Kanallı kayışın bir veya iki kenarından aşınması, çoğu zaman kayışın kasnaklar üzerinde olması gereken doğrultuda çalışmadığını gösterir.
Poly-V olarak da bilinen kanallı kayışlarda kayışın iç yüzeyindeki tüm kanalların kasnak oluklarına düzgün şekilde oturması ve kayışın çalışma sırasında yana doğru hareket etmemesi gerekir.
Kayışın kenarında:
tüylenme,
kauçuk kopmaları,
düzgün olmayan aşınma,
kordların görünmesi,
bir tarafın incelmesi
görülüyorsa sistem mutlaka kontrol edilmelidir.
En yaygın nedenler arasında kasnak hizasızlığı, yanlış montaj, kasnak oluklarının aşınması, hatalı gergi ve yabancı cisim teması bulunur.
Hayır.
Normal çalışan bir Poly-V kayışın iki kenarında belirgin ve sürekli malzeme kaybı oluşmamalıdır.
Çok uzun kullanım sonunda sınırlı yüzey yaşlanması görülebilir ancak belirgin kenar aşınması çoğunlukla başka bir problemin işaretidir.
Özellikle kayışın yalnızca bir tarafı aşınıyorsa kasnak hizası ilk kontrol edilmesi gereken noktalardan biridir.
Başlıca nedenler şunlardır:
Kasnak hizasızlığı
Kayışın bir kanal kaymış takılması
Yanlış kanal sayısı
Yanlış Poly-V profili
Aşınmış kasnak olukları
Kasnak ekseninde eğiklik
Gergi mekanizması problemi
Rulman boşluğu
Kasnakta yalpalama
Kayışın muhafazaya sürtmesi
Yabancı madde teması
Yanlış kayış uzunluğu
Kasnakların aynı çalışma düzleminde bulunması gerekir.
Kasnaklardan biri diğerine göre:
içeri,
dışarı,
açılı
duruyorsa kayış düz bir hat üzerinde ilerleyemez.
Kayış çalışırken sürekli yana doğru çekilir.
Bu durumda kayışın bir kenarı:
kasnak yanağına,
oluk kenarına,
başka bir parçaya
sürtünmeye başlayabilir.
Sonuç olarak bir tarafta hızla aşınma meydana gelir.
İki kasnağın milleri paralel olabilir ancak kasnaklardan biri diğerine göre içeri veya dışarı konumlanmış olabilir.
Bu durumda kanallar karşılıklı olarak aynı çizgide değildir.
Kayış bir kasnaktan diğerine geçerken yana doğru hareket etmek zorunda kalır.
Bu, Poly-V kayışlarda kenar aşınmasının en tipik nedenlerinden biridir.
Kasnaklardan biri diğerine göre eğik çalışıyorsa açısal hizasızlık oluşur.
Bunun nedeni:
eğilmiş mil,
yanlış kasnak montajı,
rulman boşluğu,
gevşek bağlantı
olabilir.
Bu durumda kayışın kanalları kasnağa eşit şekilde oturmaz ve kenarlardan biri sürekli daha yüksek yük altında kalır.
Şu belirtiler hizasızlığa işaret edebilir:
Kayışın yalnızca bir kenarının aşınması
Kayışın kasnağın bir tarafına doğru yürümesi
Kanal yüzeylerinde düzensiz aşınma
Sürtünme sesi
Kayış değiştirildikten kısa süre sonra aynı problemin tekrarlanması
Gergi kolunun anormal hareket etmesi
Hiza düz mastar veya uygun lazer hizalama ekipmanı ile kontrol edilebilir.
Poly-V kayışlarda her kanalın kasnağın karşılık gelen oluğuna doğru oturması gerekir.
Örneğin 6PK kayış bir kasnağa bir kanal kaymış şekilde takılırsa kayışın bir kısmı kasnak yüzeyinin dışına taşabilir.
Bu durumda:
kenar sürtünmesi,
kanal deformasyonu,
kayışın yana yürümesi,
hızlı kenar aşınması
oluşabilir.
Otomotiv serpantin sistemlerinde bu montaj hatası özellikle sık karşılaşılabilir.
Motor veya makine durdurulduktan sonra bütün kasnaklar görsel olarak kontrol edilir.
Kayışın her kanalının ilgili oluk içerisinde olup olmadığına bakılır.
Özellikle:
küçük kasnak,
alternatör kasnağı,
klima kasnağı,
avare kasnak
gibi görünmesi zor bölgeler dikkatlice kontrol edilmelidir.
Evet.
Sistem belirli bir kayış genişliği için tasarlanmıştır.
Örneğin sistem 6PK için tasarlanmışsa farklı kanal sayısına sahip kayış kullanılması çalışma geometrisini bozabilir.
