Elektrik motorları uzun yıllar sorunsuz çalışabilen dayanıklı ekipmanlardır. Ancak zamanla rulmanlarda oluşan aşınma, yanlış yağlama, titreşim, yüksek sıcaklık veya çalışma koşullarına bağlı olarak rulman değişimi gerekebilir.
Rulman değişimi, yalnızca eski rulmanın sökülüp yenisinin takılmasından ibaret değildir. Yanlış yöntemlerle yapılan bir montaj, yeni rulmanın da kısa sürede arızalanmasına neden olabilir. Bu nedenle doğru ekipman kullanılması ve üretici tavsiyelerine uygun montaj yapılması büyük önem taşır.
Eğer rulmanın neden arızalandığını öğrenmek istiyorsanız önce Elektrik Motoru Rulmanı Neden Bozulur? başlıklı rehberimizi incelemenizi öneririz.
Rulmanların belirli bir değişim süresi yoktur. Çalışma şartlarına bağlı olarak kullanım ömürleri değişebilir.
Aşağıdaki belirtiler görüldüğünde rulman kontrol edilmeli ve gerekiyorsa değiştirilmelidir:
Bu belirtiler ihmal edilirse motor mili, yatak yuvası ve rotor gibi daha maliyetli parçalar da zarar görebilir.
Her bakım işleminde olduğu gibi güvenlik ilk sırada yer almalıdır.
Rulman değişimine başlamadan önce;
Özellikle büyük elektrik motorlarında kaldırma ekipmanlarının doğru kullanılması da büyük önem taşır.
Profesyonel bir rulman değişimi için aşağıdaki ekipmanlar önerilir:
Doğru ekipman kullanımı hem rulmanın hem de motorun zarar görmesini önler.
Rulman değişimi için öncelikle motor dikkatli şekilde sökülmelidir.
Genellikle işlem sırası şu şekildedir:
Rotor çıkarılırken mil yüzeyine zarar verilmemelidir.
Bu aşama en kritik işlemlerden biridir.
Yanlış sökme yöntemi;
En güvenli yöntemlerden biridir.
Çektirme yalnızca rulmanın iç bileziğine kuvvet uygulamalıdır.
Dış bileziğe kuvvet uygulanması önerilmez.
Büyük elektrik motorlarında tercih edilir.
Yüksek kuvvet gerektiren rulmanların sökülmesini kolaylaştırır.
Bazı rulmanlar endüksiyonlu ısıtıcı ile kontrollü şekilde ısıtılarak çıkarılır.
Bu yöntem özellikle büyük çaplı rulmanlarda güvenlidir.
Aşağıdaki uygulamalar rulmana ve mile zarar verebilir:
Bu işlemler mil toleranslarının bozulmasına neden olabilir.
Eski rulman çıkarıldıktan sonra yeni rulman takılmadan önce mutlaka kontrol yapılmalıdır.
Kontrol edilmesi gereken noktalar:
Gerekirse mil çok ince zımpara ile temizlenebilir.
Ancak ölçü değişikliğine neden olacak işlemler yapılmamalıdır.
Yeni rulmanın doğru ürün olduğundan emin olunmalıdır.
Kontrol edilmesi gereken bilgiler:
Kodların nasıl okunduğunu öğrenmek için:
👉 Rulman Kodları Ne Anlama Gelir?
Rulman ölçülerinin okunması hakkında bilgi almak için:
👉 Rulman Ölçüleri Nasıl Okunur?
Montaj sırasında en önemli kural şudur:
Kuvvet hiçbir zaman bilyalar üzerinden aktarılmamalıdır.
Yanlış kuvvet uygulandığında;
oluşabilir.
Küçük ve orta boy elektrik motorlarında en sık kullanılan yöntemdir.
Pres kuvveti yalnızca iç bileziğe uygulanmalıdır.
Rulman mile dik şekilde ilerlemelidir.
Profesyonel bakım ekiplerinin en çok tercih ettiği yöntemdir.
Rulman yaklaşık 80-100°C arasında kontrollü olarak ısıtılır.
Isınan rulman genleşeceği için mile daha kolay geçer.
Bu yöntem;
100-120°C'nin üzerindeki sıcaklıklara çıkılmamalıdır. Daha yüksek sıcaklıklar rulman çeliğinin ve yağlayıcının özelliklerini olumsuz etkileyebilir.
Eğer açık tip rulman kullanılıyorsa üreticinin önerdiği özellikte ve miktarda gres kullanılmalıdır.
Aşırı gres doldurmak doğru değildir.
Fazla gres;
Gres seçimi ve bakım hakkında ayrıca Rulman Ömrünü Uzatmanın 10 Etkili Yolu başlıklı yazımıza da göz atabilirsiniz.
