Kanallı Kayış Neden Ses Yapar?

Kanallı kayıştan gelen ötme, cırlama, sürtünme veya uğultu sesi; kayışın kendisinden kaynaklanabileceği gibi yanlış gerginlik, kasnak hizasızlığı, aşınmış kasnak, gergi rulmanı veya rulman arızası gibi sistemdeki başka bir problemden de kaynaklanabilir.

Poly-V olarak da bilinen kanallı kayışlar yüksek devirlerde çalışan ve kasnaklarla geniş bir yüzey üzerinden temas eden güç aktarım kayışlarıdır.

Doğru seçilmiş ve doğru monte edilmiş bir kanallı kayışın normal çalışma sırasında belirgin bir ses çıkarmaması beklenir.

Kayış sisteminde ses oluşuyorsa bunun temel nedeni belirlenmeden yalnızca kayışı değiştirmek kalıcı çözüm olmayabilir.

Kanallı Kayışta Sesin En Yaygın Nedenleri Nelerdir?

Kanallı kayış sistemlerinde sesin başlıca nedenleri şunlardır:

• Kayışın gevşek olması

• Aşırı gerginlik

• Kasnak hizasızlığı

• Kayış kanallarının aşınması

• Kasnak oluklarının aşınması

• Yağ veya kimyasal bulaşması

• Gergi rulmanı arızası

• Avare kasnak rulmanı arızası

• Kasnak yüzeyinde kir veya yabancı madde

• Yanlış profil veya kanal sayısı

• Kasnak balans problemi

• Kayışın sertleşmesi veya yaşlanması

Sesin türü arızanın kaynağı hakkında önemli ipuçları verebilir.

Kanallı Kayış Ötüyorsa Ne Anlama Gelir?

İnce ve sürekli bir ötme veya cırlama sesi, çoğunlukla kayışın kasnak üzerinde kaydığını gösterir.

Kayma şu nedenlerle oluşabilir:

• gerginliğin düşük olması,

• ani yüksek yük,

• kayışın yağlanması,

• kasnak yüzeyinin kirlenmesi,

• aşınmış kayış kanalları.

Kayış kasnakla yeterli sürtünmeyi oluşturamadığında yüzeyler birbirine göre hareket eder ve karakteristik ötme sesi meydana gelebilir.

Kayış Gevşekse Neden Ses Yapar?

Kanallı kayış sürtünme yoluyla güç aktarır.

Bunun için kayışın kasnağa yeterli kuvvetle temas etmesi gerekir.

Gerginlik düşükse kayış yük altında kasnağın üzerinde kayabilir.

Bu durum:

• ötme,

• kayma,

• sıcaklık artışı,

• güç kaybı,

• hızlı aşınma

oluşturabilir.

Ancak kayış ses yaptığı için gerginliği gelişigüzel artırmak da doğru değildir.

Gerginlik üretici değerlerine göre ayarlanmalıdır.

Aşırı Gergin Kanallı Kayış Ses Yapar mı?

Evet.

Aşırı gerginlik her zaman sessiz çalışma sağlamaz.

Fazla gergin kayış:

• alternatör rulmanını,

• pompa rulmanını,

• gergi rulmanını,

• diğer yardımcı ekipman rulmanlarını

gereğinden fazla yük altında bırakabilir.

Bunun sonucunda uğultu veya rulman sesi oluşabilir.

Ayrıca kayış kordlarının ömrü de kısalabilir.

Kasnak Hizasızlığı Kanallı Kayışta Nasıl Ses Oluşturur?

Poly-V kayışın bütün kanalları kasnak oluklarına düzgün şekilde oturmalıdır.

Kasnaklar aynı düzlemde değilse kayış çalışırken yana doğru yürümeye çalışır.

Bu durum:

• kanal kenarlarının kasnağa sürtünmesine,

• kayış kenarlarının aşınmasına,

• cırlama veya sürtünme sesi oluşmasına

neden olabilir.

Hizasızlık kanallı kayışlarda özellikle önemlidir çünkü çok sayıda ince profil aynı anda kasnakla temas eder.

Kasnak Hizasızlığı Nasıl Anlaşılır?

Şu belirtiler hizalama problemine işaret edebilir:

• Kayışın bir kenarının diğerinden daha fazla aşınması

• Kayışın kasnağın bir tarafına doğru yürümesi

• Kanal uçlarında düzensiz aşınma

• Sürekli sürtünme sesi

• Kayış değişmesine rağmen sesin devam etmesi

Kasnak hizası uygun mastar veya lazer hizalama ekipmanıyla kontrol edilebilir.