Yanlış kanal sayısı:
kayışın kasnak yüzeyinde yanlış konumlanmasına,
kenarların boşta kalmasına,
hizalama problemlerine
neden olabilir.
Bazı özel sistem tasarımlarında mümkün olabilir ancak kayışın hangi kanallarda çalışacağı üretici tarafından belirlenmiş olmalıdır.
Rastgele konumlandırılan daha dar kayış bir tarafta hizasızlık oluşturabilir.
Bu nedenle kasnak geniş olduğu için herhangi bir kanal grubuna kayış yerleştirilmemelidir.
Evet.
Örneğin:
PJ,
PK,
PL,
PM
profillerinin kanal adımları farklıdır.
PK kayış PL kasnağa takılırsa kanallar kasnak oluklarına doğru oturmaz.
Bu durumda kayış:
yana yürüyebilir,
kanal uçlarından aşınabilir,
kenarlardan kopabilir.
Poly-V profilleri hakkında PJ, PK, PL ve PM Kayış Profilleri Arasındaki Farklar yazımızı inceleyebilirsiniz.
Evet.
Kasnak olukları uzun süre kullanım sonucu:
genişleyebilir,
keskinleşebilir,
düzensiz hale gelebilir.
Yeni kayış bu yüzey üzerinde düzgün ilerleyemez.
Bir veya birkaç kanal diğerlerinden farklı yük taşıyabilir.
Bu durum kayışı yana iterek kenar aşınmasına neden olabilir.
Evet.
Kasnak üzerinde:
çapak,
darbe izi,
keskin kenar
bulunuyorsa kayış her dönüşünde bu noktaya temas edebilir.
Sonuçta kayış kenarında kesik veya ipliklenme meydana gelebilir.
Yeni kayış takılırken kasnakların fiziksel yüzeyi kontrol edilmelidir.
Evet.
Kasnak dönerken sağa-sola hareket ediyorsa kayış sürekli eksenel harekete zorlanır.
Yalpalamanın nedenleri arasında:
eğilmiş kasnak,
eğilmiş mil,
rulman boşluğu,
yanlış montaj
bulunabilir.
Bu durumda kayışın kenarları sürekli değişken sürtünmeye maruz kalır.
Dolaylı olarak evet.
Bir rulmanda boşluk oluşursa bağlı kasnak düzgün eksende dönmeyebilir.
Kasnak:
eğilebilir,
yalpalayabilir,
çalışma sırasında konum değiştirebilir.
Bu da kayışın hizasını bozarak kenar aşınmasına neden olabilir.
Evet.
Özellikle otomatik gergili serpantin sistemlerinde gergi kasnağının:
rulmanı,
kolu,
yayı,
ekseni
arızalıysa kayış doğru doğrultuda çalışmayabilir.
Gergi kasnağı eğik duruyorsa kayış sürekli yana çekilir.
Bu durumda yalnızca kayışı değiştirmek problemi çözmez.
Gergi kasnağı kayışa tam dik olmayan bir açıyla basabilir.
Bu durum Poly-V kayışın bütün çalışma hattını bozabilir.
Belirtiler:
tek taraflı kenar aşınması,
kayışın yana yürümesi,
gergi kolunda sallanma,
ses
şeklinde görülebilir.
Evet, dolaylı olarak aşınabilir.
Gevşek kayış:
kasnak üzerinde kayabilir,
titreşebilir,
yana hareket edebilir.
Bu hareketler özellikle hizalamanın zaten sınırda olduğu sistemlerde kenar aşınmasını hızlandırabilir.
Aşırı gerginlik tek başına tipik kenar aşınması nedeni değildir ancak:
rulman yüklerini artırabilir,
gergi mekanizmasını zorlayabilir,
kasnakların hizasını çalışma sırasında bozabilir.
Bunun sonucunda dolaylı kenar aşınması oluşabilir.
Evet.
Çok uzun kayış gergi mekanizmasının doğru çalışma aralığının dışına çıkmasına neden olabilir.
Çok kısa kayış ise aşırı gergin çalışabilir.
Her iki durum gergi kasnağının konumunu değiştirerek kayış hattını bozabilir.
Bu nedenle profil + kanal sayısı + uzunluk birlikte doğru olmalıdır.
Kayışın yanında yeterli boşluk bulunmuyorsa çalışma sırasında muhafaza veya başka bir parçaya temas edebilir.
Bu temas:
tek kenarda aşınma,
kauçuk tozu,
sürtünme sesi,
lokal ısınma
oluşturabilir.
Kenar aşınması görüldüğünde kayış çevresindeki fiziksel boşluk da kontrol edilmelidir.
Kayış kenarında siyah kauçuk tozu görülmesi genellikle aktif sürtünmenin işaretidir.
