Elektrik Motoru Rulmanı Nasıl Değiştirilir?
Elektrik Motoru Rulmanı Nasıl Değiştirilir?
Elektrik motorları uzun yıllar sorunsuz çalışabilen dayanıklı ekipmanlardır. Ancak zamanla rulmanlarda oluşan aşınma, yanlış yağlama, titreşim, yüksek sıcaklık veya çalışma koşullarına bağlı olarak rulman değişimi gerekebilir.
Rulman değişimi, yalnızca eski rulmanın sökülüp yenisinin takılmasından ibaret değildir. Yanlış yöntemlerle yapılan bir montaj, yeni rulmanın da kısa sürede arızalanmasına neden olabilir. Bu nedenle doğru ekipman kullanılması ve üretici tavsiyelerine uygun montaj yapılması büyük önem taşır.
Eğer rulmanın neden arızalandığını öğrenmek istiyorsanız önce Elektrik Motoru Rulmanı Neden Bozulur? başlıklı rehberimizi incelemenizi öneririz.
Elektrik Motoru Rulmanı Ne Zaman Değiştirilmelidir?
Rulmanların belirli bir değişim süresi yoktur. Çalışma şartlarına bağlı olarak kullanım ömürleri değişebilir.
Aşağıdaki belirtiler görüldüğünde rulman kontrol edilmeli ve gerekiyorsa değiştirilmelidir:
- Sürekli uğultu sesi
- Metalik sürtünme sesi
- Motor gövdesinde titreşim
- Rulman bölgesinde aşırı sıcaklık
- Milde boşluk oluşması
- Yağ veya gres kaçağı
- Motorun zor dönmesi
- Düzensiz çalışma
Bu belirtiler ihmal edilirse motor mili, yatak yuvası ve rotor gibi daha maliyetli parçalar da zarar görebilir.
Rulman Değiştirmeden Önce Güvenlik Önlemleri
Her bakım işleminde olduğu gibi güvenlik ilk sırada yer almalıdır.
Rulman değişimine başlamadan önce;
- Motorun enerjisi tamamen kesilmelidir.
- Kilitleme ve etiketleme (LOTO) prosedürleri uygulanmalıdır.
- Motorun yanlışlıkla çalıştırılması engellenmelidir.
- Koruyucu eldiven kullanılmalıdır.
- Koruyucu gözlük takılmalıdır.
- Çalışma alanı temiz tutulmalıdır.
Özellikle büyük elektrik motorlarında kaldırma ekipmanlarının doğru kullanılması da büyük önem taşır.
Rulman Değişimi İçin Gerekli Ekipmanlar
Profesyonel bir rulman değişimi için aşağıdaki ekipmanlar önerilir:
- Rulman çektirme (2 veya 3 ayaklı)
- Hidrolik çektirme
- İçten rulman sökme aparatı
- Pres
- Endüksiyonlu rulman ısıtıcısı
- Dijital termometre
- Mikrometre
- Komparatör
- Temizleme spreyi
- Kaliteli rulman gresi
- Tork anahtarı
- Plastik veya bakır çekiç
- Temiz bez
Doğru ekipman kullanımı hem rulmanın hem de motorun zarar görmesini önler.
Motorun Demontajı
Rulman değişimi için öncelikle motor dikkatli şekilde sökülmelidir.
Genellikle işlem sırası şu şekildedir:
- Motor elektrik bağlantıları sökülür.
- Fan muhafazası çıkarılır.
- Fan sökülür.
- Arka kapak çıkarılır.
- Ön kapak sökülür.
- Rotor dikkatlice gövdeden çıkarılır.
Rotor çıkarılırken mil yüzeyine zarar verilmemelidir.
Eski Rulman Nasıl Sökülür?
Bu aşama en kritik işlemlerden biridir.
Yanlış sökme yöntemi;
- mili çizebilir,
- rulman yuvasını bozabilir,
- yeni rulmanın kısa sürede arızalanmasına neden olabilir.
Çektirme ile Sökme
En güvenli yöntemlerden biridir.
Çektirme yalnızca rulmanın iç bileziğine kuvvet uygulamalıdır.
Dış bileziğe kuvvet uygulanması önerilmez.
