Kanallı kayış kasnağı, yüzeyinde birden fazla ince kanal bulunan ve bu kanallara uygun çok kanallı kayışlarla birlikte çalışan güç aktarma elemanıdır.
Endüstriyel uygulamalarda bu kasnaklar çoğunlukla:
Poly-V kasnağı
Çok kanallı kasnak
Çok kanallı kayış kasnağı
Ribbed pulley
Poly-V pulley
gibi isimlerle de anılabilir.
Kanallı kayış kasnağının en belirgin özelliği, klasik V-kayışı kasnağındaki gibi birkaç büyük V kanalı yerine çok sayıda dar ve paralel kanal bulunmasıdır.
Bu yapı sayesinde kayış daha geniş bir yüzeye yayılarak çalışabilir ve kompakt kasnak çaplarında yüksek devirli güç aktarımı mümkün olabilir.
Kanallı kayış kasnağı, iç yüzeyinde uzunlamasına çok sayıda ince kanal bulunan Poly-V kayışıyla birlikte çalışır.
Kayışın kanalları kasnağın oluklarına oturur.
Sistem genel olarak:
Motor Kasnağı → Çok Kanallı Kayış → Tahrik Edilen Kasnak
şeklinde çalışır.
Güç aktarımı kayış ile kasnak yüzeyleri arasındaki sürtünme sayesinde gerçekleşir.
Kayışın çok sayıda ince kanala temas etmesi sayesinde temas yüzeyi genişler.
Bu durum kompakt ve yüksek hızlı güç aktarım sistemlerinde avantaj sağlayabilir.
Hayır.
Her ikisi de kayışlı güç aktarım sisteminde kullanılır ancak kanal yapıları farklıdır.
V-kayışı kasnağında:
Daha büyük V şeklinde oluklar bulunur.
Genellikle ayrı ayrı V-kayışları çalışır.
Kanallı kayış kasnağında:
Çok sayıda ince V şeklinde kanal bulunur.
Tek parça çok kanallı Poly-V kayışı çalışır.
Bu nedenle iki kasnak tipi birbirinin yerine kullanılamaz.
Poly-V kayışı, iç yüzeyinde uzunlamasına uzanan çok sayıda ince V kanalı bulunan güç aktarma kayışıdır.
Bu kayış tipi klasik V-kayışının kama etkisini düz kayışın esnek yapısıyla birleştiren bir tasarıma sahiptir.
Poly-V kayışlar:
Küçük kasnak çaplarında,
Yüksek devirlerde,
Kompakt sistemlerde
kullanılabilir.
Kasnağın yüzeyindeki çok sayıda ince kanal, kayışla daha geniş temas alanı oluşturur.
Bu sayede:
Güç birden fazla kanal üzerinden aktarılır.
Kayış kasnağı daha iyi sarabilir.
Küçük çaplı kasnaklarda çalışma kolaylaşabilir.
Yüksek hızlarda kompakt tasarım elde edilebilir.
Kanal sayısı arttıkça kullanılacak kayışın genişliği de artar.
Poly-V sistemlerinde farklı kanal profilleri kullanılır.
Yaygın profiller:
PJ
PK
PL
PM
gibi serilerdir.
Her profilin:
Kanal hatvesi,
Kanal geometrisi,
Kullanım alanı,
Güç kapasitesi
farklıdır.
Kayış ve kasnak aynı profile uygun olmalıdır.
PJ profil, Poly-V kayış sistemlerinde kullanılan daha küçük hatveli profillerden biridir.
Kompakt ve yüksek hızlı sistemlerde kullanılabilir.
PJ kasnaklar:
Küçük kasnak çapları,
Hafif ve orta güç uygulamaları,
Yüksek devir
gibi şartlarda tercih edilebilir.
PK profil, otomotiv ve endüstriyel uygulamalarda yaygın olarak kullanılan çok kanallı kasnak profillerinden biridir.
Özellikle:
Alternatör sistemleri,
Kompresörler,
Yardımcı tahrikler,
Endüstriyel makineler
gibi uygulamalarda görülebilir.
PL profil, PJ ve PK profillere göre daha büyük kanal yapısına sahip Poly-V sistemlerinden biridir.
Daha yüksek güç aktarımı gereken çeşitli endüstriyel uygulamalarda kullanılabilir.
PM profil, büyük Poly-V sistemlerinde kullanılan profillerden biridir.
Yüksek güç aktarımı ve ağır hizmet uygulamalarında değerlendirilebilir.
Kesin seçim üreticinin teknik tablolarına göre yapılmalıdır.
Kanallı kasnakta kanal sayısı, kasnak üzerinde kaç adet paralel rib bulunduğunu ifade eder.