Olası nedenler:
hizasızlık,
muhafazaya sürtme,
kasnak kenarına temas,
yanlış profil.
Tozun bulunduğu bölge problemin kaynağı konusunda ipucu verebilir.
Evet.
Kayış hattına:
taş,
metal parça,
kablo,
plastik,
sert kir
girmesi kayışın kenarına temas edebilir.
Bu durum özellikle açık çalışan endüstriyel sistemlerde görülebilir.
Kenar tüylenmesi çoğu zaman kayışın yana sürttüğünü gösterir.
Özellikle yalnızca sağ veya sol kenarda tüylenme varsa kasnak hizası kontrol edilmelidir.
Kord iplikleri görünmeye başlamışsa kayış artık yapısal olarak zarar görmüş olabilir.
Önerilmez.
Kordların görünmesi kayışın koruyucu gövdesinin önemli ölçüde aşındığını gösterir.
Bu aşamada kayışın çekme elemanları dış etkilere açık hale gelir.
Kayış değiştirilirken kenar aşınmasının nedeni de giderilmelidir.
Aksi halde yeni kayış kısa sürede aynı şekilde aşınabilir.
Evet.
Daha çok:
kasnak hizasızlığı,
bir parçaya sürtme,
eğik gergi kasnağı
gibi problemlere işaret eder.
yanlış kayış genişliği,
dar çalışma alanı,
her iki tarafta fiziksel temas
gibi durumlarda görülebilir.
Kanal uçları ile kenar aşınması birlikte görülüyorsa kayışın kasnak üzerinde yanlış profil veya yanlış hizada çalışması olasıdır.
Kasnak oluk geometrileri dikkatlice kontrol edilmelidir.
Yeni kayış kısa sürede kenar aşındırıyorsa sorun çoğunlukla kayıştan değildir.
Muhtemel nedenler:
kasnak hizasızlığı,
gergi kasnağı eğikliği,
rulman boşluğu,
yanlış kanal yerleşimi,
aşınmış kasnak,
yanlış ürün seçimi.
Yeni kayış takmadan önce eski kayışın neden aşındığı araştırılmalıdır.
Genellikle hayır.
Yeni kayış takılmadan önce:
kasnak hizası,
kasnak aşınması,
gergi rulmanı,
rulman boşlukları,
fiziksel sürtme noktaları
kontrol edilmelidir.
Aksi halde yeni kayış da aynı şekilde zarar görebilir.
Pratik kontrol sırası şu şekilde olabilir:
Kayışın bütün kanallara doğru oturup oturmadığı
Kasnakların aynı düzlemde olup olmadığı
Gergi kasnağının eğik olup olmadığı
Kasnaklarda yalpalama
Rulman boşlukları
Kasnak oluklarının aşınması
Kayışın herhangi bir parçaya sürtüp sürtmediği
Kayış profil ve kanal sayısının doğruluğu
Basit sistemlerde uygun düz mastar kullanılabilir.
Mastar iki kasnağın referans yüzeylerine temas ettirildiğinde hizasızlık görülebilir.
Daha hassas endüstriyel sistemlerde lazer kasnak hizalama ekipmanları kullanılabilir.
Özellikle çok kasnaklı serpantin sistemlerde her kasnak ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Otomotiv sistemlerinde sık görülen nedenler:
otomatik gergi mekanizması aşınması,
avare kasnak rulmanı,
alternatör kasnağı problemi,
klima kompresörü hizasızlığı,
krank kasnağı hasarı,
kayışın bir kanal kaymış takılması
olarak sıralanabilir.
Evet.
Bazı krank kasnaklarında titreşim sönümleyici kauçuk bölüm bulunur.
Bu bölüm bozulduğunda kasnağın dış kısmı hizadan çıkabilir veya yalpalayabilir.
Sonuçta serpantin kayış kenardan aşınabilir.
Kasnakta veya alternatör rulmanında boşluk varsa kasnak düzgün eksende dönmeyebilir.
Bu da kayışın çalışma hattını bozabilir.
Özellikle tekrarlayan kenar aşınmalarında yardımcı ekipman milleri ve rulmanları kontrol edilmelidir.
Endüstriyel sistemlerde:
motor ve makine millerinin hizasızlığı,
yanlış kasnak montajı,
kasnak gevşemesi,
rulman boşluğu,
uzun eksen mesafesi,
titreşim
daha sık öne çıkar.
Evet.
Kenar kasnak veya başka bir parçaya sürtüyorsa:
sürtünme,
cırlama,
kesik kesik ses
oluşabilir.
Kanallı kayış seslerinin nedenlerini Kanallı Kayış Neden Ses Yapar? yazımızdan inceleyebilirsiniz.
Evet.
Yanlış:
kanal sayısı,
nominal uzunluk,
profil
kayışın gergi ve kasnak sistemiyle uyumunu bozabilir.