Aşınmış Kanallı Kayış Neden Ses Yapar?

Kayış zamanla aşındığında kanal geometrisi değişebilir.

Özellikle kanal yüzeylerinde:

• parlama,

• sertleşme,

• çatlama,

• malzeme kaybı

oluşabilir.

Bu durumda kayış kasnak oluklarına eskisi kadar iyi oturmayabilir ve temas şartları değişebilir.

Sonuçta kayma veya titreşim kaynaklı sesler meydana gelebilir.

Kayışın Parlaması Ne Anlama Gelir?

Kanallı kayışın temas yüzeyinin aşırı parlak hale gelmesi çoğu zaman yüzeyde kayma ve sürtünmenin arttığını gösterir.

Bu durum:

• düşük gerginlik,

• aşınmış kasnak,

• kayışın uzun süre kayması

sonucu oluşabilir.

Parlamış yüzey sürtünme karakteristiğini değiştirerek ses problemini daha da artırabilir.

Kasnak Olukları Aşınırsa Kayış Ses Yapar mı?

Evet.

Yeni bir kanallı kayış aşınmış kasnak üzerinde kullanılırsa kanal geometrileri tam olarak eşleşmeyebilir.

Aşınmış oluklar:

• temas yüzeyini azaltabilir,

• kayışın yanlış konumda çalışmasına,

• kaymaya,

• titreşime

neden olabilir.

Bu nedenle yeni kayış takılırken kasnakların durumu da kontrol edilmelidir.

Kasnağa Yağ Bulaşırsa Ne Olur?

Poly-V kayış ve kasnak yüzeyi temiz ve kuru olmalıdır.

Yağ, gres veya başka bir kayganlaştırıcı madde kayışın sürtünme katsayısını azaltabilir.

Bunun sonucunda:

• kayış kayabilir,

• ötme sesi oluşabilir,

• kayış malzemesi zarar görebilir.

Yağ bulaşmasının kaynağı bulunmalı ve giderilmelidir.

Sadece kayışı temizlemek, devam eden yağ kaçağı varsa yeterli olmaz.

Kanallı Kayışa Sprey Sıkmak Doğru mudur?

Genellikle hayır.

Kayış sesi için yağ, silikon veya çeşitli kaydırıcı spreyler kullanmak sorunu geçici olarak değiştirebilir ancak gerçek nedeni çözmez.

Hatta bazı ürünler kayışın elastomer yapısına zarar verebilir.

Doğru yaklaşım:

• gerginlik,

• hizalama,

• kasnak durumu,

• rulmanlar

kontrol edilerek gerçek arızayı bulmaktır.

Gergi Rulmanı Arızası Kayış Sesi Gibi Duyulur mu?

Evet.

Özellikle otomotiv serpantin sistemlerinde sesin kayıştan geldiği düşünülse de asıl kaynak gergi rulmanı olabilir.

Rulman bozulduğunda:

• uğultu,

• hırıltı,

• tıkırtı,

• metalik sürtünme

gibi sesler meydana gelebilir.

Bu nedenle yalnızca kayışı değiştirmek sorunu çözmeyebilir.

Avare Kasnak Neden Ses Yapar?

Avare kasnakların içerisindeki rulmanlar zamanla aşınabilir.

Rulmanda:

• boşluk,

• yağlama kaybı,

• yüzey hasarı

oluşursa kasnak dönerken uğultu veya hırıltı sesi çıkarabilir.

Kayış sistemindeki ses kaynağı araştırılırken bütün avare kasnaklar kontrol edilmelidir.

Alternatör Rulmanı Kayış Sesiyle Karışır mı?

Evet.

Araçlarda alternatör rulmanı arızası kayış sisteminden gelen sürekli bir uğultu veya hırıltı gibi duyulabilir.

Benzer şekilde:

• klima kompresörü,

• su pompası,

• diğer yardımcı ekipmanlar

da rulman sesi oluşturabilir.

Bu nedenle her ses doğrudan PK kayış arızası olarak değerlendirilmemelidir.

Kanallı Kayış Soğukken Neden Ses Yapar?

Bazı sistemlerde ses özellikle ilk çalıştırmada meydana gelebilir.