Örneğin:
4 kanal
6 kanal
8 kanal
10 kanal
gibi seçenekler olabilir.
Kullanılacak kayışın kanal sayısı kasnakla uyumlu olmalıdır.
Örneğin 6 kanallı Poly-V kayışı kullanılacaksa kasnağın da uygun profile sahip en az 6 çalışma kanalına uygun olması gerekir.
Poly-V kayış kodlarında örneğin:
6PK
veya üreticiye göre benzer ifade
şu şekilde okunabilir:
PK → Kayış profili
6 → Kanal sayısı
anlamına gelir.
Kasnak da aynı PK profil ve kanal sayısına uygun seçilmelidir.
Kasnak çapı:
Motor devri,
İstenen çıkış devri,
Kayış profili,
Minimum izin verilen kasnak çapı
dikkate alınarak belirlenmelidir.
Basit devir hesabında:
n₁ × D₁ = n₂ × D₂
ilişkisi kullanılabilir.
Ancak gerçek seçimde kayışın minimum çalışma çapı mutlaka kontrol edilmelidir.
Poly-V sistemlerinin avantajlarından biri küçük kasnak çaplarında çalışabilmeleridir.
Ancak her profilin minimum kasnak çapı vardır.
Kasnağın gereğinden küçük seçilmesi:
Kayışın fazla bükülmesine,
Isınmaya,
Yorulmaya,
Kayış ömrünün azalmasına
neden olabilir.
Bu nedenle minimum çap üretici kataloğundan kontrol edilmelidir.
Poly-V kayışı çok sayıda ince kanalla çalıştığı için kasnak hizalaması önemlidir.
Kasnaklar hizasızsa kayış:
Kanal kenarlarına sürtebilir,
Bir tarafa doğru yürüyebilir,
Kenarlarından aşınabilir,
Gürültü yapabilir.
Kasnaklar aynı çalışma düzleminde olmalıdır.
Sistemde ses oluşmasının nedenleri:
Yanlış kayış gerginliği
Hizasız kasnak
Aşınmış kanallar
Yanlış profil
Kirlenme
Kayış kayması
Kasnak salgısı
olabilir.
Özellikle yüksek devirli Poly-V sistemlerinde küçük hizalama hataları bile ses oluşturabilir.
Başlıca nedenler:
Yanlış kayış profili
Hatalı gerginlik
Kasnak hizasızlığı
Kayış kayması
Toz ve aşındırıcı partiküller
Uzun çalışma süresi
olabilir.
Kasnak kanalları aşındığında yeni kayışın çalışma geometrisi de bozulabilir.
Evet.
Kasnak olukları aşınmışsa yeni Poly-V kayışı kanallara doğru oturmayabilir.
Bunun sonucunda:
Kayış kayabilir,
Gürültü oluşabilir,
Kanallar düzensiz aşınabilir,
Kayış ömrü kısalabilir.
Kayış değişiminde kasnakların da kontrol edilmesi gerekir.
Gerginlik üreticinin teknik değerlerine göre ayarlanmalıdır.
Çok gevşek kayış:
Kaydırabilir,
Isınabilir,
Ses yapabilir.
Aşırı gergin kayış:
Rulman yüklerini artırabilir,
Kayışın yorulmasını hızlandırabilir,
Mil ve kasnak bağlantılarını zorlayabilir.
Kasnaklar farklı göbek sistemleriyle üretilebilir.
Yaygın bağlantılar:
Hazır delik + kama
Kör göbek
Taper Bush
Sıkma göbeği
Setskur
şeklinde olabilir.
Doğru bağlantı yöntemi:
Mil çapı,
Tork,
Devir,
Bakım ihtiyacı
gibi faktörlere göre belirlenir.
Kör kanallı kasnak, göbek kısmı nihai mil çapına göre henüz işlenmemiş çok kanallı kasnaktır.
Kasnağın:
Profil tipi,
Kanal sayısı,
Kasnak çapı
hazırdır.
Göbek daha sonra mile uygun çapta işlenebilir ve gerekiyorsa kama kanalı açılabilir.
Bazı kanallı kasnaklar Taper Bush bağlantılı olarak üretilebilir.
Bu durumda:
Mil → Taper Bush → Kanallı Kasnak
bağlantısı kullanılır.
Bu yapı:
Montaj kolaylığı,
Sökme kolaylığı,
Farklı mil çaplarına uyarlanabilme
açısından avantaj sağlayabilir.
Düz kayış kasnağının yüzeyi geniş ve çoğunlukla düz veya hafif bombeli yapıdadır.
Kanallı kasnakta ise yüzey boyunca çok sayıda ince oluk bulunur.
