kaydırır? içeriğimizi okuyabilirsiniz.
Evet.
Kayış yeterince gergin değilse kasnağı yeterli kuvvetle kavrayamayabilir.
Özellikle yük altında:
Kayış kaymaya başlar.
Sürtünme artar.
Kayış yüzeyi ısınır.
Kauçuk yapısı zarar görebilir.
Bu nedenle gevşek kayış yalnızca güç kaybına değil, aşırı sıcaklığa da neden olabilir.
Evet, ancak mekanizma gevşek kayıştan farklı olabilir.
Aşırı gerginlik:
Kayışın iç yapısındaki mekanik gerilmeyi artırabilir.
Kayışın tekrarlanan bükülmesini daha zorlayıcı hale getirebilir.
Motor ve makine rulmanlarına aşırı radyal yük bindirebilir.
Rulman sıcaklığının yükselmesine neden olabilir.
Bu nedenle sistemde görülen yüksek sıcaklığın doğrudan kayıştan mı yoksa aşırı yüklenen rulmanlardan mı kaynaklandığı da kontrol edilmelidir.
Kayış gerginliği hakkında ayrıntılı bilgi için Kayış Gerginliği Nasıl Ayarlanır? rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Evet.
Makinenin yükü arttıkça kayışın aktarması gereken tork da artar.
Kayış sistemi bu gücü aktarmak için yetersiz kalırsa kayma başlayabilir.
Örneğin:
Konveyörün aşırı yüklenmesi
Pompanın zorlanması
Kompresörün yüksek yük altında çalışması
Tahrik edilen makinenin sıkışması
Motor gücünün sonradan artırılması
kayışın normalden fazla yük altında çalışmasına neden olabilir.
Kayış özellikle yalnızca yüksek yük altında ısınıyorsa sistemin güç kapasitesi kontrol edilmelidir.
Evet.
V kayışının kasnak kanalına doğru şekilde oturması gerekir.
Yanlış profil kullanıldığında kayış:
Kanalın dibine oturabilir.
Yan yüzeylerden yeterli temas sağlayamayabilir.
Kasnak üzerinde düzensiz çalışabilir.
Kayabilir.
Kayma ve düzensiz temas sonucunda lokal sıcaklık artışı meydana gelebilir.
Bu nedenle kayış profili kasnakla mutlaka uyumlu olmalıdır.
Kayış kodlarını doğru belirlemek için Kayış Kodları Nasıl Okunur? içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Evet.
Kasnak kanalları zamanla aşındığında V kayışının çalışma geometrisi değişebilir.
Kayış kasnağa doğru şekilde oturamadığında:
Temas alanı azalabilir.
Kayış kanalın dibine yaklaşabilir.
Kayma artabilir.
Lokal sürtünme oluşabilir.
Sonuçta hem kayış hem de kasnak normalden fazla ısınabilir.
Yeni kayış takıldığı halde ısınma devam ediyorsa kasnak kanalları mutlaka kontrol edilmelidir.
Evet.
Kasnakların aynı düzlemde olmaması kayışın düzgün hareket etmesini engeller.
Kayış kanalın bir tarafına sürekli sürtebilir.
Bu durumda:
Yan yüzey aşınması
Sürtünme
Titreşim
Isınma
meydana gelebilir.
Özellikle kayışın yalnızca bir kenarında belirgin aşınma ve sıcaklık görülüyorsa kasnak hizası kontrol edilmelidir.
Kayış kasnağın etrafından her geçtiğinde bükülür.
Kasnak çapı küçüldükçe kayış daha keskin bir açıyla bükülmek zorunda kalır.
Yüksek devirde bu hareket saniyeler içerisinde çok sayıda tekrar eder.
Bunun sonucunda kayışın iç yapısında:
Daha yüksek bükülme gerilmesi
Malzeme yorulması
İç ısı oluşumu
meydana gelebilir.
Bu nedenle üreticinin belirlediği minimum kasnak çaplarına uyulması önemlidir.
Kayış hızı arttıkça birim zamanda gerçekleşen bükülme ve çalışma döngüsü de artar.
Özellikle:
Küçük kasnak
Yüksek devir
Yüksek güç
kombinasyonu kayış için zorlayıcı olabilir.
Her kayış profilinin uygun çalışma hızı ve güç kapasitesi farklıdır.
Bu nedenle yüksek devirli uygulamalarda kayış tipi yalnızca ölçüsüne göre seçilmemelidir.
Doğru ürün seçimi için Endüstriyel Kayış Nasıl Seçilir? rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Evet.
Kayışın çalıştığı ortam zaten yüksek sıcaklıktaysa çalışma sırasında oluşan ilave ısı kayış sıcaklığını daha da artırabilir.