Bunun nedenleri arasında:

• kayış gerginliğinin sınırda olması,

• soğukta elastomerin sertleşmesi,

• ilk çalıştırmada yüksek elektrik yükü,

• nem,

• gergi mekanizmasının zayıflaması

bulunabilir.

Sistem ısındıktan sonra sesin kesilmesi sorunun olmadığı anlamına gelmez.

Yağmurlu veya Nemli Havada Kayış Neden Öter?

Kayış-kasnak temasına nem girmesi sürtünme koşullarını geçici olarak değiştirebilir.

Bu nedenle özellikle otomotiv Poly-V sistemlerinde nemli havada kısa süreli ötme görülebilir.

Ancak sürekli ses varsa:

• gerginlik,

• kasnak hizası,

• kayış aşınması

kontrol edilmelidir.

Motor İlk Çalıştığında Cırlama Neden Olur?

İlk çalıştırmada alternatör gibi ekipmanlar anlık olarak daha fazla yük çekebilir.

Kayış gerginliği yetersizse bu yük artışı sırasında kayma meydana gelebilir.

Kısa süreli yüksek frekanslı cırlama bunun işareti olabilir.

Ancak sorun:

• zayıf gergi mekanizmasından,

• aşınmış kayıştan,

• kasnak yüzeyinden

de kaynaklanabilir.

Gaza Basınca Kayış Sesi Artıyorsa Ne Anlama Gelir?

Devir yükseldiğinde ses artıyorsa kayışın veya kasnağın hızla ilişkili bir problemi olabilir.

Olası nedenler:

• hizasızlık,

• rulman arızası,

• kasnak balansı,

• kayış kanallarında aşınma,

• yanlış gerginlik.

Sesin frekansının devirle birlikte artması dönen bir parçanın arızasına işaret edebilir.

Yanlış PK Kayış Ses Yapar mı?

Evet.

Örneğin sistem 6PK kayış için tasarlanmışsa yanlış:

• profil,

• kanal sayısı,

• uzunluk

kullanılması çalışma problemlerine neden olabilir.

PJ kayış PK kasnağa veya PK kayış PL kasnağa doğru oturmaz.

Yanlış profil:

• titreşim,

• düzensiz temas,

• aşınma,

• ses

oluşturabilir.

Kanal Sayısı Yanlışsa Ne Olur?

Kasnağın çalışma genişliğine uygun olmayan kanal sayısı kullanıldığında kayış yanlış konumda çalışabilir.

Özellikle serpantin sistemlerde kayışın kasnak üzerindeki doğru oluklara yerleştirilmesi gerekir.

Bir kanal kaymış montaj bile:

• kayışın kenarının aşınmasına,

• kanalların zarar görmesine,

• ses oluşmasına

neden olabilir.

Kanallı Kayış Bir Kanal Kaymış Takılırsa Ne Olur?

Bu ciddi bir montaj hatasıdır.

Kayışın bütün kanalları ilgili kasnak oluklarına doğru şekilde oturmalıdır.

Bir kanal kaymışsa:

• kayış kenarı kasnağa sürtebilir,

• kord yapısı zarar görebilir,

• kayış kasnaktan çıkabilir,

• yüksek ses oluşabilir.

Montajdan sonra bütün kasnaklar görsel olarak kontrol edilmelidir.

Kayışın Sırtından Ses Gelir mi?

Bazı Poly-V sistemlerinde kayışın düz sırt yüzeyi de avare veya gergi kasnağıyla temas eder.

Sırt yüzeyinde:

• çatlak,

• aşınma,

• kir,

• kasnak yüzeyinde bozukluk

varsa ses oluşabilir.

Dolayısıyla sadece kanallı yüzey değil, kayışın sırt kısmı da kontrol edilmelidir.

Kasnakta Yabancı Madde Ses Yapar mı?

Evet.

Kasnak kanallarına:

• taş,

• metal çapak,

• sert kir,

• kauçuk parçası

girmişse kayış her dönüşte bu parçanın üzerinden geçebilir.

Bu durum periyodik tıkırtı veya sürtünme sesi oluşturabilir.

Ayrıca kayış kanallarında fiziksel hasara neden olabilir.

Kayışta Taş veya Parça Varsa Nasıl Anlaşılır?

Kayış sökülerek kanallar dikkatlice kontrol edilmelidir.

Belirli aralıklarla tekrarlayan:

• tık,

• çıt,

• sürtünme

sesleri kayış veya kasnak üzerinde lokal bir hasara işaret edebilir.

