Kanallı kayıştan gelen ötme, cırlama, sürtünme veya uğultu sesi; kayışın kendisinden kaynaklanabileceği gibi yanlış gerginlik, kasnak hizasızlığı, aşınmış kasnak, gergi rulmanı veya rulman arızası gibi sistemdeki başka bir problemden de kaynaklanabilir.
Poly-V olarak da bilinen kanallı kayışlar yüksek devirlerde çalışan ve kasnaklarla geniş bir yüzey üzerinden temas eden güç aktarım kayışlarıdır.
Doğru seçilmiş ve doğru monte edilmiş bir kanallı kayışın normal çalışma sırasında belirgin bir ses çıkarmaması beklenir.
Kayış sisteminde ses oluşuyorsa bunun temel nedeni belirlenmeden yalnızca kayışı değiştirmek kalıcı çözüm olmayabilir.
Kanallı kayış sistemlerinde sesin başlıca nedenleri şunlardır:
Kayışın gevşek olması
Aşırı gerginlik
Kasnak hizasızlığı
Kayış kanallarının aşınması
Kasnak oluklarının aşınması
Yağ veya kimyasal bulaşması
Gergi rulmanı arızası
Avare kasnak rulmanı arızası
Kasnak yüzeyinde kir veya yabancı madde
Yanlış profil veya kanal sayısı
Kasnak balans problemi
Kayışın sertleşmesi veya yaşlanması
Sesin türü arızanın kaynağı hakkında önemli ipuçları verebilir.
İnce ve sürekli bir ötme veya cırlama sesi, çoğunlukla kayışın kasnak üzerinde kaydığını gösterir.
Kayma şu nedenlerle oluşabilir:
gerginliğin düşük olması,
ani yüksek yük,
kayışın yağlanması,
kasnak yüzeyinin kirlenmesi,
aşınmış kayış kanalları.
Kayış kasnakla yeterli sürtünmeyi oluşturamadığında yüzeyler birbirine göre hareket eder ve karakteristik ötme sesi meydana gelebilir.
Kanallı kayış sürtünme yoluyla güç aktarır.
Bunun için kayışın kasnağa yeterli kuvvetle temas etmesi gerekir.
Gerginlik düşükse kayış yük altında kasnağın üzerinde kayabilir.
Bu durum:
ötme,
kayma,
sıcaklık artışı,
güç kaybı,
hızlı aşınma
oluşturabilir.
Ancak kayış ses yaptığı için gerginliği gelişigüzel artırmak da doğru değildir.
Gerginlik üretici değerlerine göre ayarlanmalıdır.
Evet.
Aşırı gerginlik her zaman sessiz çalışma sağlamaz.
Fazla gergin kayış:
alternatör rulmanını,
pompa rulmanını,
gergi rulmanını,
diğer yardımcı ekipman rulmanlarını
gereğinden fazla yük altında bırakabilir.
Bunun sonucunda uğultu veya rulman sesi oluşabilir.
Ayrıca kayış kordlarının ömrü de kısalabilir.
Poly-V kayışın bütün kanalları kasnak oluklarına düzgün şekilde oturmalıdır.
Kasnaklar aynı düzlemde değilse kayış çalışırken yana doğru yürümeye çalışır.
Bu durum:
kanal kenarlarının kasnağa sürtünmesine,
kayış kenarlarının aşınmasına,
cırlama veya sürtünme sesi oluşmasına
neden olabilir.
Hizasızlık kanallı kayışlarda özellikle önemlidir çünkü çok sayıda ince profil aynı anda kasnakla temas eder.
Şu belirtiler hizalama problemine işaret edebilir:
Kayışın bir kenarının diğerinden daha fazla aşınması
Kayışın kasnağın bir tarafına doğru yürümesi
Kanal uçlarında düzensiz aşınma
Sürekli sürtünme sesi
Kayış değişmesine rağmen sesin devam etmesi
Kasnak hizası uygun mastar veya lazer hizalama ekipmanıyla kontrol edilebilir.
Kayış zamanla aşındığında kanal geometrisi değişebilir.
Özellikle kanal yüzeylerinde:
parlama,
sertleşme,
çatlama,
malzeme kaybı
oluşabilir.
Bu durumda kayış kasnak oluklarına eskisi kadar iyi oturmayabilir ve temas şartları değişebilir.
Sonuçta kayma veya titreşim kaynaklı sesler meydana gelebilir.
Kanallı kayışın temas yüzeyinin aşırı parlak hale gelmesi çoğu zaman yüzeyde kayma ve sürtünmenin arttığını gösterir.