Hidrolik Çektirme
Büyük elektrik motorlarında tercih edilir.
Yüksek kuvvet gerektiren rulmanların sökülmesini kolaylaştırır.
Isıtmalı Sökme
Bazı rulmanlar endüksiyonlu ısıtıcı ile kontrollü şekilde ısıtılarak çıkarılır.
Bu yöntem özellikle büyük çaplı rulmanlarda güvenlidir.
Yapılmaması Gerekenler
Aşağıdaki uygulamalar rulmana ve mile zarar verebilir:
- Çekiçle vurmak
- Tornavida ile kanırtmak
- Kaynak makinesi ile ısıtmak
- Taşlama yapmak
- Alevle aşırı ısıtmak
Bu işlemler mil toleranslarının bozulmasına neden olabilir.
Mil ve Yatak Yuvasının Kontrolü
Eski rulman çıkarıldıktan sonra yeni rulman takılmadan önce mutlaka kontrol yapılmalıdır.
Kontrol edilmesi gereken noktalar:
- Mil yüzeyinde çizik var mı?
- Pas oluşmuş mu?
- Çapak bulunuyor mu?
- Yatak yuvası ovalleşmiş mi?
- Gevşeme oluşmuş mu?
- Eski gres tamamen temizlenmiş mi?
Gerekirse mil çok ince zımpara ile temizlenebilir.
Ancak ölçü değişikliğine neden olacak işlemler yapılmamalıdır.
Yeni Rulman Takılmadan Önce Kontroller
Yeni rulmanın doğru ürün olduğundan emin olunmalıdır.
Kontrol edilmesi gereken bilgiler:
- Ölçü
- Seri numarası
- Marka
- Boşluk sınıfı
- Hassasiyet sınıfı
- Kapak tipi
- Üretim hatası olup olmadığı
Kodların nasıl okunduğunu öğrenmek için:
? Rulman Kodları Ne Anlama Gelir?
Rulman ölçülerinin okunması hakkında bilgi almak için:
? Rulman Ölçüleri Nasıl Okunur?
Yeni Rulman Nasıl Takılır?
Montaj sırasında en önemli kural şudur:
Kuvvet hiçbir zaman bilyalar üzerinden aktarılmamalıdır.
Yanlış kuvvet uygulandığında;
- bilyalarda ezilme,
- yuvarlanma yollarında hasar,
- erken titreşim,
- gürültü
oluşabilir.
Pres ile Montaj
Küçük ve orta boy elektrik motorlarında en sık kullanılan yöntemdir.
Pres kuvveti yalnızca iç bileziğe uygulanmalıdır.
Rulman mile dik şekilde ilerlemelidir.
Isıtmalı Montaj
Profesyonel bakım ekiplerinin en çok tercih ettiği yöntemdir.
Rulman yaklaşık 80-100°C arasında kontrollü olarak ısıtılır.
Isınan rulman genleşeceği için mile daha kolay geçer.
Bu yöntem;
- montaj kuvvetini azaltır,
- mile zarar vermez,
- rulmanın ömrünü uzatır.
100-120°C'nin üzerindeki sıcaklıklara çıkılmamalıdır. Daha yüksek sıcaklıklar rulman çeliğinin ve yağlayıcının özelliklerini olumsuz etkileyebilir.
Gresleme
Eğer açık tip rulman kullanılıyorsa üreticinin önerdiği özellikte ve miktarda gres kullanılmalıdır.
Aşırı gres doldurmak doğru değildir.
Fazla gres;
- sıcaklığı artırır,
- sürtünmeyi yükseltir,
- enerji tüketimini artırabilir.
Gres seçimi ve bakım hakkında ayrıca Rulman Ömrünü Uzatmanın 10 Etkili Yolu başlıklı yazımıza da göz atabilirsiniz.
Motorun Yeniden Toplanması
Yeni rulman doğru şekilde monte edildikten sonra motor dikkatlice tekrar bir araya getirilmelidir.
Montaj sırasında aşağıdaki sıraya dikkat edilmesi önerilir:
- Rotor gövde içerisine dikkatlice yerleştirilir.
- Ön kapak monte edilir.
- Arka kapak takılır.
- Fan yerine yerleştirilir.