Kanallı Kayış Neden Titreşim Yapar?

Titreşim ve ses çoğu zaman birlikte görülür.

Olası nedenler:

• yanlış gerginlik,

• gergi kolu arızası,

• kasnak balans problemi,

• hizasızlık,

• kayış deformasyonu.

Titreşim giderilmeden yalnızca sesin azaltılması mümkün olmayabilir.

Otomatik Gergi Mekanizması Arızalıysa Ne Olur?

Otomatik gergi kayışın çalışma sırasında doğru gerginliğini korur.

Gergi yayı zayıflamışsa kayış:

• yük değişimlerinde gevşeyebilir,

• titreşebilir,

• kayabilir,

• cırlayabilir.

Gergi kolunun aşırı hareket etmesi de arıza belirtisi olabilir.

Kanallı Kayış Ses Tipleri Ne Anlama Gelebilir?

Ses Tipi	Olası Neden
İnce ötme / cırlama	Kayma, düşük gerginlik
Sürekli uğultu	Rulman problemi
Hırıltı	Rulman veya kasnak hasarı
Periyodik tıkırtı	Yabancı madde veya lokal hasar
Sürtünme sesi	Hizasızlık veya kenar teması
Devirle artan vınlama	Rulman, kasnak veya hizalama problemi

Bu tablo yalnızca ön teşhis amacıyla kullanılmalıdır.

Kanallı Kayış Ses Yapıyorsa İlk Ne Kontrol Edilmelidir?

Pratik kontrol sırası şu şekilde olabilir:

1. Kayışın genel durumu

2. Kanal ve kenar aşınması

3. Kayış gerginliği

4. Kasnak hizalaması

5. Kasnak oluklarının durumu

6. Gergi rulmanı

7. Avare rulmanlar

8. Tahrik edilen ekipman rulmanları

9. Yağ veya kir bulaşması

Bu sıra gereksiz kayış değişimlerini azaltabilir.

Kayış Ses Yapıyorsa Hemen Değiştirilmeli mi?

Her zaman değil.

Kayış yeni olsa bile yanlış:

• gerginlik,

• hizalama,

• kasnak,

• rulman

nedeniyle ses yapabilir.

Öncelikle neden belirlenmelidir.

Ancak kayışta:

• ciddi çatlak,

• kord görünmesi,

• kanal kopması,

• ayrılma

varsa değişim gerekir.

Yeni Kanallı Kayış Neden Ses Yapar?

Yeni kayışın ses yapması çoğu zaman kayışın kendisinden çok sistemdeki başka bir probleme işaret eder.

Örneğin:

• eski ve aşınmış kasnak,

• yanlış gerginlik,

• hizasızlık,

• bozuk gergi rulmanı,

• yanlış kayış ölçüsü

yeni kayışın da ses yapmasına neden olabilir.

Kayış Değişince Ses Kesilmiyorsa Ne Yapılmalı?

Bu durumda özellikle:

• gergi mekanizması,

• avare rulmanlar,

• kasnak hizası,

• ekipman rulmanları

kontrol edilmelidir.

Kayışı tekrar tekrar değiştirmek sorunun kaynağını çözmez.

PK Kayışlarda Ses Problemi Yaygın mıdır?

PK profil Poly-V kayışlar otomotivde çok yaygın olduğu için ses şikâyetleriyle sık karşılaşılır.

Ancak bunun önemli bir kısmı:

• gergi rulmanı,

• kasnak,

• alternatör rulmanı,

• klima kompresörü

gibi çevre parçalarından kaynaklanabilir.

PK kayışın yapısı hakkında PK Kayış Nedir? yazımızı inceleyebilirsiniz.

Yanlış Kayış Ölçüsü Ses Yapar mı?

Evet.

Çok uzun kayış gergi mekanizmasının çalışma aralığını aşabilir ve yeterli gerginlik oluşturamayabilir.

Çok kısa kayış ise aşırı gergin çalışabilir.

Her iki durumda da ses ve erken aşınma oluşabilir.

PK ölçülerini okumak için PK Kayış Ölçüleri Nasıl Okunur? yazımızı inceleyebilirsiniz.

Doğru Kanallı Kayış Nasıl Seçilir?

Yanlış ürün kullanımından kaynaklanan sesleri önlemek için:

• PJ, PK, PL veya PM profili,

• kanal sayısı,

• nominal uzunluk,

• kasnak profili

doğru belirlenmelidir.

