Kasnak Kanalı Aşınırsa Ne Olur?

Kasnak kanalı aşındığında V-kayışının kasnakla temas geometrisi bozulur. Kayış kanalın içine normalden fazla gömülebilir, yan yüzeylerden yeterli tutunmayı sağlayamayabilir ve yük altında kaymaya başlayabilir. Bunun sonucunda güç aktarımı azalabilir, kayış ve kasnak ısınabilir ve yeni takılan V-kayışı dahi kısa sürede aşınabilir.

V-kayışı sistemlerinde güç aktarımı kayışın kasnak kanalının dibine basmasıyla değil, ağırlıklı olarak V şeklindeki yan yüzeylerinin kasnak kanalının yanaklarıyla temas etmesiyle gerçekleşir.

Bu nedenle kasnak kanalının geometrisi bozulduğunda sistem dışarıdan çalışıyor gibi görünse bile güç aktarım performansı önemli ölçüde düşebilir.

Kasnak Kanalı Aşınması Nedir?

Kasnak kanalı aşınması, V-kayışının çalıştığı oluk yüzeylerinde zaman içerisinde meydana gelen malzeme kaybıdır.

Normal çalışma sırasında kayış sürekli olarak kanal yan yüzeyleriyle temas eder. Zamanla bu yüzeylerde belirli miktarda aşınma meydana gelebilir.

Aşınma ilerlediğinde kanal:

• Genişleyebilir,

• Yan yüzey geometrisini kaybedebilir,

• Düzensiz hale gelebilir,

• Tek taraflı aşınabilir,

• Kayışın normalden daha derine oturmasına neden olabilir.

Bu noktadan sonra sorun yalnızca kasnağın fiziksel aşınması değildir. Kayışın kasnak içerisinde çalışma şekli de değişmeye başlar.

V-Kayışı Kasnak Kanalında Nasıl Çalışır?

Kasnak kanalı aşınmasının neden önemli olduğunu anlamak için V-kayışının çalışma prensibini bilmek gerekir.

V-kayışının yan yüzeyleri kasnağın V şeklindeki kanal yüzeylerine temas eder.

Kayış gerildiğinde bu geometrik yapı sayesinde kayış ile kasnak arasında gerekli sürtünme kuvveti oluşur ve tork aktarımı gerçekleştirilir.

Normal şartlarda V-kayışının kanal tabanına oturarak çalışması istenmez.

Kayışın doğru profildeki bir kasnak içerisinde uygun seviyede çalışması gerekir.

Kanal aşındığında ise bu geometri bozulur.

Kasnak Kanalı Aşınırsa Kayış Kanala Gömülür

Kasnak kanalındaki aşınmanın en belirgin sonuçlarından biri V-kayışının kanalın içine normalden fazla gömülmesidir.

Kanal yan yüzeyleri aşındıkça kanal genişleyebilir.

Bunun sonucunda kayış daha aşağıya doğru hareket eder.

Aşınma ilerledikçe kayış kanal tabanına yaklaşabilir.

Bu durum V-kayışının yan yüzeylerden sağlaması gereken sıkışma etkisini azaltarak güç aktarımını olumsuz etkileyebilir.

V-Kayışı Kanalın Dibine Oturursa Ne Olur?

V-kayışının kasnak kanalının dibine oturması genellikle istenmeyen bir durumdur.

Kayışın alt yüzeyi kanal tabanına temas ettiğinde yan yüzeylerin kasnakla oluşturması gereken temas kuvveti azalabilir.

Bunun sonucunda:

• Kayış kayabilir,

• Güç aktarımı düşebilir,

• Kayış ısınabilir,

• Kasnak ısınabilir,

• Kayış daha hızlı aşınabilir.

Kayış kanal tabanına temas ediyorsa hem kayış profilinin doğruluğu hem de kasnak kanalının aşınma durumu kontrol edilmelidir.

Kasnak Kanalı Aşınırsa Kayış Kaydırır mı?

Evet.

Aşınmış kasnak kanalında V-kayışının yan yüzeyleri kasnağa olması gerektiği gibi temas etmeyebilir.

Motor boşta veya düşük yük altında sistemi döndürebilir. Ancak makine yük altına girdiğinde kayış kasnak üzerinde kaymaya başlayabilir.

Kayma sonucunda motor tarafından üretilen hareketin tamamı tahrik edilen mile aktarılamaz.

Bu durum özellikle:

• Kompresörlerde,

• Fanlarda,

• Pompalarda,

• Konveyörlerde,

• Kırıcılarda,

• Tarım makinelerinde

yük altında performans düşüşü olarak fark edilebilir.