PK kodlarının nasıl okunacağını PK Kayış Ölçüleri Nasıl Okunur? yazımızdan inceleyebilirsiniz.
Doğru ürün seçimi temel şartlardan biridir.
Kayışın:
profili,
kanal sayısı,
uzunluğu
kasnak sistemiyle uyumlu olmalıdır.
Ancak doğru kayış bile hizasız kasnakta kenardan aşınabilir.
Genel seçim rehberi için Kanallı Kayış Nasıl Seçilir? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Aşınmanın seviyesine bağlıdır ancak:
kord görünmesi,
ciddi genişlik kaybı,
kanal bozulması,
kenar parçalarının kopması
varsa değiştirilmesi gerekir.
Kayışın dayanımı yalnızca görünen kauçuktan oluşmadığı için kord hasarı özellikle önemlidir.
Şu uygulamalar önemlidir:
Kasnakları doğru hizalamak
Kayışı doğru kanallara yerleştirmek
Doğru profil kullanmak
Doğru kanal sayısını seçmek
Kasnak aşınmasını kontrol etmek
Gergi ve avare rulmanlarını kontrol etmek
Rulman boşluklarını gidermek
Kayış hattında yeterli boşluk bırakmak
Gerginliği üretici değerine göre ayarlamak
Yaygın hatalar şunlardır:
Yalnızca kayışı değiştirmek
Kasnak hizasını kontrol etmemek
Yeni kayışın otomatik olarak doğru takıldığını varsaymak
Kayışın bir kanal kaymış olduğunu fark etmemek
Gergi rulmanının eğikliğini göz ardı etmek
Kasnak yalpalamasını kontrol etmemek
Yanlış kanal sayısı kullanmak
Yanlış PJ/PK/PL/PM profil kullanmak
Kauçuk tozunu normal kabul etmek
Kord görünmesine rağmen kullanmaya devam etmek
| Belirti | Muhtemel Neden |
|---|---|
| Tek kenarda aşınma | Kasnak hizasızlığı |
| Kenarda tüylenme | Yana sürtünme |
| Kord görünmesi | İleri seviye kenar aşınması |
| İki kenarda aşınma | Yanlış genişlik veya fiziksel temas |
| Kauçuk tozu | Aktif sürtünme |
| Kayış yana yürüyor | Hizasızlık veya kasnak eğikliği |
| Yeni kayış hızlı aşınıyor | Sistemsel hiza/kasnak problemi |
| Kenar aşınması + ses | Sürtünme veya hizasızlık |
Kanallı kayışın kenardan aşınmasının en yaygın nedeni kasnak sistemindeki hizalama problemidir.
Poly-V kayışın bütün kanalları kasnak oluklarına doğru oturmalı ve kayış çalışma sırasında yana doğru hareket etmemelidir.
Kenar aşınmasına ayrıca:
kayışın bir kanal kaymış takılması,
yanlış profil veya kanal sayısı,
aşınmış kasnak,
gergi rulmanı problemi,
rulman boşluğu,
kasnak yalpalaması,
muhafazaya sürtme
neden olabilir.
Özellikle kayışın yalnızca bir tarafı aşınıyorsa kasnak hizası ve gergi mekanizması öncelikli olarak kontrol edilmelidir.
Sorunun nedeni giderilmeden yalnızca kayışın değiştirilmesi, yeni kayışın da kısa sürede aynı şekilde aşınmasına yol açabilir.
En yaygın neden kasnak hizasızlığıdır. Eğik gergi kasnağı veya fiziksel sürtme de tek taraflı aşınma oluşturabilir.
Kayışın yana doğru sürtmesi, kasnak hizasızlığı veya yanlış kanal yerleşimi kenarda tüylenmeye neden olabilir.
Kayış kasnakta yanlış konumda çalışır ve kenar aşınması, kanal hasarı veya kasnaktan çıkma meydana gelebilir.
Evet. Poly-V kayışlarda tek taraflı kenar aşınmasının en önemli nedenlerinden biridir.
Kasnak hizasızlığı, eğik gergi kasnağı, rulman boşluğu, yanlış montaj veya aşınmış kasnak nedeniyle olabilir.
Gergi kasnağı eğik veya rulmanı boşlukluysa kayışı yana çekerek kenar aşınmasına neden olabilir.
Önerilmez. Kordların görünmesi ileri seviyede aşınma ve yapısal hasar belirtisidir.
Kayışın kenarı veya kanalları sürekli sürtünüyorsa aşınan kauçuk toz haline gelebilir.
Evet. Kayışın kasnak üzerindeki doğru çalışma konumunu bozabilir.
Hayır. Hiza, kasnak, gergi ve rulman sistemi de kontrol edilerek aşınmanın asıl nedeni giderilmelidir.