Bu durum:
düşük gerginlik,
aşınmış kasnak,
kayışın uzun süre kayması
sonucu oluşabilir.
Parlamış yüzey sürtünme karakteristiğini değiştirerek ses problemini daha da artırabilir.
Evet.
Yeni bir kanallı kayış aşınmış kasnak üzerinde kullanılırsa kanal geometrileri tam olarak eşleşmeyebilir.
Aşınmış oluklar:
temas yüzeyini azaltabilir,
kayışın yanlış konumda çalışmasına,
kaymaya,
titreşime
neden olabilir.
Bu nedenle yeni kayış takılırken kasnakların durumu da kontrol edilmelidir.
Poly-V kayış ve kasnak yüzeyi temiz ve kuru olmalıdır.
Yağ, gres veya başka bir kayganlaştırıcı madde kayışın sürtünme katsayısını azaltabilir.
Bunun sonucunda:
kayış kayabilir,
ötme sesi oluşabilir,
kayış malzemesi zarar görebilir.
Yağ bulaşmasının kaynağı bulunmalı ve giderilmelidir.
Sadece kayışı temizlemek, devam eden yağ kaçağı varsa yeterli olmaz.
Genellikle hayır.
Kayış sesi için yağ, silikon veya çeşitli kaydırıcı spreyler kullanmak sorunu geçici olarak değiştirebilir ancak gerçek nedeni çözmez.
Hatta bazı ürünler kayışın elastomer yapısına zarar verebilir.
Doğru yaklaşım:
gerginlik,
hizalama,
kasnak durumu,
rulmanlar
kontrol edilerek gerçek arızayı bulmaktır.
Evet.
Özellikle otomotiv serpantin sistemlerinde sesin kayıştan geldiği düşünülse de asıl kaynak gergi rulmanı olabilir.
Rulman bozulduğunda:
uğultu,
hırıltı,
tıkırtı,
metalik sürtünme
gibi sesler meydana gelebilir.
Bu nedenle yalnızca kayışı değiştirmek sorunu çözmeyebilir.
Avare kasnakların içerisindeki rulmanlar zamanla aşınabilir.
Rulmanda:
boşluk,
yağlama kaybı,
yüzey hasarı
oluşursa kasnak dönerken uğultu veya hırıltı sesi çıkarabilir.
Kayış sistemindeki ses kaynağı araştırılırken bütün avare kasnaklar kontrol edilmelidir.
Evet.
Araçlarda alternatör rulmanı arızası kayış sisteminden gelen sürekli bir uğultu veya hırıltı gibi duyulabilir.
Benzer şekilde:
klima kompresörü,
su pompası,
diğer yardımcı ekipmanlar
da rulman sesi oluşturabilir.
Bu nedenle her ses doğrudan PK kayış arızası olarak değerlendirilmemelidir.
Bazı sistemlerde ses özellikle ilk çalıştırmada meydana gelebilir.
Bunun nedenleri arasında:
kayış gerginliğinin sınırda olması,
soğukta elastomerin sertleşmesi,
ilk çalıştırmada yüksek elektrik yükü,
nem,
gergi mekanizmasının zayıflaması
bulunabilir.
Sistem ısındıktan sonra sesin kesilmesi sorunun olmadığı anlamına gelmez.
Kayış-kasnak temasına nem girmesi sürtünme koşullarını geçici olarak değiştirebilir.
Bu nedenle özellikle otomotiv Poly-V sistemlerinde nemli havada kısa süreli ötme görülebilir.
Ancak sürekli ses varsa:
gerginlik,
kasnak hizası,
kayış aşınması
kontrol edilmelidir.
İlk çalıştırmada alternatör gibi ekipmanlar anlık olarak daha fazla yük çekebilir.
Kayış gerginliği yetersizse bu yük artışı sırasında kayma meydana gelebilir.
Kısa süreli yüksek frekanslı cırlama bunun işareti olabilir.
Ancak sorun:
zayıf gergi mekanizmasından,
aşınmış kayıştan,
kasnak yüzeyinden
de kaynaklanabilir.
Devir yükseldiğinde ses artıyorsa kayışın veya kasnağın hızla ilişkili bir problemi olabilir.
Olası nedenler:
hizasızlık,
rulman arızası,
kasnak balansı,
kayış kanallarında aşınma,
yanlış gerginlik.
Sesin frekansının devirle birlikte artması dönen bir parçanın arızasına işaret edebilir.
Evet.
Örneğin sistem 6PK kayış için tasarlanmışsa yanlış:
profil,
kanal sayısı,
uzunluk
kullanılması çalışma problemlerine neden olabilir.