Kasnak Kanalı Aşınması Güç Kaybına Neden Olur mu?

Evet.

Kayışın kasnakla doğru temas edememesi ve kayması güç aktarım verimini düşürür.

Motor normal şekilde çalışmasına rağmen tahrik edilen makine beklenen performansı gösteremeyebilir.

Örneğin:

• Fan yeterli hava üretemeyebilir,

• Pompa istenen kapasiteye ulaşamayabilir,

• Konveyör yük altında yavaşlayabilir,

• Kompresörün performansı düşebilir.

Bu durumda sorun yalnızca motorda veya V-kayışında aranırsa aşınmış kasnak gözden kaçabilir.

Kasnak Kanalı Aşınırsa Kayış Isınır mı?

Evet.

Aşınmış kasnak nedeniyle kayış yük altında kayıyorsa sürtünme sonucu sıcaklık artabilir.

Yüksek sıcaklık V-kayışının kauçuk yapısını olumsuz etkileyebilir.

Zaman içerisinde kayış:

• Sertleşebilir,

• Parlaklaşabilir,

• Çatlayabilir,

• Yan yüzeylerinden aşınabilir,

• Kullanım ömrünü kaybedebilir.

Bu nedenle aşırı sıcak çalışan bir V-kayışı sisteminde yalnızca kayış gerginliği değil, kasnak kanallarının durumu da kontrol edilmelidir.

Aşınmış Kasnak Yeni V-Kayışını Bozar mı?

Evet.

Bu, bakım sırasında sık karşılaşılan önemli sorunlardan biridir.

Eski V-kayışı aşındığı için değiştirilir ancak kasnak kanalları kontrol edilmez.

Yeni kayış aşınmış kasnağa takıldığında kasnağın bozulmuş kanal geometrisine göre çalışmaya zorlanır.

Bunun sonucunda yeni kayış:

• Kanala fazla gömülebilir,

• Yanaklarından aşınabilir,

• Kayabilir,

• Isınabilir,

• Kısa sürede eski performansını kaybedebilir.

Bu nedenle yeni V-kayışı takılması, aşınmış kasnağı düzeltmez.

Kayış değişimlerinde kasnakların da kontrol edilmesi gerekir.

Yeni V-Kayışı Neden Kısa Sürede Aşınır?

Yeni takılan bir V-kayışı kısa sürede tekrar aşınıyorsa aşağıdaki ihtimaller kontrol edilmelidir:

• Kasnak kanalları aşınmış olabilir,

• Kasnaklar hizasız olabilir,

• Yanlış kayış profili kullanılmış olabilir,

• Kayış gerginliği yanlış olabilir,

• Kasnak yüzeyleri hasarlı olabilir,

• Sistemde kayma olabilir,

• Kasnakta salgı bulunabilir.

Özellikle eski kasnak üzerine sürekli yeni kayış takılıyorsa ve sorun tekrar ediyorsa kasnak kanal geometrisi ölçülmelidir.

Kasnak Kanalının Tek Tarafı Aşınırsa Ne Anlama Gelir?

Kasnak kanalında aşınma her zaman iki tarafta eşit meydana gelmez.

Kanalın bir yanağı diğerinden belirgin şekilde daha fazla aşınmışsa kasnak hizasızlığı önemli şüphelilerden biridir.

Kayış kasnağa açılı girdiğinde kanalın bir tarafına daha fazla yük uygulayabilir.

Bunun sonucunda:

• Kanal tek taraflı aşınabilir,

• Kayış yanağı aşınabilir,

• Kayış kasnak üzerinde düzgün ilerlemeyebilir.

Bu durumda yalnızca kasnağı değiştirmek yeterli değildir. Yeni kasnak takılmadan önce hizasızlığın nedeni de giderilmelidir.

Kasnak Kanalı Aşınması Kayış Tozu Oluşturur mu?

Evet, oluşturabilir.

Kayış kasnak kanalında yanlış şekilde çalıştığında yan yüzeylerinden normalden hızlı malzeme kaybedebilir.

Makinenin çevresinde veya kasnak koruyucusunun içerisinde siyah kauçuk tozu görülmesi V-kayışının hızlı aşındığının işareti olabilir.

Kayış tozu görüldüğünde:

• Kasnak kanalları,

• Kasnak hizalaması,

• Kayış gerginliği,

• Kayış profili,

• Kayma durumu

kontrol edilmelidir.