- Fan muhafazası sabitlenir.
- Elektrik bağlantıları yeniden yapılır.
Rotor monte edilirken milin rulman üzerine zorlanmaması gerekir. Aşırı kuvvet uygulanması yeni takılan rulmanın daha ilk çalıştırmada zarar görmesine neden olabilir.
İlk Çalıştırmadan Önce Yapılması Gereken Kontroller
Motor enerjilendirilmeden önce aşağıdaki kontroller mutlaka yapılmalıdır.
Mil Serbestçe Dönüyor mu?
Motor mili elle çevrilmelidir.
Dönüş sırasında;
- sıkışma,
- sürtünme,
- takılma
olmamalıdır.
Fan Serbest Dönüyor mu?
Fan kapağa temas etmemelidir.
Fan sürtmesi ciddi titreşim oluşturabilir.
Civatalar Kontrol Edilmeli
Motor kapakları eşit torkla sıkılmalıdır.
Gevşek bağlantılar ilerleyen dönemde titreşim oluşturabilir.
Yağlama Kontrolü
Açık rulman kullanılmışsa gres miktarı tekrar kontrol edilmelidir.
Kapalı tip (ZZ veya 2RS) rulmanlarda ise ilave gres uygulanmamalıdır.
Koruma tipleri hakkında daha fazla bilgi almak için:
? ZZ ve 2RS Rulman Arasındaki Fark Nedir?
İlk Çalıştırma (Rodaj Süreci)
Yeni takılan rulman tam yük altında hemen çalıştırılmamalıdır.
İdeal uygulama şu şekildedir:
- İlk 5-10 dakika boşta çalıştırma
- Sıcaklık kontrolü
- Ses kontrolü
- Titreşim kontrolü
- Ardından kademeli yükleme
Bu yöntem rulmanın gres dağılımının dengelenmesine yardımcı olur.
Rulman Değişiminden Sonra Ses Gelmesi Normal midir?
Bazı durumlarda yeni takılan rulman ilk dakikalarda hafif ses yapabilir.
Bunun nedeni;
- gresin dağılması,
- ilk çalışma yüzeylerinin oturması
olabilir.
Ancak aşağıdaki durumlarda motor durdurulmalıdır:
- Metalik vuruntu
- Sürekli sürtünme sesi
- Hızla artan sıcaklık
- Şiddetli titreşim
- Milde zor dönme
Bu belirtiler montaj hatasına işaret edebilir.
Elektrik Motoru Rulmanı Değiştirirken En Sık Yapılan Hatalar
Profesyonel bakım ekiplerinin bile zaman zaman karşılaştığı hatalar şunlardır.
Çekiçle Montaj Yapmak
En sık görülen hatadır.
Çekiç darbeleri;
- bilyaları,
- yuvarlanma yollarını,
- kafesi
zarar görebilir.
Yanlış Rulman Kullanmak
Sadece ölçülerin aynı olması yeterli değildir.
Aşağıdaki özellikler de aynı olmalıdır.
- Boşluk sınıfı
- Hassasiyet sınıfı
- Kapak tipi
- Yük kapasitesi
Rulman kodlarını okumayı öğrenmek için:
? Rulman Kodları Ne Anlama Gelir?
Fazla Gres Basmak
Birçok kullanıcı fazla gresin daha iyi olduğunu düşünür.
Oysa fazla gres;
- sıcaklığı artırır,
- enerji kaybına neden olur,
- rulman ömrünü azaltabilir.
Eski Gresi Temizlememek
Kirlenmiş gres yeni rulmanın içine karışır.
Bu durum çok kısa sürede aşınmaya neden olabilir.
Mili Zımparalarken Ölçüyü Bozmak
Aşırı zımparalama mil toleranslarını bozabilir.
Bu durumda rulman mile gevşek oturur.
Yanlış Isıtma
Alevle ısıtma önerilmez.
Bunun yerine kontrollü endüksiyonlu rulman ısıtıcıları kullanılmalıdır.
Elektrik Motoru Rulmanının Ömrü Nasıl Uzatılır?
Rulmanın uzun yıllar sorunsuz çalışabilmesi için aşağıdaki önerilere dikkat edilmelidir.