PJ kayış PK kasnağa veya PK kayış PL kasnağa doğru oturmaz.
Yanlış profil:
titreşim,
düzensiz temas,
aşınma,
ses
oluşturabilir.
Kasnağın çalışma genişliğine uygun olmayan kanal sayısı kullanıldığında kayış yanlış konumda çalışabilir.
Özellikle serpantin sistemlerde kayışın kasnak üzerindeki doğru oluklara yerleştirilmesi gerekir.
Bir kanal kaymış montaj bile:
kayışın kenarının aşınmasına,
kanalların zarar görmesine,
ses oluşmasına
neden olabilir.
Bu ciddi bir montaj hatasıdır.
Kayışın bütün kanalları ilgili kasnak oluklarına doğru şekilde oturmalıdır.
Bir kanal kaymışsa:
kayış kenarı kasnağa sürtebilir,
kord yapısı zarar görebilir,
kayış kasnaktan çıkabilir,
yüksek ses oluşabilir.
Montajdan sonra bütün kasnaklar görsel olarak kontrol edilmelidir.
Bazı Poly-V sistemlerinde kayışın düz sırt yüzeyi de avare veya gergi kasnağıyla temas eder.
Sırt yüzeyinde:
çatlak,
aşınma,
kir,
kasnak yüzeyinde bozukluk
varsa ses oluşabilir.
Dolayısıyla sadece kanallı yüzey değil, kayışın sırt kısmı da kontrol edilmelidir.
Evet.
Kasnak kanallarına:
taş,
metal çapak,
sert kir,
kauçuk parçası
girmişse kayış her dönüşte bu parçanın üzerinden geçebilir.
Bu durum periyodik tıkırtı veya sürtünme sesi oluşturabilir.
Ayrıca kayış kanallarında fiziksel hasara neden olabilir.
Kayış sökülerek kanallar dikkatlice kontrol edilmelidir.
Belirli aralıklarla tekrarlayan:
tık,
çıt,
sürtünme
sesleri kayış veya kasnak üzerinde lokal bir hasara işaret edebilir.
Titreşim ve ses çoğu zaman birlikte görülür.
Olası nedenler:
yanlış gerginlik,
gergi kolu arızası,
kasnak balans problemi,
hizasızlık,
kayış deformasyonu.
Titreşim giderilmeden yalnızca sesin azaltılması mümkün olmayabilir.
Otomatik gergi kayışın çalışma sırasında doğru gerginliğini korur.
Gergi yayı zayıflamışsa kayış:
yük değişimlerinde gevşeyebilir,
titreşebilir,
kayabilir,
cırlayabilir.
Gergi kolunun aşırı hareket etmesi de arıza belirtisi olabilir.
| Ses Tipi | Olası Neden |
|---|---|
| İnce ötme / cırlama | Kayma, düşük gerginlik |
| Sürekli uğultu | Rulman problemi |
| Hırıltı | Rulman veya kasnak hasarı |
| Periyodik tıkırtı | Yabancı madde veya lokal hasar |
| Sürtünme sesi | Hizasızlık veya kenar teması |
| Devirle artan vınlama | Rulman, kasnak veya hizalama problemi |
Bu tablo yalnızca ön teşhis amacıyla kullanılmalıdır.
Pratik kontrol sırası şu şekilde olabilir:
Kayışın genel durumu
Kanal ve kenar aşınması
Kayış gerginliği
Kasnak hizalaması
Kasnak oluklarının durumu
Gergi rulmanı
Avare rulmanlar
Tahrik edilen ekipman rulmanları
Yağ veya kir bulaşması
Bu sıra gereksiz kayış değişimlerini azaltabilir.
Her zaman değil.
Kayış yeni olsa bile yanlış:
gerginlik,
hizalama,
kasnak,
rulman
nedeniyle ses yapabilir.
Öncelikle neden belirlenmelidir.
Ancak kayışta:
ciddi çatlak,
kord görünmesi,
kanal kopması,
ayrılma
varsa değişim gerekir.
Yeni kayışın ses yapması çoğu zaman kayışın kendisinden çok sistemdeki başka bir probleme işaret eder.
Örneğin:
eski ve aşınmış kasnak,
yanlış gerginlik,
hizasızlık,
bozuk gergi rulmanı,
yanlış kayış ölçüsü
yeni kayışın da ses yapmasına neden olabilir.
Bu durumda özellikle:
gergi mekanizması,
avare rulmanlar,
kasnak hizası,
ekipman rulmanları
kontrol edilmelidir.