Özellikle:
Fırınlar
Kurutma makineleri
Kompresörler
Kazan çevreleri
Sıcak üretim hatları
gibi uygulamalarda çalışma ortamı dikkate alınmalıdır.
Kayışın malzemesi uygulamadaki sıcaklık aralığına uygun olmalıdır.
Evet.
Kayış-kasnak sisteminin tamamen kapalı ve hava dolaşımının zayıf olduğu muhafazalarda oluşan ısı yeterince uzaklaştırılamayabilir.
Özellikle yüksek hızlı veya yüksek güçlü sistemlerde muhafaza içerisindeki sıcaklık zamanla artabilir.
Ancak güvenlik muhafazaları yalnızca soğutma amacıyla çıkarılmamalıdır. Havalandırma gerekiyorsa makine üreticisinin güvenlik ve tasarım şartlarına uygun çözüm uygulanmalıdır.
Dolaylı olarak evet.
Yağ veya gres kayış ile kasnak arasındaki sürtünme karakteristiğini değiştirerek kayışın kaymasına neden olabilir.
Kayma arttığında sıcaklık da yükselir.
Ayrıca bazı yağlar kayış malzemesini:
Şişirebilir.
Yumuşatabilir.
Sertleştirebilir.
Dayanımını azaltabilir.
Bu nedenle kayış üzerinde yağ görülüyorsa sızıntının kaynağı bulunmalıdır.
Yeni takılan bir kayışın kısa sürede aşırı ısınması normal değildir.
Başlıca nedenler:
Kayışın fazla gevşek olması
Kayışın fazla gergin olması
Yanlış kayış profili
Aşınmış kasnak
Kasnak hizasızlığı
Yanlış kayış uzunluğu
Sistemin aşırı yüklenmesi
Montaj hatası
olabilir.
Yeni kayışta ısınma görülüyorsa yalnızca kayışı değiştirmek yerine sistemin montaj şartları yeniden kontrol edilmelidir.
Hem kayış hem de kasnak aşırı sıcaksa şu noktalar kontrol edilebilir:
Kayış kayıyor mu?
Gerginlik doğru mu?
Kayış profili doğru mu?
Kasnak aşınmış mı?
Kasnak hizası doğru mu?
Sistem aşırı yük altında mı?
Rulmanlar rahat dönüyor mu?
Kayışta yağ veya kir var mı?
Kasnak sıcaklığının yüksek olması her zaman kayıştan kaynaklanmaz. Hasarlı veya aşırı yüklenmiş bir rulman da mili ve kasnağı ısıtabilir.
Evet.
Tahrik edilen mildeki veya motordaki rulman zor dönüyorsa sistemin direnç torku artar.
Motor bu direnci yenebilmek için daha fazla güç aktarmaya çalışır.
Bunun sonucunda:
Kayış yükü artabilir.
Kayış kayabilir.
Kayış ve kasnak ısınabilir.
Ayrıca rulmanın kendi oluşturduğu sıcaklık da mile ve kasnağa aktarılabilir.
Bu nedenle aşırı sıcaklık probleminde rulmanlar da kontrol edilmelidir.
Evet.
Kayış kayması hem ısı hem de ses oluşturabilir.
Özellikle:
Ötme
Ciyaklama
Yanık kauçuk kokusu
Parlak kayış yüzeyi
aynı anda görülüyorsa kayma ihtimali yüksektir.
Kayış seslerinin nedenlerini incelemek için Kayış Neden Ses Yapar? içeriğimize göz atabilirsiniz.
Aşırı ısınma kayışın yüzey özelliklerini değiştirebilir.
Uzun süre kayarak çalışan V kayışının yan yüzeyleri sertleşip parlaklaşabilir.
Böylece kasnağı kavrama kabiliyeti daha da azalabilir.
Sonuçta bir arıza döngüsü oluşur:
Düşük gerginlik / aşırı yük → kayma → sürtünme → ısınma → yüzey bozulması → daha fazla kayma
Bu döngü durdurulmazsa kayış kısa sürede kullanılamaz hale gelebilir.
Evet.
Uzun süre yüksek sıcaklığa maruz kalan kayışta:
Kauçuk sertleşmesi
Çatlak oluşumu
Elastikiyet kaybı
Kord-kauçuk bağlantısının zayıflaması
meydana gelebilir.
Bu durum kayışın servis ömrünü azaltarak sonunda kopmasına yol açabilir.
Kayış kopma nedenleri hakkında ayrıntılı bilgi için Kayış Neden Kopar? rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Kayışın aşırı ısınmasını önlemek için:
Doğru kayış profili seçilmelidir.