Aşınmış Kasnak Daha Fazla Kayış Gerginliği Gerektirir mi?

Aşınmış kasnakta kayış kaymaya başladığında yapılan yaygın hatalardan biri kayışı sürekli daha fazla germektir.

Gerginliğin artırılması geçici olarak kaymayı azaltıyor gibi görünebilir.

Ancak bu yöntem aşınmış kanal geometrisini düzeltmez.

Üstelik aşırı gerginlik:

• Rulmanlara,

• Millere,

• Kasnaklara,

• Kayışa

daha fazla yük bindirebilir.

Dolayısıyla sürekli gerginlik ayarı gerektiren bir sistemde kasnak kanallarının aşınması da araştırılmalıdır.

Kasnak Kanalı Aşınması Devir Kaybına Neden Olur mu?

Kasnak çaplarının oranı teorik çıkış devrini belirler.

Ancak aşınmış kasnak nedeniyle kayışta ciddi kayma meydana geliyorsa tahrik edilen kasnağın gerçek devri teorik değerin altında kalabilir.

Örneğin hesaplamaya göre makine:

750 dev/dk

ile dönmesi gerekirken kayış kayması nedeniyle gerçek çalışma devri daha düşük olabilir.

Bu nedenle teorik kasnak oranı doğru olduğu halde makine beklenen devre ulaşamıyorsa kayış kayması ve kasnak aşınması kontrol edilmelidir.

Kasnak Kanalı Nasıl Kontrol Edilir?

Kasnak kanallarının kontrolünde ilk adım görsel incelemedir.

Şu belirtiler aranmalıdır:

• Kanalın genişlemesi

• Yan yüzeylerde belirgin aşınma

• Tek taraflı aşınma

• Çizikler

• Yüzey bozuklukları

• Kayışın kanala fazla gömülmesi

• Kanal tabanında kayış temas izi

Ancak yalnızca gözle kontrol her zaman yeterli değildir.

Kasnak Kanal Mastarı Nedir?

Kasnak kanal mastarı, V-kayışı kasnağının kanal geometrisini kontrol etmek için kullanılan ölçüm aracıdır.

Uygun mastar kasnak kanalına yerleştirilerek kanalın profilinde belirgin aşınma veya şekil değişikliği olup olmadığı kontrol edilebilir.

Özellikle çok sayıda V-kayışlı makinenin bulunduğu işletmelerde periyodik bakım sırasında kasnak kanal mastarı kullanılması aşınmış kasnakların erken tespit edilmesini kolaylaştırabilir.

Kasnak Kanalı Aşındığında Tamir Edilebilir mi?

Bu durum kasnağın:

• Malzemesine,

• Boyutuna,

• Tasarımına,

• Aşınma miktarına,

• Çalışma şartlarına

bağlıdır.

Ancak standart endüstriyel V-kayışı kasnaklarında kanal geometrisi ciddi şekilde aşınmışsa çoğu durumda uygun ölçülerde yeni bir kasnak kullanılması daha güvenilir bir çözümdür.

Kasnak kanalının kontrolsüz şekilde yeniden işlenmesi kanal geometrisini ve çalışma çapını değiştirebilir.

Bu nedenle yapılacak onarım teknik olarak değerlendirilmelidir.

Kasnak Ne Zaman Değiştirilmelidir?

Kasnak kanalındaki aşınma V-kayışının doğru şekilde çalışmasını engelleyecek seviyeye ulaştığında kasnak değiştirilmelidir.

Özellikle:

• Kayış kanalın içine aşırı gömülüyorsa,

• Kayış kanal tabanına temas ediyorsa,

• Kanal geometrisi belirgin şekilde bozulmuşsa,

• Kanal mastarı aşınmayı gösteriyorsa,

• Yeni kayış kısa sürede aşınıyorsa,

• Sistem sürekli kaydırıyorsa,

• Kanal yüzeyleri hasarlıysa,

• Kasnak çatlamış veya deforme olmuşsa

kasnağın değiştirilmesi değerlendirilmelidir.

Çok Oluklu Kasnaklarda Kanal Aşınması Neden Önemlidir?

Birden fazla V-kayışının birlikte kullanıldığı sistemlerde kasnak kanallarının eşit durumda olması özellikle önemlidir.

Kanallardan biri diğerlerinden daha fazla aşınmışsa kayışların çalışma çapları ve yük paylaşımı farklılaşabilir.

Bunun sonucunda bazı kayışlar daha fazla yük taşıyabilir.