Kayışı tekrar tekrar değiştirmek sorunun kaynağını çözmez.
PK profil Poly-V kayışlar otomotivde çok yaygın olduğu için ses şikâyetleriyle sık karşılaşılır.
Ancak bunun önemli bir kısmı:
gergi rulmanı,
kasnak,
alternatör rulmanı,
klima kompresörü
gibi çevre parçalarından kaynaklanabilir.
PK kayışın yapısı hakkında PK Kayış Nedir? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Evet.
Çok uzun kayış gergi mekanizmasının çalışma aralığını aşabilir ve yeterli gerginlik oluşturamayabilir.
Çok kısa kayış ise aşırı gergin çalışabilir.
Her iki durumda da ses ve erken aşınma oluşabilir.
PK ölçülerini okumak için PK Kayış Ölçüleri Nasıl Okunur? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Yanlış ürün kullanımından kaynaklanan sesleri önlemek için:
PJ, PK, PL veya PM profili,
kanal sayısı,
nominal uzunluk,
kasnak profili
doğru belirlenmelidir.
Yeni sistemlerde motor gücü ve devir de hesaba katılmalıdır.
Detaylı seçim için Kanallı Kayış Nasıl Seçilir? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Şu bakım uygulamaları faydalıdır:
Doğru profil ve ölçü kullanmak
Gerginliği doğru ayarlamak
Kasnakları hizalamak
Kasnak oluklarını temiz tutmak
Yağ kaçaklarını gidermek
Gergi ve avare rulmanları kontrol etmek
Aşınmış kasnakları değiştirmek
Kayışın durumunu periyodik kontrol etmek
Yaygın hatalar şunlardır:
Ses geldiğinde doğrudan kayışı suçlamak
Kayışa yağ veya sprey sıkmak
Gerginliği göz kararı artırmak
Gergi rulmanını kontrol etmemek
Kasnak hizalamasını göz ardı etmek
Yeni kayışı aşınmış kasnağa takmak
Yanlış profil kullanmak
Kanal sayısını yanlış seçmek
Yağ kaçağını gidermeden kayışı değiştirmek
Rulman sesini kayış sesi sanmak
Kanallı kayışın ses yapmasının en yaygın nedenleri düşük veya yanlış gerginlik, kasnak hizasızlığı, kayış ya da kasnak aşınması, kirlenme ve rulman problemleridir.
Özellikle ince bir ötme veya cırlama çoğu zaman kayışın kasnak üzerinde kaydığına işaret ederken, uğultu ve hırıltı gibi seslerde gergi veya yardımcı ekipman rulmanları da kontrol edilmelidir.
Bu nedenle Poly-V kayış ses yaptığında yalnızca kayışı değiştirmek yerine bütün sistem:
kayış + kasnak + gergi + rulman + hizalama
olarak değerlendirilmelidir.
Doğru profil, kanal sayısı ve uzunlukta kayış kullanılması; doğru gerginlik ve kasnak hizalamasıyla birlikte ses problemlerinin önlenmesinde temel unsurlardır.
En yaygın neden kayışın yetersiz gerginlik, kirlenme veya aşınma nedeniyle kasnak üzerinde kaymasıdır.
Düşük gerginlik, aşınmış kayış veya kasnak, yanlış hizalama ya da gergi mekanizması problemi cırlama sesi oluşturabilir.
Kasnak aşınması, yanlış gerginlik, hizasızlık veya rulman arızası yeni kayışın da ses yapmasına neden olabilir.
Hayır. Yağ veya kaydırıcı maddeler sürtünmeyi azaltarak problemi daha da kötüleştirebilir ve kayış malzemesine zarar verebilir.
Evet. Arızalı gergi rulmanı uğultu, hırıltı veya tıkırtı şeklinde ses çıkarabilir.
Soğukta kayış sertliği, nem, yetersiz gerginlik veya ilk çalıştırmadaki yüksek yük nedeniyle kısa süreli kayma oluşabilir.
Evet. Yanlış kanal yerleşimi kenar sürtünmesine, aşınmaya ve yüksek sese neden olabilir.
Her zaman değil. Öncelikle gerginlik, hizalama, kasnaklar ve rulmanlar kontrol edilmelidir.
Sorun gergi rulmanı, avare kasnak, alternatör rulmanı, hizasızlık veya aşınmış kasnaktan kaynaklanıyor olabilir.
Ses; kayma, rulman arızası veya yanlış hizalama gibi ilerleyebilecek bir problemin belirtisi olabilir. Bu nedenle sebebi belirlenmeden uzun süre kullanılmamalıdır.
