Endüstriyel makinelerde hareket her zaman yalnızca dönme şeklinde gerçekleşmez. Birçok uygulamada parçalar hem döner hem de belirli açılarda salınım hareketi yapar. İşte bu tür hareketlerin güvenli, düşük sürtünmeli ve yüksek yük kapasitesiyle gerçekleşmesini sağlayan rulmanlar dana gözü rulmanlar veya teknik adıyla spherical plain bearings (küresel mafsallı rulmanlar) olarak adlandırılır.
Dana gözü rulmanlar; hidrolik silindirlerden iş makinelerine, tarım ekipmanlarından otomasyon sistemlerine kadar birçok farklı sektörde kullanılmaktadır. Özellikle hizalama hatalarının oluşabildiği ve yüksek yüklerin taşındığı mekanizmalarda uzun ömürlü çözümler sunar.
Dana gözü rulman; küresel dış yüzeye sahip iç bileziğin, yine küresel yapıda işlenmiş dış bilezik içerisinde hareket ettiği mafsallı rulman çeşididir.
Bilyalı veya makaralı rulmanlardan farklı olarak temel amacı yüksek devirlerde dönmek değildir. Daha çok;
altında güvenilir çalışmak için tasarlanmıştır.
İç bilezik küresel yapısı sayesinde belirli açılarda hareket edebilir ve mil ile gövde arasında oluşabilecek küçük hizalama hatalarını tolere edebilir.
Dana gözü rulmanlarda hareket, küresel yüzeylerin birbirleri üzerinde kaymasıyla gerçekleşir.
Standart bilyalı rulmanlarda olduğu gibi bilyalar veya makaralar dönmez.
Bunun yerine;
salınım yapar.
Bu yapı sayesinde rulman;
çok daha rahat karşılayabilir.
Tipik bir dana gözü rulman aşağıdaki bileşenlerden oluşur.
Seriye göre bu yapı değişebilir.
Kullanım amacına göre birçok farklı dana gözü rulman bulunmaktadır.
En yaygın seriler şunlardır.
En yaygın kullanılan radyal dana gözü rulman serisidir.
Çelik/çelik temas yüzeyine sahiptir.
Periyodik yağlama ister.
GE serisine göre daha ağır hizmet tipi uygulamalar için geliştirilmiştir.
Yük kapasitesi daha yüksektir.
Daha geniş dış bilezik yapısıyla yüksek yük taşıma kapasitesi sunar.
Özellikle ağır sanayi makinelerinde tercih edilir.
Açısal temas prensibine uygun çalışan mafsallı rulman grubudur.
Hem radyal hem eksenel yüklerin birlikte bulunduğu sistemlerde kullanılabilir.
GAC serisinin farklı ölçü ve tasarım seçeneklerinden biridir.
Özellikle OEM makine üreticileri tarafından tercih edilmektedir.
Dana gözü rulmanlar iki ana gruba ayrılır.
Bu tip rulmanlarda;
Bu tiplerde ise
gibi özel kayma yüzeyleri kullanılır.
Harici yağlama gerektirmezler.
Tozlu ortamlarda önemli avantaj sağlarlar.
Dana gözü rulmanlar özellikle mafsallı hareket bulunan sistemlerde tercih edilir.
Başlıca kullanım alanları şunlardır.
Doğru uygulamada önemli avantajlar sağlar.
Doğru ürün seçimi için aşağıdaki kriterler değerlendirilmelidir.
Kullanıcıların en çok karıştırdığı ürünlerden biri de rot başları (rod end bearings) ile dana gözü rulmanlardır.
Dana gözü rulman yalnızca mafsallı rulman kısmından oluşur.
Rot başlarında ise bu rulman, dişli bir gövde içerisine yerleştirilmiştir.
Bu sayede mekanik bağlantı elemanı olarak kullanılabilir.
Rot başları hakkında daha detaylı bilgi için "Rot Başı (Rod End) Nedir?" başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Bakım gerektiren modellerde;
Bakım gerektirmeyen PTFE kaplamalı modellerde ise üretici tavsiyesi dışında gres uygulanmamalıdır.
Dana gözü rulmanlar; yüksek yük kapasitesi, mafsallı hareket kabiliyeti ve eksen kaçıklıklarını tolere edebilmesi sayesinde birçok endüstriyel uygulamanın vazgeçilmez rulman çözümlerinden biridir.
Makine tasarımında doğru seri (GE, GEG, GEEW, GAC, GACZ vb.), doğru malzeme ve uygun bakım yöntemi seçildiğinde uzun servis ömrü ve güvenilir çalışma elde edilir.
Küresel temas yüzeyleri sayesinde açısal hareket yapabilen mafsallı rulman türüdür.
Bakım gerektiren modeller düzenli olarak yağlanmalıdır. PTFE astarlı bakım gerektirmeyen modeller ise genellikle ilave yağlama istemez.
Hayır. Rot başı, dana gözü rulmanın dişli bir gövde içine yerleştirilmiş halidir.
İş makineleri, hidrolik silindirler, vinçler, tarım makineleri, otomasyon sistemleri, presler ve ağır sanayi ekipmanlarında yaygın olarak kullanılır.
Hayır. Bu rulmanlar yüksek devir için değil, salınım hareketi ve yüksek yük taşıma amacıyla tasarlanmıştır.