Bu durum:

• Kayış ömürlerinin farklılaşmasına,

• Bazı kayışların gevşek görünmesine,

• Düzensiz güç aktarımına,

• Erken kayış arızalarına

neden olabilir.

Bu nedenle çok oluklu kasnaklarda yalnızca tek bir kanal değil, bütün kanallar birlikte kontrol edilmelidir.

Kasnak Kanalı Aşınması Nasıl Önlenir?

Kasnak kanallarının kullanım ömrünü uzatmak için:

• Doğru V-kayışı profili kullanılmalı,

• Kasnaklar doğru hizalanmalı,

• Kayış gerginliği doğru ayarlanmalı,

• Kayış kaymasına izin verilmemeli,

• Kasnak kanalları temiz tutulmalı,

• Yağ ve gres bulaşması önlenmeli,

• Aşınmış kayışlar zamanında değiştirilmeli,

• Kasnaklar periyodik olarak kontrol edilmeli,

• Çoklu kayış sistemlerinde uygun takım kayış kullanılmalı,

• Uygulamaya uygun kasnak seçilmelidir.

Kasnak kanalındaki aşınmanın erken fark edilmesi hem kasnağın hem de V-kayışlarının kullanım maliyetini azaltmaya yardımcı olabilir.

Sık Sorulan Sorular

Kasnak kanalı aşınırsa ne olur?

Kasnak kanalı aşındığında V-kayışı kanala normalden fazla gömülebilir. Kayışın yan yüzeylerden tutunması azalabilir ve bunun sonucunda kayma, ısınma, güç kaybı ve hızlı kayış aşınması meydana gelebilir.

V-kayışı neden kasnağın dibine oturur?

Yanlış V-kayışı profili veya aşınarak genişlemiş kasnak kanalı kayışın kanal içerisine fazla gömülmesine ve tabana yaklaşmasına neden olabilir.

Aşınmış kasnak yeni kayışı bozar mı?

Evet. Kanal geometrisi bozulmuş bir kasnak yeni V-kayışının da yanlış şekilde çalışmasına, ısınmasına ve kısa sürede aşınmasına neden olabilir.

Kasnak aşınması kayışın kaymasına neden olur mu?

Evet. Kanal yan yüzeylerinin aşınması V-kayışının kasnakla doğru temasını azaltarak özellikle yük altında kaymaya neden olabilir.

Kasnak kanalının aşındığını nasıl anlarım?

Kayışın kanala fazla gömülmesi, kanal yüzeylerindeki düzensiz aşınma, yeni kayışın kısa sürede bozulması, sık kayış kayması ve kanal mastarıyla tespit edilen profil bozuklukları önemli belirtilerdir.

Kasnak kanalı neden tek taraflı aşınır?

Kasnak hizasızlığı kayışın kanalın bir tarafına daha fazla kuvvet uygulamasına ve tek taraflı aşınmaya neden olabilir.

Kasnak kanalı aşındığında kayışı daha fazla germek çözüm olur mu?

Hayır. Gerginliği artırmak kaymayı geçici olarak azaltabilir ancak aşınmış kanal geometrisini düzeltmez. Aşırı gerginlik ayrıca rulman ve millere gereksiz yük bindirebilir.

Her kayış değişiminde kasnak değiştirilmeli mi?

Hayır. Ancak her V-kayışı değişiminde kasnak kanalları kontrol edilmelidir. Kanal geometrisi kabul edilebilir durumdaysa kasnak kullanılmaya devam edilebilir.

Sonuç

Kasnak kanalı aşındığında V-kayışının kasnakla doğru temas etmesi zorlaşır. Kanal genişledikçe kayış daha derine oturabilir ve yan yüzeylerin sağlaması gereken sıkışma etkisi azalabilir.

Bunun sonucunda kayış kayması, ısınma, güç kaybı, kayış tozu oluşumu ve yeni V-kayışlarının kısa sürede aşınması gibi sorunlar ortaya çıkabilir.

Özellikle yeni kayış takılmasına rağmen sorun kısa sürede tekrar ediyorsa yalnızca V-kayışı değil, kasnak kanal geometrisi, kasnak hizalaması ve kayış gerginliği birlikte kontrol edilmelidir.

Aşınmış kasnak üzerinde sürekli yeni kayış kullanmak kalıcı bir çözüm değildir. Kasnak kanalı V-kayışının doğru çalışmasını engelleyecek seviyede aşınmışsa uygun yeni kasnakla değiştirilmesi, güç aktarım sisteminin verimli ve uzun ömürlü çalışması açısından daha doğru bir yaklaşım olacaktır.