- Kaliteli rulman tercih edin.
- Doğru gres kullanın.
- Toz girişini önleyin.
- Mil hizasını düzenli kontrol edin.
- Aşırı yükten kaçının.
- Titreşim analizleri yapın.
- Periyodik bakım uygulayın.
- Üretici tavsiyelerine uygun boşluk sınıfı seçin.
Bu konuda ayrıntılı bilgi almak için:
? Rulman Ömrünü Uzatmanın 10 Etkili Yolu
Hangi Rulman Tercih Edilmelidir?
Elektrik motorlarında en yaygın kullanılan rulman tipi tek sıralı sabit bilyalı rulmanlardır.
Bu rulmanlar;
- yüksek devir,
- düşük sürtünme,
- sessiz çalışma,
- uzun ömür
gibi avantajlar sunar.
Detaylı bilgi için:
? Sabit Bilyalı Rulmanlar Nedir?
Sık Sorulan Sorular
Elektrik motoru rulmanı değişimi ne kadar sürer?
Motorun büyüklüğüne ve montaj şekline bağlı olarak küçük motorlarda yaklaşık 30-60 dakika, büyük endüstriyel motorlarda ise birkaç saat sürebilir.
Rulman değişirken ikisi birden değiştirilmeli mi?
Evet. Çoğu durumda ön ve arka rulmanın birlikte değiştirilmesi önerilir. Böylece rulmanların çalışma ömürleri dengelenir ve kısa süre sonra ikinci rulmanın arızalanma riski azalır.
Rulman değiştikten sonra motor neden ses yapar?
Yanlış montaj, hatalı hizalama, uygun olmayan gres kullanımı veya yanlış rulman seçimi ses oluşmasına neden olabilir.
Yeni rulman yağlanmalı mı?
Açık tip rulmanlarda üretici tavsiyesine uygun gres kullanılmalıdır. ZZ ve 2RS gibi kapalı tip rulmanlar ise fabrikada yağlanmış olarak gelir ve normal şartlarda ilave gres gerektirmez.
Rulman değiştirilirken mil de kontrol edilmeli mi?
Evet. Mil yüzeyindeki aşınmalar, çizikler veya tolerans bozuklukları yeni rulmanın ömrünü önemli ölçüde kısaltabilir.
Sonuç
Elektrik motoru rulmanının doğru yöntemlerle değiştirilmesi, motorun güvenilirliği ve çalışma ömrü açısından büyük önem taşır. Uygun ekipman kullanılarak yapılan sökme ve montaj işlemleri, doğru rulman seçimi, kontrollü yağlama ve ilk çalıştırma kontrolleri sayesinde yeni rulman uzun yıllar sorunsuz hizmet verebilir. Özellikle çekiçle montaj, yanlış gres kullanımı ve hatalı rulman seçimi gibi yaygın hatalardan kaçınılması hem bakım maliyetlerini düşürür hem de plansız duruşların önüne geçer.
İlgili Bloglar
- Elektrik Motoru Rulmanı Neden Bozulur?
- BLDC Motor Rulmanları Nedir?
- Servo Motor Rulmanları Nedir?
- Sabit Bilyalı Rulmanlar Nedir?
- Minyatür Rulman Nedir?
- Paslanmaz Minyatür Rulman Nedir?
- Flanşlı Minyatür Rulmanlar Nedir?
- MR52, MR63 ve MR74 Rulman Nedir?
- 6800 Serisi İnce Kesitli Rulmanlar
- 6900 Serisi İnce Kesitli Rulmanlar Nedir?
- Bilyalı Rulman Nasıl Çalışır?
- Bilyalı Rulman Çeşitleri Nelerdir?
- Bilyalı Rulmanlarda Hassasiyet Sınıfları
- Bilyalı Rulmanlarda Boşluk Sınıfları
- C3 Boşluklu Rulman Nedir?
- ZZ ve 2RS Rulman Arasındaki Fark Nedir?
- Rulman Kodları Ne Anlama Gelir?
- Rulman Ölçüleri Nasıl Okunur?
- Rulman Seri Numaraları Nasıl Okunur?
- Rulman Ömrünü Uzatmanın 10 Etkili Yolu
- Rulman Neden Isınır?