Yeni sistemlerde motor gücü ve devir de hesaba katılmalıdır.

Detaylı seçim için Kanallı Kayış Nasıl Seçilir? yazımızı inceleyebilirsiniz.

Kanallı Kayışın Ses Yapmasını Önlemek İçin Ne Yapılmalıdır?

Şu bakım uygulamaları faydalıdır:

• Doğru profil ve ölçü kullanmak

• Gerginliği doğru ayarlamak

• Kasnakları hizalamak

• Kasnak oluklarını temiz tutmak

• Yağ kaçaklarını gidermek

• Gergi ve avare rulmanları kontrol etmek

• Aşınmış kasnakları değiştirmek

• Kayışın durumunu periyodik kontrol etmek

Kanallı Kayışta Ses İçin En Sık Yapılan Hatalar

Yaygın hatalar şunlardır:

• Ses geldiğinde doğrudan kayışı suçlamak

• Kayışa yağ veya sprey sıkmak

• Gerginliği göz kararı artırmak

• Gergi rulmanını kontrol etmemek

• Kasnak hizalamasını göz ardı etmek

• Yeni kayışı aşınmış kasnağa takmak

• Yanlış profil kullanmak

• Kanal sayısını yanlış seçmek

• Yağ kaçağını gidermeden kayışı değiştirmek

• Rulman sesini kayış sesi sanmak

Sonuç

Kanallı kayışın ses yapmasının en yaygın nedenleri düşük veya yanlış gerginlik, kasnak hizasızlığı, kayış ya da kasnak aşınması, kirlenme ve rulman problemleridir.

Özellikle ince bir ötme veya cırlama çoğu zaman kayışın kasnak üzerinde kaydığına işaret ederken, uğultu ve hırıltı gibi seslerde gergi veya yardımcı ekipman rulmanları da kontrol edilmelidir.

Bu nedenle Poly-V kayış ses yaptığında yalnızca kayışı değiştirmek yerine bütün sistem:

kayış + kasnak + gergi + rulman + hizalama

olarak değerlendirilmelidir.

Doğru profil, kanal sayısı ve uzunlukta kayış kullanılması; doğru gerginlik ve kasnak hizalamasıyla birlikte ses problemlerinin önlenmesinde temel unsurlardır.

Sık Sorulan Sorular

Kanallı kayış neden öter?

En yaygın neden kayışın yetersiz gerginlik, kirlenme veya aşınma nedeniyle kasnak üzerinde kaymasıdır.

PK kayış neden cırlar?

Düşük gerginlik, aşınmış kayış veya kasnak, yanlış hizalama ya da gergi mekanizması problemi cırlama sesi oluşturabilir.

Yeni kanallı kayış neden ses yapar?

Kasnak aşınması, yanlış gerginlik, hizasızlık veya rulman arızası yeni kayışın da ses yapmasına neden olabilir.

Kayış sesini kesmek için yağ sürülür mü?

Hayır. Yağ veya kaydırıcı maddeler sürtünmeyi azaltarak problemi daha da kötüleştirebilir ve kayış malzemesine zarar verebilir.

Gergi rulmanı kayış sesi yapar mı?

Evet. Arızalı gergi rulmanı uğultu, hırıltı veya tıkırtı şeklinde ses çıkarabilir.

Kanallı kayış soğukken neden ses yapar?

Soğukta kayış sertliği, nem, yetersiz gerginlik veya ilk çalıştırmadaki yüksek yük nedeniyle kısa süreli kayma oluşabilir.

Kayış bir kanal kaymış takılırsa ses yapar mı?

Evet. Yanlış kanal yerleşimi kenar sürtünmesine, aşınmaya ve yüksek sese neden olabilir.

Kanallı kayış ses yapıyorsa hemen değiştirilir mi?

Her zaman değil. Öncelikle gerginlik, hizalama, kasnaklar ve rulmanlar kontrol edilmelidir.

Kayış değişmesine rağmen ses neden devam eder?

Sorun gergi rulmanı, avare kasnak, alternatör rulmanı, hizasızlık veya aşınmış kasnaktan kaynaklanıyor olabilir.

Kanallı kayışın ses yapması tehlikeli midir?

Ses; kayma, rulman arızası veya yanlış hizalama gibi ilerleyebilecek bir problemin belirtisi olabilir. Bu nedenle sebebi belirlenmeden uzun süre kullanılmamalıdır.