Yeni rulman doğru şekilde monte edildikten sonra motor dikkatlice tekrar bir araya getirilmelidir.
Montaj sırasında aşağıdaki sıraya dikkat edilmesi önerilir:
Rotor monte edilirken milin rulman üzerine zorlanmaması gerekir. Aşırı kuvvet uygulanması yeni takılan rulmanın daha ilk çalıştırmada zarar görmesine neden olabilir.
Motor enerjilendirilmeden önce aşağıdaki kontroller mutlaka yapılmalıdır.
Motor mili elle çevrilmelidir.
Dönüş sırasında;
olmamalıdır.
Fan kapağa temas etmemelidir.
Fan sürtmesi ciddi titreşim oluşturabilir.
Motor kapakları eşit torkla sıkılmalıdır.
Gevşek bağlantılar ilerleyen dönemde titreşim oluşturabilir.
Açık rulman kullanılmışsa gres miktarı tekrar kontrol edilmelidir.
Kapalı tip (ZZ veya 2RS) rulmanlarda ise ilave gres uygulanmamalıdır.
Koruma tipleri hakkında daha fazla bilgi almak için:
👉 ZZ ve 2RS Rulman Arasındaki Fark Nedir?
Yeni takılan rulman tam yük altında hemen çalıştırılmamalıdır.
İdeal uygulama şu şekildedir:
Bu yöntem rulmanın gres dağılımının dengelenmesine yardımcı olur.
Bazı durumlarda yeni takılan rulman ilk dakikalarda hafif ses yapabilir.
Bunun nedeni;
olabilir.
Ancak aşağıdaki durumlarda motor durdurulmalıdır:
Bu belirtiler montaj hatasına işaret edebilir.
Profesyonel bakım ekiplerinin bile zaman zaman karşılaştığı hatalar şunlardır.
En sık görülen hatadır.
Çekiç darbeleri;
zarar görebilir.
Sadece ölçülerin aynı olması yeterli değildir.
Aşağıdaki özellikler de aynı olmalıdır.
Rulman kodlarını okumayı öğrenmek için:
👉 Rulman Kodları Ne Anlama Gelir?
Birçok kullanıcı fazla gresin daha iyi olduğunu düşünür.
Oysa fazla gres;
Kirlenmiş gres yeni rulmanın içine karışır.
Bu durum çok kısa sürede aşınmaya neden olabilir.
Aşırı zımparalama mil toleranslarını bozabilir.
Bu durumda rulman mile gevşek oturur.
Alevle ısıtma önerilmez.
Bunun yerine kontrollü endüksiyonlu rulman ısıtıcıları kullanılmalıdır.
Rulmanın uzun yıllar sorunsuz çalışabilmesi için aşağıdaki önerilere dikkat edilmelidir.
Bu konuda ayrıntılı bilgi almak için:
👉 Rulman Ömrünü Uzatmanın 10 Etkili Yolu
Elektrik motorlarında en yaygın kullanılan rulman tipi tek sıralı sabit bilyalı rulmanlardır.
Bu rulmanlar;
gibi avantajlar sunar.
Detaylı bilgi için:
👉 Sabit Bilyalı Rulmanlar Nedir?
Motorun büyüklüğüne ve montaj şekline bağlı olarak küçük motorlarda yaklaşık 30-60 dakika, büyük endüstriyel motorlarda ise birkaç saat sürebilir.
Evet. Çoğu durumda ön ve arka rulmanın birlikte değiştirilmesi önerilir. Böylece rulmanların çalışma ömürleri dengelenir ve kısa süre sonra ikinci rulmanın arızalanma riski azalır.
Yanlış montaj, hatalı hizalama, uygun olmayan gres kullanımı veya yanlış rulman seçimi ses oluşmasına neden olabilir.
Açık tip rulmanlarda üretici tavsiyesine uygun gres kullanılmalıdır. ZZ ve 2RS gibi kapalı tip rulmanlar ise fabrikada yağlanmış olarak gelir ve normal şartlarda ilave gres gerektirmez.
Evet. Mil yüzeyindeki aşınmalar, çizikler veya tolerans bozuklukları yeni rulmanın ömrünü önemli ölçüde kısaltabilir.
Elektrik motoru rulmanının doğru yöntemlerle değiştirilmesi, motorun güvenilirliği ve çalışma ömrü açısından büyük önem taşır. Uygun ekipman kullanılarak yapılan sökme ve montaj işlemleri, doğru rulman seçimi, kontrollü yağlama ve ilk çalıştırma kontrolleri sayesinde yeni rulman uzun yıllar sorunsuz hizmet verebilir. Özellikle çekiçle montaj, yanlış gres kullanımı ve hatalı rulman seçimi gibi yaygın hatalardan kaçınılması hem bakım maliyetlerini düşürür hem de plansız duruşların önüne geçer.