Gerginlik doğru ayarlanmalıdır.
Kasnak hizası kontrol edilmelidir.
Aşınmış kasnaklar değiştirilmelidir.
Yağ ve gres sızıntıları giderilmelidir.
Minimum kasnak çaplarına uyulmalıdır.
Sistemin güç kapasitesi doğru hesaplanmalıdır.
Çalışma sıcaklığına uygun kayış kullanılmalıdır.
Rulmanlar kontrol edilmelidir.
Kayış-kasnak sistemi düzenli olarak bakımdan geçirilmelidir.
Kayışın normalden fazla ısındığı fark edildiğinde şu sıra izlenebilir:
Kayış yüzeyini inceleyin. Parlama veya yanık izi var mı?
Gerginliği kontrol edin. Kayış gevşek veya aşırı sıkı mı?
Kasnakları kontrol edin. Kanallar aşınmış mı?
Kasnak hizasına bakın. Kayış tek tarafa sürtüyor mu?
Kayış profilini doğrulayın. Kasnağa uygun mu?
Yağ ve gres kontrolü yapın.
Makine yükünü değerlendirin. Normalden fazla yük var mı?
Rulmanları kontrol edin. Serbest ve düzgün dönüyorlar mı?
Kasnak çaplarını kontrol edin. Kayış için uygun mu?
Çalışma ortamını değerlendirin. Ortam sıcaklığı kayışın sınırlarına uygun mu?
Bu kontroller sorunun gerçek kaynağının belirlenmesini kolaylaştırır.
Aşırı sıcaklık görüldüğünde yapılan yanlış müdahalelerden bazıları şunlardır:
Kayışı kontrol etmeden daha fazla germek
Yalnızca kayışı değiştirip kasnağı kontrol etmemek
Yağ sızıntısını gidermeden yeni kayış takmak
Yanlış profili kullanmaya devam etmek
Rulmanları kontrol etmemek
Makinenin aşırı yükünü göz ardı etmek
Aşınmış kasnakta yeni kayış kullanmak
Kayış sürekli ısınıyorsa semptom değil, ısınmaya neden olan mekanik problem giderilmelidir.
V kayışı çoğunlukla kasnak üzerinde kayma, yanlış gerginlik, aşırı yük, aşınmış kasnak, yanlış profil veya kasnak hizasızlığı nedeniyle aşırı ısınabilir.
Evet. Gevşek kayış kasnak üzerinde kayabilir ve oluşan sürtünme kayış sıcaklığını yükseltebilir.
Aşırı gerginlik kayışın mekanik yükünü artırabilir ve rulmanlara aşırı yük bindirerek sistem sıcaklığının yükselmesine katkıda bulunabilir.
Kayış ile kasnak arasında göreceli kayma oluştuğunda sürtünme enerjisi ısıya dönüşür.
Yanlış gerginlik, yanlış profil, aşınmış kasnak, hizalama problemi veya aşırı yük yeni kayışın kısa sürede ısınmasına neden olabilir.
Aşırı sıcaklık kauçuk veya polimer malzemenin bozulmasına neden olabilir. Yanık kauçuk kokusu ciddi kayma veya aşırı sıcaklık belirtisi olabilir.
Kayma, aşırı yük, yanlış gerginlik veya rulman arızası hem kayışın hem de kasnağın sıcaklığını artırabilir.
Kayışta sertleşme, derin çatlak, kord hasarı veya ciddi yüzey bozulması varsa kullanılmaya devam edilmemelidir. Isınmanın temel nedeni de yeni kayış takılmadan önce giderilmelidir.
Kayışın çalışırken bir miktar ısınması normal olsa da aşırı sıcaklık genellikle güç aktarma sisteminde bir problem bulunduğunu gösterir.
Kayış ısınmasının en yaygın nedenleri:
Kayış kayması
Yanlış gerginlik
Aşırı yük
Kasnak hizasızlığı
Aşınmış kasnak
Yanlış kayış profili
Küçük kasnak çapı
Yüksek çalışma sıcaklığı
Yağlanma
Rulman arızası
olarak sıralanabilir.
Özellikle ötme, yanık kauçuk kokusu, yüzeyde parlama ve aşırı sıcaklık birlikte görülüyorsa kayış kayması güçlü bir ihtimaldir.
Bu durumda yalnızca yeni kayış takmak yerine kayış-kasnak sistemi bütün olarak kontrol edilmelidir.
Kayma problemlerinin nedenleri için Kayış Neden Kaydırır?, doğru gerginlik için Kayış Gerginliği Nasıl Ayarlanır? ve erken kopma problemleri için Kayış Neden Kopar? içeriklerimizi de inceleyebilirsiniz.