Poly-V sistemi, düz kayışın esnekliği ile V-kanal geometrisinin kavrama avantajını bir araya getiren bir yapı sunar.
Kullanım alanları:
Elektrik motorları
Fanlar
Kompresörler
Pompalar
Konveyörler
Otomotiv yardımcı sistemleri
Çamaşır makineleri
Endüstriyel makineler
Havalandırma sistemleri
Yüksek hızlı tahrik sistemleri
olabilir.
Başlıca avantajları:
Kompakt tasarım
Küçük kasnak çaplarında çalışma
Yüksek devir kapasitesi
Geniş temas yüzeyi
Tek kayışla çok kanallı güç aktarımı
Düşük ağırlıklı sistem tasarımı
Sessiz çalışma potansiyeli
olarak sıralanabilir.
Sistem:
Hizasızlığa,
Yanlış gerginliğe,
Kanal aşınmasına,
Yanlış profil seçimine
karşı hassas olabilir.
Ayrıca kayış ve kasnak profili tam olarak eşleşmelidir.
Doğru seçimde:
Kayış profili belirlenir.
Kanal sayısı belirlenir.
Kasnak çapı seçilir.
Devir oranı hesaplanır.
Minimum kasnak çapı kontrol edilir.
Kayış genişliği belirlenir.
Mil çapı kontrol edilir.
Göbek bağlantısı seçilir.
Güç ve çalışma devri kontrol edilir.
Başlıca bilgiler:
Profil + Kanal sayısı + Kasnak çapı + Mil çapı
olarak özetlenebilir.
Ancak profesyonel seçimde ayrıca:
Motor gücü,
Devir,
Kayış uzunluğu,
Merkez mesafesi,
Çalışma şartları
da değerlendirilmelidir.
Yanlış profil kullanılırsa kayış kanallara doğru oturmaz.
Bunun sonucunda:
Kayış kayabilir,
Kanallar aşınabilir,
Gürültü oluşabilir,
Güç aktarım kapasitesi düşebilir.
Örneğin PJ kayış uygun olmayan PK kasnakla kullanılmamalıdır.
Mevcut kasnak belirlenirken:
Profil,
Kanal sayısı,
Kasnak çapı,
Mil deliği,
Göbek bağlantısı
kontrol edilmelidir.
Mevcut kayışın üzerindeki kod, kasnak profilini belirlemeyi kolaylaştırabilir.
İç yüzeyi çok kanallı Poly-V kayışıyla çalışan, çevresinde çok sayıda ince paralel kanal bulunan güç aktarma kasnağıdır.
Piyasada “kanallı kasnak” ifadesi çoğu zaman Poly-V veya çok kanallı kasnaklar için kullanılabilir.
Hayır. V-kayışı kasnağında daha büyük V olukları bulunurken Poly-V kasnağında çok sayıda ince kanal bulunur.
Yaygın Poly-V profilleri arasında PJ, PK, PL ve PM bulunur.
PK profilinde 6 kanallı kayış veya kasnak yapısını ifade etmek için kullanılan yaygın bir tanımlamadır.
Poly-V sistemleri küçük kasnak çaplarında çalışmaya uygundur ancak her profil için minimum kasnak çapı kontrol edilmelidir.
Evet. Hizasızlık kayışın kanal kenarlarında aşınmasına ve yana doğru hareket etmesine neden olabilir.
Taper Bush için üretilmiş modellerde evet. Kasnak ile burcun teknik uyumluluğu kontrol edilmelidir.
Profil, kanal sayısı, kasnak çapı, mil çapı, motor gücü ve çalışma devri birlikte değerlendirilmelidir.
Kanallı kayış kasnağı, çok sayıda ince paralel kanala sahip ve bu kanallara uygun Poly-V kayışlarla çalışan güç aktarma elemanıdır.
Klasik V-kayışı kasnağından temel farkı:
az sayıda büyük V kanalı yerine çok sayıda ince kanal kullanmasıdır.
Bu yapı sayesinde kanallı kayış sistemleri:
Kompakt,
Yüksek devirli,
Küçük kasnak çaplı
güç aktarım uygulamalarında avantaj sağlayabilir.
Doğru seçimde en önemli bilgiler:
Profil + Kanal sayısı + Kasnak çapı + Mil bağlantısı
şeklindedir.
Özellikle PJ, PK, PL ve PM gibi farklı Poly-V profilleri birbirleriyle karıştırılmamalıdır.
Doğru kayış ve kasnak birlikte seçildiğinde kanallı kayış sistemi; fan, pompa, kompresör, otomotiv ve diğer endüstriyel makinelerde verimli ve kompakt bir güç aktarımı sağlayabilir.
